Giám định thương tích không đúng phải làm thế nào?

Trịnh Văn Dũng
15/10/2025
189

GIÁM ĐỊNH THƯƠNG TÍCH KHÔNG ĐÚNG PHẢI LÀM THẾ NÀO?

✅1. Giám định thương tích – yếu tố then chốt trong giải quyết vụ án hình sự

Trong các vụ án hình sự liên quan đến hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người, việc xác định tỷ lệ thương tích của người bị hại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là căn cứ trực tiếp để:

Xác định có hay không dấu hiệu tội phạm;
Xác định tội danh;
Áp dụng khung hình phạt tương ứng;
Giải quyết trách nhiệm bồi thường dân sự.

Trên thực tế, rất nhiều vụ án hình sự bị đình chỉ, thay đổi tội danh hoặc xảy ra oan sai chỉ vì kết luận giám định thương tích không chính xác, không phản ánh đúng bản chất tổn hại sức khỏe mà người bị hại phải gánh chịu.

Chính vì vậy, việc hiểu đúng về giám định thương tích, quyền yêu cầu giám định lại, cũng như trình tự, thủ tục pháp luật là điều vô cùng quan trọng đối với cả người bị hại và người bị buộc tội.

✅2. Giám định thương tích là gì?

Giám định thương tích là hoạt động chuyên môn trong tố tụng hình sự nhằm xác định:

Tình trạng tổn thương cơ thể;
Mức độ tổn hại sức khỏe;
Cơ chế hình thành thương tích;
Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thương tích.

Hoạt động này được thực hiện bởi cơ quan giám định tư pháp có thẩm quyền, trên cơ sở quyết định trưng cầu giám định của cơ quan tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu hợp pháp của người có quyền.

Kết luận giám định là nguồn chứng cứ quan trọng, được quy định tại điểm d khoản 1 Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

✅3. Vai trò của giám định thương tích trong tố tụng hình sự

Giám định thương tích giữ vai trò trung tâm trong việc:

✔️ Xác định có hay không hành vi phạm tội

Ví dụ: Tỷ lệ tổn thương dưới 11% có thể không đủ yếu tố cấu thành tội “Cố ý gây thương tích” nếu không thuộc trường hợp đặc biệt.

✔️ Xác định khung hình phạt

Tỷ lệ thương tật là căn cứ trực tiếp để xác định khoản, điểm áp dụng trong Bộ luật Hình sự.

✔️ Làm căn cứ giải quyết bồi thường dân sự

Bao gồm chi phí điều trị, thu nhập bị mất, tổn thất tinh thần…

✔️ Tránh oan sai – bỏ lọt tội phạm

Kết luận sai lệch có thể khiến người vô tội bị xử lý hình sự hoặc người phạm tội không bị truy cứu đúng mức.

✅4. Khi nào cần giám định thương tích?

Giám định thương tích được thực hiện trong các trường hợp:

Khi có dấu hiệu tội phạm xâm phạm sức khỏe, tính mạng;
Khi cần xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể;
Khi có tranh chấp về mức độ thương tích;
Khi các bên không thống nhất về hậu quả xảy ra;
Khi có dấu hiệu giám định ban đầu không chính xác.

✅5. Ai có quyền yêu cầu trưng cầu giám định thương tích?

5.1. Căn cứ pháp lý

Theo Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015:

Đương sự hoặc người đại diện hợp pháp có quyền đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu giám định;
Trừ trường hợp giám định liên quan trực tiếp đến việc xác định trách nhiệm hình sự của người bị buộc tội.

Trong vòng 07 ngày, cơ quan có thẩm quyền phải:

Ra quyết định trưng cầu giám định; hoặc
Thông báo bằng văn bản lý do không chấp nhận.

Hết thời hạn trên, người yêu cầu có quyền tự mình yêu cầu giám định theo Luật Giám định tư pháp.

5.2. Chủ thể có quyền yêu cầu giám định

Bao gồm:

Cơ quan điều tra
Viện kiểm sát
Tòa án
Người bị hại
Người bị buộc tội
Người đại diện hợp pháp

✅6. Cơ quan có thẩm quyền giám định thương tích

Theo Luật Giám định tư pháp 2012 (sửa đổi 2020), chỉ các cơ quan sau mới có thẩm quyền:

✔️ Trong lĩnh vực pháp y:

Viện Pháp y Quốc gia – Bộ Y tế
Viện Pháp y Quân đội – Bộ Quốc phòng
Trung tâm Pháp y cấp tỉnh
Viện Khoa học hình sự – Bộ Công an

✔️ Trong lĩnh vực pháp y tâm thần:

Viện Pháp y tâm thần Trung ương
Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực

✔️ Trong lĩnh vực kỹ thuật hình sự:

Viện Khoa học hình sự – Bộ Công an
Phòng Kỹ thuật hình sự Công an cấp tỉnh

⚠️ Lưu ý quan trọng: Kết luận của tổ chức không có thẩm quyền không có giá trị pháp lý trong tố tụng.

✅7. Khi nào được yêu cầu giám định lại thương tích?

Căn cứ Điều 211 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015

Giám định lại được thực hiện khi:

Có nghi ngờ kết luận giám định lần đầu không chính xác;
Có mâu thuẫn trong kết luận;
Có căn cứ cho rằng giám định viên vi phạm quy trình;
Có tình tiết mới ảnh hưởng đến kết luận giám định.

Việc giám định lại phải do người giám định khác thực hiện.

✅8. Điều kiện để được giám định lại thương tích

Theo Điều 211 BLTTHS và Điều 29 Luật Giám định tư pháp, việc giám định lại được thực hiện khi:

Có căn cứ cho rằng kết luận ban đầu không khách quan;
Có mâu thuẫn về chuyên môn;
Có tài liệu, chứng cứ mới;
Có yêu cầu hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Đặc biệt, trong một số trường hợp, Viện trưởng VKSND tối cao hoặc Chánh án TAND tối cao có quyền quyết định trưng cầu giám định lại.

✅9. Quy trình giám định thương tích

Bước 1: Yêu cầu giám định

Hồ sơ gồm:

Đơn yêu cầu giám định;
Giấy tờ tùy thân;
Hồ sơ bệnh án;
Tài liệu, chứng cứ liên quan.

Bước 2: Tiếp nhận và thực hiện giám định

Tiếp nhận hồ sơ;
Phân công giám định viên;
Nghiên cứu hồ sơ, khám trực tiếp (nếu cần);
Đánh giá tỷ lệ thương tật.

Bước 3: Trả kết luận giám định

Thời hạn giám định: không quá 09 ngày;
Kết luận phải được gửi trong vòng 24 giờ sau khi ban hành.

✅10. Giám định thương tích mất bao lâu?

Thời gian giám định thông thường: ≤ 09 ngày
Trường hợp phức tạp: được gia hạn nhưng phải thông báo lý do bằng văn bản.

✅11. Giám định lại thương tích ở đâu?

Trung tâm pháp y cấp tỉnh;
Viện Pháp y Quốc gia;
Viện Khoa học hình sự – Bộ Công an;
Các đơn vị được pháp luật cho phép.

Nếu vụ việc đang trong quá trình tố tụng, phải thông qua cơ quan đang giải quyết vụ án.

✅12. Thủ tục yêu cầu giám định lại thương tích

Trường hợp không phải vụ án hình sự:

Nộp đơn trực tiếp tại cơ quan giám định có thẩm quyền.

Trường hợp đang trong vụ án hình sự:

Gửi đơn đề nghị đến Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án.

✅13. Một số lưu ý thực tiễn quan trọng

Không nên tự ý đi giám định bên ngoài khi vụ án đã khởi tố;
Luôn yêu cầu văn bản trả lời nếu bị từ chối giám định;
Nên có luật sư tham gia ngay từ đầu để tránh thiệt hại;
Giám định sai có thể làm thay đổi hoàn toàn bản chất vụ án.

✅14. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ quyền lợi khi giám định sai

Luật sư giúp:

Đánh giá tính hợp pháp của kết luận giám định;
Soạn thảo đơn yêu cầu giám định lại;
Thu thập chứng cứ y khoa;
Tranh tụng bảo vệ quyền lợi tại tòa.

✅15. Kết luận

Giám định thương tích là nút thắt pháp lý quan trọng nhất trong các vụ án xâm phạm sức khỏe. Khi kết luận giám định không đúng, người dân hoàn toàn có quyền yêu cầu giám định lại, khiếu nại và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình theo quy định pháp luật.