Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm bị phạt bao nhiêu năm tù?

Theo Điều 190 BLHS, cá nhân phạm tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đến 3 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 15 năm, tùy khung hình phạt. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung hoặc cấm hành nghề theo quy định.

• Mức phạt tù: Từ 01 năm đến 15 năm, tùy khung hình phạt Điều 190 BLHS.
• Khung 1: Phạt tiền từ 100 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01–05 năm.
• Khung 2: Phạt tiền từ 1 tỷ đến 3 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 05–10 năm.
• Khung 3: Phạt tù từ 08–15 năm.
• Hình phạt bổ sung: Có thể phạt tiền từ 20–100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01–05 năm.
• Căn cứ quyết định hình phạt: Loại hàng hóa, hành vi sản xuất hoặc buôn bán, số lượng, giá trị, khoản thu lợi bất chính và các tình tiết pháp lý liên quan.

⚖️Mở đầu:

Trên thực tế, cùng là hành vi sản xuất hoặc buôn bán hàng cấm nhưng mức phạt tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có thể khác nhau đáng kể do loại hàng hóa, số lượng, giá trị và khoản thu lợi bất chính không giống nhau. Đặc biệt, không thể chỉ căn cứ vào số tiền giao dịch hoặc số lượng hàng thu giữ để kết luận người liên quan phải chịu khung hình phạt nào. Việc đánh giá cần đối chiếu đúng từng điểm, khoản Điều 190 BLHS, đồng thời kiểm tra chứng cứ về hành vi, vai trò tham gia và căn cứ định lượng. Bài viết phân tích các khung hình phạt và những vấn đề cần lưu ý khi đánh giá hồ sơ.

⚖️Phần 1. Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có thể bị phạt bao nhiêu năm tù?

1.1. Mức án cao nhất đối với tội sản xuất, buôn bán hàng cấm là bao nhiêu?

Theo khoản 3 Điều 190 BLHS, người phạm tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có thể bị phạt tù từ 08 năm đến 15 năm. Đây là khung hình phạt cao nhất đối với cá nhân, áp dụng khi hành vi đáp ứng các căn cứ định khung mà điều luật quy định. Tuy nhiên, mức 15 năm tù chỉ là giới hạn trên của khung hình phạt, không phải mức án mặc định. Để xác định mức án cụ thể, cần đối chiếu loại hàng hóa, số lượng, giá trị, khoản thu lợi bất chính và các tình tiết liên quan trong vụ án.

1.2. Điều 190 quy định những khung hình phạt tù nào?

Theo Điều 190 BLHS, tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có ba khung hình phạt tù: khoản 1 từ 01–05 năm; khoản 2 từ 05–10 năm; khoản 3 từ 08–15 năm. Trong đó, mức cao nhất là 15 năm tù. Ngoài hình phạt tù, khoản 1 còn quy định phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 1 tỷ đồng và khoản 2 quy định phạt tiền từ 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng theo hướng lựa chọn hình phạt chính. Việc áp dụng khung nào phải căn cứ vào loại hàng hóa, hành vi và các dấu hiệu định lượng hoặc định khung tương ứng. Không phải mọi trường hợp phạm tội đều bị áp dụng mức tù cao nhất; mức án cụ thể còn phụ thuộc vào căn cứ quyết định hình phạt của Tòa án.

1.3. Phạm tội sản xuất và buôn bán hàng cấm có mức phạt tù khác nhau không?

Điều 190 BLHS quy định hành vi sản xuất và buôn bán hàng cấm trong cùng một điều luật, với các khung hình phạt chung từ 01 năm đến 15 năm tù. Vì vậy, không có bảng hình phạt tù riêng cho từng hành vi. Việc xác định khung áp dụng phải căn cứ vào hành vi thực tế, loại hàng hóa, số lượng, giá trị hoặc khoản thu lợi bất chính và các dấu hiệu định khung tương ứng. Không thể mặc nhiên cho rằng buôn bán hàng cấm luôn bị phạt nặng hơn sản xuất hàng cấm. Mức hình phạt cụ thể cần được đánh giá trên toàn bộ tình tiết của vụ án.

Điều 190 BLHS quy định trách nhiệm hình sự đối với cả hành vi sản xuất và buôn bán hàng cấm. Để xác định một hành vi có đủ căn cứ cấu thành tội phạm hay không, cần xem xét loại hàng hóa, đặc điểm hành vi và các điều kiện truy cứu theo quy định pháp luật. Bạn có thể xem thêm bài phân tích tổng quan về tội sản xuất, buôn bán hàng cấm theo Điều 190 BLHS để nhận diện đầy đủ các dấu hiệu pháp lý trước khi đánh giá khung hình phạt.

⚖️Phần 2. Các khung hình phạt Điều 190 BLHS được áp dụng như thế nào?

2.1. Khung hình phạt khoản 1: Phạt tiền hoặc tù từ 01–05 năm

Theo khoản 1 Điều 190 BLHS, người phạm tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Đây là khung hình phạt cơ bản, áp dụng khi hành vi thuộc một trong các trường hợp được điều luật quy định.

Căn cứ định lượng được xác định theo từng nhóm hàng hóa, cụ thể:

• Thuốc bảo vệ thực vật thuộc diện Nhà nước cấm kinh doanh, lưu hành, sử dụng: từ 50 kg hoặc lít đến dưới 100 kg hoặc lít.
• Thuốc lá điếu nhập lậu: từ 1.500 bao đến dưới 3.000 bao.
• Pháo nổ: từ 6 kg đến dưới 40 kg.
• Hàng hóa khác bị Nhà nước cấm kinh doanh, lưu hành, sử dụng: trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng.
• Hàng hóa chưa được phép lưu hành, sử dụng tại Việt Nam: trị giá từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng.

Đáng chú ý, điểm e khoản 1 còn quy định trường hợp hàng hóa chưa đạt các ngưỡng định lượng nêu trên nhưng người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi được liệt kê hoặc đã bị kết án về tội tương ứng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Vì vậy, hàng cấm dưới mức định lượng không đương nhiên nằm ngoài phạm vi truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khi xác định khung hình phạt, cần đối chiếu đồng thời loại hàng hóa, hành vi thực tế và căn cứ định lượng tương ứng; không thể chỉ dựa vào việc phát hiện hàng hóa thuộc diện cấm để mặc nhiên kết luận người liên quan phạm tội theo khoản 1 Điều 190.

Trường hợp số lượng hoặc giá trị hàng hóa chưa đạt ngưỡng thông thường tại khoản 1 Điều 190, không nên vội kết luận người thực hiện được miễn trách nhiệm hình sự. Điểm e khoản 1 còn quy định trường hợp đặc biệt liên quan đến việc đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về các tội được liệt kê mà chưa được xóa án tích. Vấn đề này cần được phân tích riêng khi xác định sản xuất, buôn bán hàng cấm dưới mức định lượng có bị truy cứu hay không?

2.2. Khung hình phạt khoản 2: Phạt tiền hoặc tù từ 05–10 năm

Theo khoản 2 Điều 190 BLHS, người phạm tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có thể bị phạt tiền từ 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 05 năm đến 10 năm khi hành vi thuộc một trong các trường hợp định khung được luật quy định. Đối với từng nhóm hàng hóa, căn cứ định lượng gồm:

• Thuốc bảo vệ thực vật thuộc danh mục Nhà nước cấm: Từ 100 kg hoặc lít đến dưới 300 kg hoặc lít.
• Thuốc lá điếu nhập lậu: Từ 3.000 bao đến dưới 4.500 bao.
• Pháo nổ: Từ 40 kg đến dưới 120 kg.
• Hàng hóa khác bị Nhà nước cấm kinh doanh, lưu hành, sử dụng: Trị giá từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.
• Hàng hóa chưa được phép lưu hành, sử dụng tại Việt Nam: Trị giá từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng hoặc thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng đến dưới 700 triệu đồng.

Ngoài các căn cứ về số lượng, giá trị và thu lợi bất chính, khoản 2 còn quy định những trường hợp như phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức, buôn bán qua biên giới (trừ thuốc lá điếu nhập lậu) và tái phạm nguy hiểm.

Cần lưu ý, không phải mọi trường hợp có một trong các dấu hiệu trên đều có thể áp dụng khoản 2 một cách máy móc. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định đúng hành vi, loại hàng hóa và căn cứ định khung tương ứng. Để hiểu rõ điều kiện áp dụng từng tình tiết, có thể tham khảo bài phân tích về Những tình tiết nào làm tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng cấm?

2.3. Khung hình phạt khoản 3: Tù từ 08–15 năm

Khoản 3 Điều 190 BLHS quy định hình phạt tù từ 08 năm đến 15 năm đối với các trường hợp phạm tội đạt ngưỡng định lượng đặc biệt nghiêm trọng. Cụ thể, ngưỡng áp dụng được xác định theo từng nhóm hàng hóa: thuốc bảo vệ thực vật thuộc danh mục Nhà nước cấm từ 300 kg hoặc lít trở lên; thuốc lá điếu nhập lậu từ 4.500 bao trở lên; pháo nổ từ 120 kg trở lên. Đối với hàng hóa khác bị cấm kinh doanh, lưu hành, sử dụng, căn cứ truy cứu thuộc khoản này là trị giá từ 500 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên. Riêng hàng hóa chưa được phép lưu hành, sử dụng tại Việt Nam, ngưỡng tương ứng là trị giá từ 1 tỷ đồng hoặc thu lợi bất chính từ 700 triệu đồng trở lên.

Khi xác định khung hình phạt, cần đối chiếu đúng loại hàng hóa, đơn vị định lượng và căn cứ giá trị hoặc thu lợi bất chính mà điều luật quy định. Không thể lấy ngưỡng áp dụng cho thuốc lá, pháo nổ hoặc thuốc bảo vệ thực vật để đánh giá nhóm hàng hóa khác. Mức 15 năm là giới hạn cao nhất của khung hình phạt, không có nghĩa mọi trường hợp thuộc khoản 3 đều bị tuyên mức án này. Tòa án còn phải xem xét tính chất, mức độ hành vi và các tình tiết liên quan khi quyết định hình phạt cụ thể.

⚖️Phần 3. Hình phạt tiền đối với tội sản xuất, buôn bán hàng cấm được quy định thế nào?

3.1. Khi nào người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đến 1 tỷ đồng?

Theo khoản 1 Điều 190 BLHS, người phạm tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Đây là hai hình phạt chính được quy định theo hướng lựa chọn, không có nghĩa người phạm tội đương nhiên phải đồng thời chịu cả phạt tiền và phạt tù. Việc áp dụng hình phạt nào phải căn cứ vào hành vi thực tế, loại hàng hóa, số lượng, giá trị hoặc khoản thu lợi bất chính và các điều kiện định tội thuộc khoản 1. Khi quyết định hình phạt, Tòa án còn xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội và các tình tiết liên quan. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào giá trị hàng hóa để kết luận người phạm tội sẽ bị phạt tiền thay vì phạt tù.

3.2. Trường hợp nào có thể bị phạt tiền từ 1 tỷ đến 3 tỷ đồng?

Theo khoản 2 Điều 190 BLHS, người phạm tội sản xuất, buôn bán hàng cấm thuộc khung này có thể bị áp dụng hình phạt tiền từ 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 05 năm đến 10 năm. Đây là hai hình phạt chính được quy định theo hướng lựa chọn, không có nghĩa người phạm tội đương nhiên phải chịu đồng thời cả hai.

Việc quyết định hình phạt phụ thuộc vào hành vi, tính chất, mức độ nguy hiểm và các căn cứ pháp luật liên quan. Cần phân biệt khoản tiền phạt này với hình phạt bổ sung từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng tại khoản 4 Điều 190. Đồng thời, giá trị hàng hóa hoặc khoản thu lợi bất chính dùng để xác định khung hình phạt không đồng nhất với số tiền phạt mà Tòa án quyết định áp dụng.

3.3. Phạt tiền có thay thế hình phạt tù trong mọi trường hợp không?

Không thể mặc nhiên cho rằng người phạm tội sản xuất, buôn bán hàng cấm được quyền lựa chọn nộp tiền để thay thế hình phạt tù. Theo Điều 190 BLHS, khoản 1 và khoản 2 quy định phạt tiền hoặc phạt tù là các hình phạt chính theo hướng lựa chọn; việc áp dụng hình phạt cụ thể thuộc thẩm quyền quyết định của Tòa án trên cơ sở tính chất, mức độ hành vi và các tình tiết của vụ án. Cần phân biệt khoản tiền phạt chính này với hình phạt tiền bổ sung từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng tại khoản 4. Vì vậy, muốn đánh giá khả năng chỉ bị phạt tiền, cần xác định đúng khoản truy cứu, căn cứ áp dụng hình phạt và toàn bộ hồ sơ vụ án, thay vì chỉ dựa vào giá trị hàng hóa hoặc khả năng tài chính của người phạm tội.

⚖️Phần 4. Tội sản xuất hàng cấm bị phạt tù bao nhiêu năm?

4.1. Sản xuất hàng cấm có thể bị áp dụng cả ba khung hình phạt không

Điều 190 BLHS quy định hành vi sản xuất và buôn bán hàng cấm trong cùng một điều luật, với ba khung hình phạt tại khoản 1, khoản 2 và khoản 3. Vì vậy, hành vi sản xuất hàng cấm có thể bị xem xét theo các khung này nếu đáp ứng đúng dấu hiệu và căn cứ định lượng hoặc định khung tương ứng. Tuy nhiên, không thể mặc nhiên áp dụng mọi tình tiết tại khoản 2 hoặc khoản 3 cho hành vi sản xuất chỉ vì chúng xuất hiện trong cùng điều luật. Cần đối chiếu chính xác câu chữ từng điểm, xác định điểm đó điều chỉnh hành vi nào, loại hàng hóa nào và điều kiện áp dụng ra sao. Mức phạt tù đối với hành vi sản xuất hàng cấm do đó phải được xác định từ căn cứ pháp lý cụ thể của vụ án, không chỉ dựa vào tên tội danh.

4.2. Số lượng hàng hóa sản xuất ảnh hưởng thế nào đến khung hình phạt?

Số lượng, trọng lượng hoặc giá trị hàng hóa là căn cứ quan trọng để xác định khung hình phạt theo Điều 190 BLHS, nhưng cách tính phải phù hợp với từng nhóm hàng. Đối với thuốc bảo vệ thực vật bị cấm, pháo nổ và thuốc lá điếu nhập lậu, pháp luật quy định ngưỡng định lượng cụ thể theo kilôgam, lít hoặc số bao. Với hàng hóa khác, cần đối chiếu giá trị hàng hóa hoặc khoản thu lợi bất chính theo từng trường hợp luật định.

Tuy nhiên, không thể mặc nhiên lấy tổng nguyên liệu, thành phẩm hoặc hàng đang lưu kho làm căn cứ định khung nếu chưa xác định đúng đối tượng và số lượng hàng hóa liên quan đến hành vi phạm tội. Việc kiểm kê, cân đo, giám định và định giá cần được kiểm tra trên cơ sở hồ sơ cụ thể.

4.3. Sản xuất hàng cấm số lượng ít có được áp dụng mức phạt nhẹ hơn không?

Sản xuất hàng cấm với số lượng ít không đồng nghĩa đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự hoặc chỉ bị áp dụng hình phạt nhẹ. Cần đối chiếu loại hàng hóa, định lượng và các điều kiện truy cứu theo Điều 190 BLHS. Đặc biệt, điểm e khoản 1 Điều 190 vẫn cho phép xem xét trách nhiệm hình sự đối với hành vi dưới ngưỡng thông thường nếu người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi được luật liệt kê hoặc đã bị kết án về tội tương ứng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Vì vậy, số lượng chỉ là một căn cứ cần đánh giá, không phải yếu tố duy nhất quyết định mức xử lý.

⚖️Phần 5. Buôn bán hàng cấm bị phạt tù bao nhiêu năm?

5.1. Buôn bán hàng cấm có thể bị phạt tù đến 15 năm không?

Có. Theo khoản 3 Điều 190 BLHS, người thực hiện hành vi buôn bán hàng cấm có thể bị phạt tù từ 08 năm đến 15 năm nếu hàng hóa và căn cứ định lượng thuộc trường hợp luật định. Cụ thể, khung hình phạt này áp dụng đối với các trường hợp như buôn bán thuốc bảo vệ thực vật bị cấm từ 300 kg hoặc 300 lít trở lên; thuốc lá điếu nhập lậu từ 4.500 bao trở lên; pháo nổ từ 120 kg trở lên. Đối với hàng hóa bị cấm khác, cần xác định trị giá từ 500 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên; hàng hóa chưa được phép lưu hành tại Việt Nam có ngưỡng tương ứng là 1 tỷ đồng hoặc thu lợi bất chính từ 700 triệu đồng. Vì vậy, buôn bán hàng cấm bị phạt tù bao nhiêu năm phải được đánh giá theo đúng nhóm hàng hóa và căn cứ định lượng, không thể chỉ dựa vào việc hàng hóa thuộc diện cấm.

5.2. Buôn bán qua biên giới ảnh hưởng thế nào đến khung hình phạt?

Theo điểm k khoản 2 Điều 190 BLHS, buôn bán hàng cấm qua biên giới (trừ thuốc lá điếu nhập lậu) là tình tiết định khung thuộc khoản 2, có thể làm phát sinh khung hình phạt từ 05 năm đến 10 năm tù. Tuy nhiên, không phải cứ đưa hàng hóa qua biên giới là mặc nhiên bị xử lý về tội sản xuất, buôn bán hàng cấm. Cần xác định bản chất giao dịch có phải là hoạt động buôn bán hay không, hàng hóa có thuộc diện điều chỉnh của Điều 190 và người thực hiện có vai trò gì trong giao dịch.

Cần phân biệt hành vi buôn bán hàng cấm qua biên giới với hành vi vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới theo Điều 189 BLHS. Nếu người liên quan chỉ thực hiện việc vận chuyển thuê, không có căn cứ xác định hành vi buôn bán, thì không thể chỉ dựa vào việc hàng hóa được đưa qua biên giới để áp dụng điểm k khoản 2 Điều 190. Việc định tội phải dựa trên chứng cứ về thỏa thuận mua bán, giao nhận, thanh toán, mục đích và vai trò thực tế của từng người. Có thể xem thêm bài phân biệt tội buôn bán hàng cấm theo Điều 190 và tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới theo Điều 189 BLHS để làm rõ ranh giới giữa hai tội danh.

5.3. Người bán hàng cấm với vai trò nhỏ có đương nhiên bị áp dụng khung nhẹ không?

Không. Vai trò tham gia hạn chế hoặc số tiền nhận được thấp không tự động là căn cứ để áp dụng khung hình phạt nhẹ hơn đối với người buôn bán hàng cấm. Khi đánh giá trách nhiệm hình sự, cần làm rõ người đó thực tế thực hiện công đoạn nào, có nhận thức về hoạt động phạm tội hay không, mức độ tham gia và mối liên hệ với những người khác. Nếu vụ án có đồng phạm, trách nhiệm và hình phạt của từng người phải được xem xét theo tính chất đồng phạm, mức độ tham gia và các căn cứ quyết định hình phạt. Vì vậy, người trực tiếp giao hàng không mặc nhiên chịu mức án nặng hơn người tổ chức, điều hành; ngược lại, việc chỉ nhận một khoản tiền nhỏ cũng không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự.

⚖️Phần 6. Hình phạt bổ sung tội sản xuất, buôn bán hàng cấm gồm những gì?

6.1. Người phạm tội có thể bị phạt tiền bổ sung từ 20–100 triệu đồng không?

Khoản 4 Điều 190 BLHS quy định người phạm tội có thể bị phạt tiền bổ sung từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng. Đây là hình phạt bổ sung, khác với hình phạt tiền là hình phạt chính được quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này. Vì vậy, không thể hiểu rằng mọi trường hợp bị kết án về tội sản xuất, buôn bán hàng cấm đều đương nhiên phải nộp thêm khoản tiền phạt bổ sung. Việc áp dụng phải căn cứ vào quy định của BLHS, tính chất và mức độ hành vi, cùng các tình tiết của vụ án. Tòa án sẽ quyết định có áp dụng hình phạt bổ sung hay không và mức tiền cụ thể trong giới hạn luật định.

Lưu ý: Khoản 4 Điều 190 sử dụng cụm từ “người phạm tội còn có thể bị”, vì vậy đây là hình phạt bổ sung có tính lựa chọn, không phải chế tài bắt buộc trong mọi bản án.

6.2. Khi nào có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định?

Theo khoản 4 Điều 190 BLHS, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Hình phạt này được áp dụng khi xét thấy việc tiếp tục đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc thực hiện công việc liên quan có thể gây nguy hại cho xã hội theo Điều 41 BLHS. Vì vậy, không mặc nhiên chỉ người có chức vụ mới bị áp dụng; người hoạt động trong lĩnh vực nghề nghiệp hoặc chuyên môn liên quan đến hành vi phạm tội cũng có thể thuộc trường hợp bị xem xét. Hậu quả thực tế là người bị kết án phải chấm dứt hoặc không được tiếp tục thực hiện chức vụ, nghề nghiệp, công việc nằm trong phạm vi bản án cấm

6.3. Hình phạt bổ sung có được áp dụng cùng hình phạt tù không?

Hình phạt bổ sung có thể được áp dụng cùng hình phạt tù nếu xét thấy cần thiết và đáp ứng căn cứ pháp luật. Theo khoản 4 Điều 190 BLHS, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Khác với hình phạt chính nhằm xử lý hành vi phạm tội, hình phạt bổ sung hướng đến ngăn ngừa nguy cơ tiếp tục vi phạm. Vì vậy, cần đọc đầy đủ phần quyết định của bản án để xác định chính xác các hình phạt được áp dụng, không mặc nhiên cho rằng mọi trường hợp bị phạt tù đều phải chịu thêm hình phạt bổ sung.

⚖️Phần 7. Tòa án căn cứ vào đâu để quyết định mức án cụ thể theo Điều 190 BLHS?

7.1. Xác định đúng khoản truy cứu là bước đầu tiên để đánh giá mức án

Muốn đánh giá mức phạt tội sản xuất, buôn bán hàng cấm, trước hết phải xác định hành vi thuộc khoản nào tại Điều 190 BLHS. Đây là bước xác định khung hình phạt, khác với việc quyết định mức án cụ thể trong khung đó. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ hành vi sản xuất hay buôn bán, loại hàng hóa, số lượng, giá trị và khoản thu lợi bất chính để đối chiếu căn cứ định lượng, định khung tương ứng. Sau khi xác định được khoản truy cứu, Tòa án mới xem xét các căn cứ quyết định hình phạt để lựa chọn mức án phù hợp. Vì vậy, không thể dự đoán mức án chỉ từ tên tội danh mà chưa kiểm tra đầy đủ hồ sơ và căn cứ áp dụng pháp luật.

7.2. Tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ ảnh hưởng thế nào đến mức án?

Việc quyết định mức án cụ thể đối với tội sản xuất, buôn bán hàng cấm phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo quy định của BLHS. Theo Điều 50, Tòa án xem xét các tình tiết này để lựa chọn mức hình phạt phù hợp trong phạm vi khung đã áp dụng. Trong đó, tình tiết giảm nhẹ có thể là căn cứ để quyết định mức án thấp hơn; tình tiết tăng nặng có thể làm tăng mức độ nghiêm khắc của hình phạt. Tuy nhiên, cần phân biệt tình tiết định khung tại Điều 190 với tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo Điều 52, tránh sử dụng cùng một tình tiết để đánh giá bất lợi hai lần.

7.3. Khắc phục hậu quả và hợp tác trong quá trình giải quyết vụ án có ý nghĩa gì?

Khi quyết định mức án, Tòa án có thể xem xét việc người phạm tội tự nguyện khắc phục hậu quả, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và tích cực hợp tác với cơ quan có thẩm quyền. Đây có thể là những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng điều kiện tại Điều 51 BLHS. Tuy nhiên, việc nộp tiền, tiêu hủy hàng cấm hoặc bồi thường thiệt hại không đương nhiên làm giảm mức án. Cần đối chiếu thời điểm thực hiện, tính tự nguyện và tài liệu chứng minh để xác định giá trị pháp lý của từng tình tiết.

⚖️Phần 8. Những nhầm lẫn thường gặp khi xác định mức phạt tội sản xuất, buôn bán hàng cấm

8.1. Giá trị hàng hóa và khoản thu lợi bất chính có phải là một căn cứ giống nhau không?

Giá trị hàng hóa và khoản thu lợi bất chính là hai căn cứ định lượng khác nhau theo Điều 190 BLHS, không thể mặc nhiên đồng nhất. Giá trị hàng hóa phản ánh giá trị của hàng hóa thuộc diện điều luật điều chỉnh; trong khi thu lợi bất chính là khoản lợi thu được từ hành vi phạm tội. Tùy từng nhóm hàng hóa, Điều 190 quy định ngưỡng truy cứu dựa trên giá trị hàng hóa hoặc khoản thu lợi bất chính. Vì vậy, không được tự cộng hai đại lượng này để suy ra khung hình phạt khi điều luật không quy định. Khi đánh giá hồ sơ, cần kiểm tra riêng kết luận định giá và tài liệu chứng minh khoản thu lợi. Xem thêm bài cách xác định giá trị hàng cấm và khoản thu lợi bất chính để làm rõ căn cứ áp dụng.

8.2. Cứ hàng hóa bị cấm là người bán bị phạt tù từ 01 năm trở lên?

Không phải cứ kinh doanh hàng hóa bị cấm là người bán đương nhiên bị phạt tù từ 01 năm trở lên. Để áp dụng Điều 190 BLHS, trước hết phải xác định hàng hóa có thuộc nhóm đối tượng được điều luật điều chỉnh hay không, hành vi thực tế có phải sản xuất hoặc buôn bán và đã đáp ứng căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự tương ứng chưa. Đặc biệt, cần phân biệt hàng hóa bị Nhà nước cấm kinh doanh, lưu hành, sử dụng với hàng hóa chưa được phép lưu hành tại Việt Nam, bởi Điều 190 quy định ngưỡng định lượng riêng cho từng nhóm. Có thể tham khảo thêm bài phân tích về hàng cấm và các loại hàng hóa bị cấm kinh doanh tại Việt Nam để xác định đúng đối tượng.

8.3. Bị xử phạt hành chính trước đó có đồng nghĩa lần sau chắc chắn bị phạt tù không?

Không. Việc từng bị xử phạt vi phạm hành chính không đồng nghĩa lần vi phạm tiếp theo chắc chắn bị phạt tù. Theo điểm e khoản 1 Điều 190 BLHS, hành vi dưới ngưỡng định lượng thông thường vẫn có thể bị truy cứu nếu người thực hiện đã bị xử phạt hành chính về hành vi được điều luật liệt kê mà còn vi phạm. Tuy nhiên, phải kiểm tra quyết định xử phạt trước đó, hành vi vi phạm, thời điểm và căn cứ pháp lý có đáp ứng điều kiện này hay không. Ngay cả khi đủ căn cứ truy cứu, việc lựa chọn hình phạt tiền hay tù vẫn phải được xem xét theo quy định và hồ sơ vụ án.

⚖️Phần 9. Cần kiểm tra hồ sơ nào để đánh giá mức phạt theo Điều 190 BLHS?

Bảng kiểm tra hồ sơ và ý nghĩa pháp lý theo Điều 190 BLHS

9.1. Tài liệu xác định loại hàng hóa và định lượng

Để xác định đúng khung hình phạt, cần kiểm tra danh mục, đặc tính và tình trạng pháp lý của hàng hóa thông qua kết luận giám định hoặc tài liệu chuyên môn liên quan. Biên bản kiểm kê, cân đo, lấy mẫu, niêm phong là căn cứ đối chiếu số lượng, trọng lượng thực tế. Đồng thời, cần rà soát tài liệu định giá, chứng từ nguồn gốc và giấy phép lưu hành (nếu có) để xác định hàng hóa thuộc nhóm bị cấm hay chưa được phép lưu hành tại Việt Nam.

9.2. Tài liệu xác định hành vi sản xuất, buôn bán và khoản thu lợi

Hợp đồng, hóa đơn, chứng từ giao nhận, sao kê ngân hàng và sổ sách kế toán giúp làm rõ quá trình sản xuất, mua bán, thanh toán và dòng tiền liên quan. Tin nhắn, dữ liệu điện tử, camera, lời khai cần được đối chiếu để xác định hành vi thực tế và vai trò của từng người. Đặc biệt, phải phân biệt doanh thu, giá trị giao dịch với khoản thu lợi bất chính; không thể mặc nhiên coi toàn bộ số tiền bán hàng là khoản thu lợi dùng để xác định khung hình phạt.

9.3. Tài liệu đánh giá căn cứ áp dụng khung và quyết định hình phạt

Cần kiểm tra quyết định xử phạt vi phạm hành chính, bản án trước đó và tình trạng án tích nếu được viện dẫn làm căn cứ áp dụng điểm e khoản 1 Điều 190. Hồ sơ nhân thân, tài liệu chứng minh tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, việc tự nguyện khắc phục hậu quả hoặc hợp tác với cơ quan có thẩm quyền cũng có ý nghĩa khi đánh giá mức án. Mỗi tài liệu cần được rà soát về tính hợp pháp, tính liên quan và giá trị chứng minh, tránh chỉ dựa vào lời khai hoặc một dữ kiện riêng lẻ để kết luận mức hình phạt.
⚖️Phần 10. Kết luận: Mức phạt tội sản xuất, buôn bán hàng cấm phụ thuộc vào căn cứ nào?

Theo Điều 190 BLHS, tội sản xuất, buôn bán hàng cấm có ba khung hình phạt tù: từ 01–05 năm, 05–10 năm và 08–15 năm. Khoản 1 và khoản 2 còn quy định phạt tiền là hình phạt chính theo hướng lựa chọn; khoản 4 cho phép áp dụng hình phạt bổ sung trong trường hợp luật định. Mức hình phạt cụ thể phụ thuộc vào hành vi, loại hàng hóa, số lượng, giá trị, khoản thu lợi bất chính và các tình tiết liên quan. Nếu đang bị kiểm tra, khởi tố hoặc truy tố, người liên quan nên rà soát hồ sơ hàng hóa, kết quả định giá, định lượng và chứng cứ về vai trò của từng người để đánh giá đúng khung hình phạt có thể áp dụng.

Các mức phạt tiền và phạt tù nêu trên tập trung vào trách nhiệm hình sự của cá nhân. Trường hợp hành vi được thực hiện nhân danh, vì lợi ích hoặc dưới sự điều hành của pháp nhân thương mại, cần xem xét thêm các điều kiện chịu trách nhiệm hình sự và chế tài riêng theo Điều 190. Nội dung này được phân tích cụ thể tại bài hình phạt đối với pháp nhân thương mại phạm tội sản xuất, buôn bán hàng cấm.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|