Pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả bị phạt như thế nào?

Pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 192 BLHS nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện tại Điều 75 và thuộc phạm vi Điều 76. Hình phạt gồm phạt tiền từ 2 tỷ đến 18 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn tùy trường hợp.

Theo khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả có thể chịu các chế tài sau:

• Phạt tiền từ 2 tỷ đến 6 tỷ đồng đối với trường hợp thuộc khoản 1.
• Phạt tiền từ 6 tỷ đến 12 tỷ đồng đối với các trường hợp được liệt kê tại điểm b khoản 5.
• Phạt tiền từ 12 tỷ đến 18 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 3 năm đối với trường hợp thuộc khoản 3.
• Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn nếu thuộc Điều 79 BL

✅Mở đầu

Không phải cứ phát hiện nhân viên sản xuất hoặc bán hàng giả trong doanh nghiệp là đương nhiên truy cứu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại theo Điều 192. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ hành vi được thực hiện nhân danh doanh nghiệp, vì lợi ích của doanh nghiệp và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân hay không. Đồng thời, điều kiện về thời hiệu cũng phải được kiểm tra theo Điều 75 BLHS.

Trên thực tế, việc xác định đúng vai trò của doanh nghiệp và từng cá nhân cần dựa trên hồ sơ quản lý, chứng từ giao dịch và chứng cứ điều hành hoạt động kinh doanh. Đây cũng là căn cứ quan trọng để đánh giá điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại trong từng vụ việc cụ thể.

✅Phần 1. Pháp nhân thương mại có bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả không?

1.1. Điều 192 BLHS quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại

Theo khoản 5 Điều 192 Bộ luật Hình sự, pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả, với hình phạt chính là phạt tiền từ 2 tỷ đến 18 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động trong những trường hợp luật định. Quy định này được áp dụng cùng Điều 75 và Điều 76 BLHS, không đồng nhất với việc xử phạt vi phạm hành chính đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp phát hiện hàng giả trong hoạt động kinh doanh đều làm phát sinh trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định hành vi phạm tội thuộc Điều 192 và chứng minh đầy đủ các điều kiện chịu trách nhiệm hình sự theo luật định

1.2. Điều kiện xác định chủ thể phải là pháp nhân thương mại

Để xem xét trách nhiệm hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả, trước hết phải xác định chủ thể thực hiện hành vi có phải là pháp nhân thương mại theo quy định pháp luật hay không. Theo Bộ luật Dân sự, pháp nhân phải được thành lập hợp pháp, có cơ cấu tổ chức, tài sản độc lập và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình. Pháp nhân thương mại là pháp nhân hoạt động với mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên. Vì vậy, không phải mọi doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh đều mặc nhiên là chủ thể chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 192 BLHS.

1.3. Điều 76 BLHS xác định phạm vi tội danh pháp nhân phải chịu trách nhiệm

Điều 76 BLHS quy định rõ phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, trong đó có tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192. Đây là căn cứ xác định pháp nhân thương mại có thể trở thành chủ thể chịu trách nhiệm hình sự đối với tội danh này, thay vì chỉ bị xử lý hành chính hoặc áp dụng các biện pháp pháp lý khác. Tuy nhiên, việc Điều 192 được liệt kê tại Điều 76 không đồng nghĩa mọi hành vi vi phạm của doanh nghiệp đều cấu thành tội phạm. Pháp nhân chỉ bị truy cứu khi đồng thời đáp ứng đầy đủ bốn điều kiện tại Điều 75 BLHS

Để hiểu đầy đủ dấu hiệu pháp lý của tội sản xuất, buôn bán hàng giả, cần đối chiếu quy định tại Điều 192 Bộ luật Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả.

✅Phần 2. Điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại theo Điều 75 BLHS

2.1. Hành vi phạm tội phải được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại

Theo điểm a khoản 1 Điều 75 BLHS, một trong những điều kiện để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại là hành vi phạm tội phải được thực hiện nhân danh pháp nhân đó. Đây là căn cứ quan trọng để xác định hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả thuộc hoạt động của doanh nghiệp hay chỉ là hành vi riêng của cá nhân. Trong thực tế, cần kiểm tra việc sử dụng tên công ty, hợp đồng, hóa đơn, con dấu, tài khoản doanh nghiệp, quy trình sản xuất và hệ thống phân phối để làm rõ chủ thể thực sự đứng sau hoạt động vi phạm. Tuy nhiên, việc hàng giả được sản xuất tại nhà xưởng hoặc tiêu thụ thông qua kênh bán hàng của doanh nghiệp chưa đủ để mặc nhiên kết luận pháp nhân phải chịu trách nhiệm hình sự. Chẳng hạn, nếu giám đốc chỉ đạo bộ phận sản xuất sử dụng nguyên liệu không đúng công bố để tạo ra hàng giả rồi đưa vào hệ thống phân phối của công ty, cần đối chiếu quyết định điều hành, hồ sơ sản xuất, chứng từ giao dịch và tài liệu liên quan để xác định hành vi có được thực hiện nhân danh pháp nhân hay không. Ngược lại, nếu nhân viên tự ý thực hiện vì mục đích cá nhân, ngoài phạm vi hoạt động được giao, phải xem xét riêng vai trò và trách nhiệm của người đó, không tự động quy kết cho doanh nghiệp.

2.2. Hành vi phạm tội phải được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại

Theo điểm b khoản 1 Điều 75 BLHS, một trong những điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại là hành vi phạm tội phải được thực hiện vì lợi ích của chính pháp nhân. Đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả, lợi ích này có thể thể hiện qua việc doanh nghiệp tổ chức sản xuất, tiêu thụ hàng giả nhằm tạo doanh thu, tăng lợi nhuận, mở rộng thị trường hoặc giảm chi phí kinh doanh. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào việc hàng giả được phát hiện tại nhà xưởng, kho hàng hoặc cửa hàng của doanh nghiệp để kết luận hành vi được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân. Cần đối chiếu dòng tiền, chứng từ giao dịch, phương thức hạch toán, hoạt động phân phối và việc quản lý khoản thu từ hàng hóa vi phạm. Trường hợp người quản lý tự ý thực hiện hành vi chỉ nhằm thu lợi cá nhân, không hướng đến lợi ích của doanh nghiệp, cần đánh giá thận trọng điều kiện này và các điều kiện còn lại tại Điều 75 trước khi xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân

2.3. Hành vi phải có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân

Theo điểm c khoản 1 Điều 75 BLHS, hành vi phạm tội chỉ được quy thuộc cho pháp nhân thương mại khi có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân. Đây là điều kiện cần được đánh giá độc lập, không thể suy luận chỉ từ việc hàng giả được sản xuất tại nhà máy hoặc tiêu thụ thông qua hệ thống kinh doanh của doanh nghiệp.

Sự chỉ đạo có thể thể hiện qua việc người có thẩm quyền đưa ra chủ trương, yêu cầu hoặc quyết định tổ chức sản xuất, buôn bán hàng giả. Sự điều hành thể hiện ở việc phân công nhân sự, bố trí nguyên liệu, kiểm soát quy trình và tổ chức tiêu thụ. Sự chấp thuận có thể được xác định khi người có thẩm quyền biết hoạt động phạm tội nhưng vẫn đồng ý, cho phép hoặc duy trì hoạt động đó. Việc chấp thuận không nhất thiết phải thể hiện bằng văn bản mà cần được chứng minh qua các tình tiết khách quan.

Khi rà soát hồ sơ, cần đối chiếu email, tin nhắn, biên bản họp, quy trình nội bộ, lệnh sản xuất, chứng từ nhập nguyên liệu và báo cáo kinh doanh để xác định vai trò của giám đốc, người đại diện và bộ phận quản lý. Không phải cứ nhân viên tự ý vi phạm trong quá trình làm việc thì doanh nghiệp đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự; cần làm rõ hành vi có được chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận theo Điều 75 hay không.

2.4. Chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân

Điểm d khoản 1 Điều 75 BLHS yêu cầu việc truy cứu pháp nhân thương mại phải còn trong thời hiệu theo khoản 2 và khoản 3 Điều 27. Theo đó, thời hiệu tương ứng là 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng, 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng và 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Thời hiệu được tính từ ngày tội phạm được thực hiện; có thể được tính lại khi xuất hiện các căn cứ luật định như thực hiện tội phạm mới hoặc cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã. Vì vậy, cần xác định đúng thời điểm thực hiện hành vi và khung hình phạt áp dụng.

2.5. Bốn điều kiện tại Điều 75 phải được chứng minh đồng thời

Việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại đòi hỏi phải chứng minh đầy đủ cả bốn điều kiện quy định tại Điều 75 BLHS, không thể chỉ dựa vào việc doanh nghiệp có hàng giả hoặc phát sinh lợi ích kinh tế từ hoạt động kinh doanh. Cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá tổng thể chứng cứ về việc thực hiện hành vi nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận và còn thời hiệu truy cứu. Nếu thiếu căn cứ chứng minh bất kỳ điều kiện nào, cần xem xét lại cơ sở quy kết trách nhiệm hình sự cho pháp nhân, đồng thời phân định với trách nhiệm của cá nhân liên quan.

2.6. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân không loại trừ trách nhiệm cá nhân

Theo khoản 2 Điều 75 BLHS, việc pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân có liên quan. Vì vậy, trong cùng vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả, doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời giám đốc, người quản lý hoặc người trực tiếp thực hiện hành vi cũng có thể phải chịu trách nhiệm nếu đủ căn cứ luật định. Tuy nhiên, không được mặc nhiên quy toàn bộ hành vi của nhân viên cho doanh nghiệp hoặc ngược lại. Cần cá thể hóa vai trò, hành vi, lỗi và chứng cứ đối với từng chủ thể.

✅Phần 3. Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả nào có thể làm phát sinh trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp?

3.1. Doanh nghiệp tổ chức sản xuất hàng giả trong hoạt động kinh doanh

Doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi tổ chức sản xuất hàng giả thông qua dây chuyền nội bộ, thuê gia công hoặc đặt đơn vị khác sản xuất theo sự chỉ đạo của mình. Trong những trường hợp này, cần làm rõ ai phê duyệt sản phẩm, quyết định sử dụng nguyên liệu, kiểm soát quy trình sản xuất và tổ chức đưa hàng hóa ra thị trường. Tuy nhiên, việc hàng giả được phát hiện tại nhà xưởng hoặc kho hàng của doanh nghiệp chưa đủ để kết luận pháp nhân phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh hành vi được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận theo Điều 75 BLHS. Đây là căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm hình sự doanh nghiệp sản xuất hàng giả, thay vì chỉ dựa vào địa điểm phát hiện hàng hóa hoặc chức danh của người liên quan.

Để xác định rõ ranh giới giữa hành vi trực tiếp tạo ra hàng giả và hành vi tổ chức đưa hàng hóa giả ra thị trường, có thể xem thêm bài phân tích về hành vi sản xuất hàng giả bị xử lý như thế nào theo Điều 192 BLHS.

3.2. Doanh nghiệp tổ chức mua bán, phân phối và tiêu thụ hàng giả

Doanh nghiệp có thể phải chịu trách nhiệm hình sự khi hoạt động mua bán, phân phối và tiêu thụ hàng giả được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân theo Điều 75 BLHS. Hành vi có thể thể hiện qua việc chủ động nhập hàng giả để kinh doanh, tổ chức đưa hàng vào hệ thống đại lý, cửa hàng hoặc nền tảng thương mại điện tử nhằm tiêu thụ. Việc sử dụng hóa đơn, chứng từ hoặc thông tin thương mại để hợp thức hóa nguồn hàng cũng cần được kiểm tra trong mối liên hệ với hoạt động điều hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, không phải cứ phát hiện nhân viên bán hàng giả là mặc nhiên quy trách nhiệm cho công ty. Cần làm rõ người quản lý có chỉ đạo, chấp thuận hoặc tổ chức hoạt động này hay nhân viên tự ý thực hiện vì lợi ích cá nhân. Đây là căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm của doanh nghiệp buôn bán hàng giả và pháp nhân thương mại kinh doanh hàng giả.

3.3. Xác định hành vi của đơn vị gia công, đại lý và bên phân phối

Trong chuỗi sản xuất, kinh doanh hàng giả, không thể mặc nhiên quy trách nhiệm hình sự cho tất cả doanh nghiệp tham gia chỉ vì có quan hệ hợp đồng hoặc giao dịch hàng hóa. Cần xác định độc lập vai trò của từng pháp nhân: đơn vị đặt hàng, cơ sở gia công, doanh nghiệp phân phối và đại lý tiêu thụ. Đặc biệt, phải làm rõ hành vi có được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận theo Điều 75 BLHS hay không. Các tài liệu cần đối chiếu gồm hợp đồng gia công, đơn đặt hàng, hồ sơ kỹ thuật, chứng từ giao nhận, hóa đơn và dòng tiền. Việc biết hàng hóa là hàng giả hoặc tham gia tổ chức sản xuất, tiêu thụ phải được chứng minh bằng chứng cứ cụ thể, không suy đoán từ vị trí trong chuỗi cung ứng.

3.4. Trường hợp nhân viên tự ý sản xuất hoặc bán hàng giả

Không phải mọi trường hợp nhân viên tự ý sản xuất hoặc bán hàng giả trong quá trình làm việc đều làm phát sinh trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp. Cần xác định hành vi có được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của doanh nghiệp hay không. Nếu nhân viên tự ý thực hiện nhằm thu lợi cá nhân, ngoài phạm vi hoạt động được giao và không có sự chấp thuận của doanh nghiệp, thì không thể mặc nhiên quy kết trách nhiệm hình sự cho pháp nhân. Việc đánh giá phải căn cứ vào chứng cứ và bốn điều kiện tại Điều 75 BLHS.

Đối với hoạt động phân phối và tiêu thụ, cần phân biệt vai trò của chủ thể tổ chức kinh doanh với người trực tiếp giao dịch. Xem thêm: Buôn bán hàng giả bị xử lý như thế nào theo Điều 192 BLHS.

✅Phần 4. Các mức phạt tiền đối với pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 BLHS

4.1. Phạt tiền từ 2 tỷ đến 6 tỷ đồng đối với trường hợp phạm tội thuộc khoản 1 Điều 192

Theo điểm a khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân thương mại phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng. Đây là hình phạt chính áp dụng đối với pháp nhân thương mại khi hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả thuộc phạm vi khoản 1 và đáp ứng đầy đủ điều kiện chịu trách nhiệm hình sự.

Việc áp dụng mức phạt tiền pháp nhân thương mại sản xuất hàng giả không chỉ căn cứ vào việc phát hiện hàng giả trong kho, nhà xưởng hoặc hệ thống phân phối của doanh nghiệp. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải chứng minh hành vi được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 75 BLHS.

Đồng thời, Điều 76 BLHS xác định Điều 192 thuộc phạm vi tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, cần phân biệt rõ căn cứ xác định tội phạm với điều kiện quy thuộc hành vi cho doanh nghiệp. Nếu nhân viên tự ý thực hiện hành vi vì lợi ích cá nhân, không có căn cứ chứng minh các điều kiện tại Điều 75 thì không thể chỉ dựa vào quan hệ lao động để mặc nhiên truy cứu pháp nhân.

4.2. Phạt tiền từ 6 tỷ đến 12 tỷ đồng đối với các trường hợp luật định tại khoản 2 Điều 192

Theo điểm b khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả bị phạt tiền từ 6.000.000.000 đồng đến 12.000.000.000 đồng nếu hành vi phạm tội thuộc một trong các trường hợp được liệt kê tại điểm a, b, đ, e, g, h, i, k, l và m khoản 2 Điều này. Các trường hợp bao gồm phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp; giá trị hàng giả từ 150 triệu đến dưới 500 triệu đồng; thu lợi bất chính từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng; làm chết người; gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên hoặc gây thương tích cho nhiều người theo ngưỡng luật định; gây thiệt hại tài sản từ 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ đồng; buôn bán qua biên giới hoặc tái phạm nguy hiểm.

Cần lưu ý, phạm vi áp dụng đối với pháp nhân thương mại không bao gồm toàn bộ các tình tiết tại khoản 2 Điều 192. Cụ thể, điểm c về lợi dụng chức vụ, quyền hạn và điểm d về lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức không được liệt kê tại điểm b khoản 5. Vì vậy, khi xác định khung phạt đối với doanh nghiệp, phải đối chiếu chính xác tình tiết thực tế với danh sách dẫn chiếu này, đồng thời chứng minh đầy đủ các điều kiện chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 75 BLHS. Không thể chỉ căn cứ vào việc người quản lý có hành vi lợi dụng chức vụ hoặc danh nghĩa tổ chức để mặc nhiên áp dụng mức phạt 6–12 tỷ đồng đối với pháp nhân.

4.3. Phạt tiền từ 12 tỷ đến 18 tỷ đồng đối với trường hợp phạm tội thuộc khoản 3 Điều 192

Theo điểm c khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân thương mại phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này có thể bị phạt tiền từ 12.000.000.000 đồng đến 18.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm. Các căn cứ áp dụng bao gồm: hàng giả tương đương với số lượng hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 500 triệu đồng trở lên; thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên; làm chết 02 người trở lên; gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên; hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 1,5 tỷ đồng trở lên.

Việc áp dụng khung hình phạt này phải căn cứ vào kết quả định giá, chứng cứ xác định khoản thu lợi bất chính, kết luận giám định và tài liệu chứng minh hậu quả thực tế. Không thể chỉ dựa vào doanh thu, số lượng hàng hóa hoặc việc phát hiện hàng giả để mặc nhiên áp dụng khoản 3. Đồng thời, Tòa án phải xem xét các điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân theo Điều 75 BLHS trước khi quyết định hình phạt.

4.4. Bảng tổng hợp mức phạt tiền của pháp nhân thương mại

Theo khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 18 tỷ đồng tùy trường hợp phạm tội. Đối với trường hợp thuộc khoản 3, Tòa án có thể áp dụng phạt tiền hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm. Riêng trường hợp thuộc Điều 79 BLHS, pháp nhân có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn khi đáp ứng điều kiện luật định.

Lưu ý pháp lý: Bảng trên chỉ thể hiện hình phạt chính áp dụng đối với pháp nhân thương mại, không áp dụng mức phạt tù dành cho cá nhân. Đặc biệt, điểm c và điểm d khoản 2 Điều 192 không nằm trong danh sách tình tiết được dẫn chiếu tại điểm b khoản 5. Vì vậy, không được mặc nhiên áp dụng mức phạt từ 6 tỷ đến 12 tỷ đồng cho pháp nhân chỉ dựa trên hai tình tiết này.

4.5. Căn cứ lựa chọn mức tiền phạt cụ thể trong từng vụ án

Mức phạt tiền đối với pháp nhân thương mại không được xác định chỉ dựa vào giá trị hàng giả mà phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và các tình tiết của vụ án. Theo Điều 83 BLHS, Tòa án xem xét việc chấp hành pháp luật của pháp nhân, cùng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Trong đó, việc chủ động ngăn chặn tác hại, tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả hoặc tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm có thể được xem xét giảm nhẹ theo Điều 84. Ngược lại, các tình tiết tăng nặng phải thuộc những trường hợp được liệt kê tại Điều 85. Vì vậy, việc lựa chọn mức phạt trong từng vụ án cần đánh giá tổng thể hồ sơ, không mặc nhiên áp dụng mức tối đa hoặc tối thiểu chỉ từ một chỉ số định lượng.

Việc xác định hàng giả thuộc ngưỡng định lượng nào có ý nghĩa trực tiếp đối với việc lựa chọn khung xử lý. Doanh nghiệp và người có liên quan cần kiểm tra cách định giá hàng giả để truy cứu trách nhiệm hình sự, thay vì chỉ căn cứ vào giá bán hoặc doanh thu ghi nhận trên hóa đơn.

4.6. Phân biệt mức phạt dành cho pháp nhân và cá nhân trong cùng vụ án

Khi doanh nghiệp sản xuất, buôn bán hàng giả bị truy cứu trách nhiệm hình sự, cần phân biệt hình phạt áp dụng đối với pháp nhân thương mại và cá nhân có liên quan. Theo khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đến 18 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn, vĩnh viễn tùy trường hợp. Trong khi đó, cá nhân phạm tội có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù từ 01 năm đến 15 năm theo các khung tương ứng tại Điều 192. Hai chủ thể chịu trách nhiệm hình sự độc lập, không cộng gộp hình phạt. Việc quyết định hình phạt phải căn cứ vai trò, hành vi và tình tiết riêng của từng chủ thể.

Căn cứ pháp lý: Khoản 5 Điều 192, khoản 2 Điều 75, Điều 77 và Điều 83 BLHS.

✅Phần 5. Khi nào doanh nghiệp sản xuất, buôn bán hàng giả bị đình chỉ hoạt động?

5.1. Đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm

Theo điểm c khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân thương mại phạm tội thuộc khoản 3 Điều này có thể bị phạt tiền từ 12 tỷ đồng đến 18 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm. Đây là hai hình phạt chính được quy định theo hướng lựa chọn, không phải cứ doanh nghiệp phạm tội thuộc khoản 3 là đương nhiên bị đình chỉ hoạt động. Khi quyết định hình phạt, Tòa án cần xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả đã gây ra, phạm vi hoạt động liên quan đến hành vi phạm tội và khả năng khắc phục hậu quả. Theo Điều 78 BLHS, đình chỉ có thể áp dụng đối với toàn bộ hoạt động hoặc một hay một số lĩnh vực mà pháp nhân đã sử dụng để thực hiện tội phạm, tùy căn cứ pháp luật và phạm vi được xác định trong bản án. Vì vậy, cần phân biệt rõ đình chỉ một lĩnh vực kinh doanh với việc buộc doanh nghiệp ngừng toàn bộ hoạt động; không thể chỉ căn cứ vào mức độ thiệt hại hoặc giá trị hàng giả để mặc nhiên kết luận phạm vi đình chỉ.

5.2. Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn theo Điều 79 BLHS

Căn cứ điểm d khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn nếu thuộc trường hợp quy định tại Điều 79. Hình phạt này được áp dụng khi hoạt động phạm tội gây thiệt hại hoặc có khả năng thực tế gây thiệt hại đến tính mạng nhiều người, gây sự cố môi trường hoặc ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không có khả năng khắc phục hậu quả. Ngoài ra, nếu pháp nhân được thành lập chỉ để thực hiện tội phạm thì bị đình chỉ vĩnh viễn toàn bộ hoạt động. Việc áp dụng phải căn cứ vào tính chất hoạt động phạm tội và điều kiện luật định, không chỉ dựa trên giá trị hàng giả.

5.3. Phân biệt phạt tiền và đình chỉ hoạt động

Phạt tiền và đình chỉ hoạt động là những hình phạt chính có bản chất và điều kiện áp dụng khác nhau đối với pháp nhân thương mại. Theo khoản 5 Điều 192 BLHS, pháp nhân có thể bị phạt tiền từ 12 tỷ đến 18 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm khi phạm tội thuộc khoản 3. Trong khi đó, đình chỉ vĩnh viễn được xem xét theo Điều 79. Vì vậy, không thể mặc nhiên kết luận doanh nghiệp bị phạt tiền ở mức cao sẽ đồng thời bị đình chỉ hoạt động.

✅Phần 6. Hình phạt bổ sung đối với pháp nhân thương mại phạm tội sản xuất, buôn bán hàng giả

6.1. Phạt tiền bổ sung từ 100 triệu đến 400 triệu đồng

Theo điểm đ khoản 5 Điều 192 BLHS, ngoài hình phạt chính, pháp nhân thương mại phạm tội sản xuất, buôn bán hàng giả còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 100.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng. Đây là chế tài bổ sung, được phân biệt với mức phạt tiền chính từ 2 tỷ đến 18 tỷ đồng quy định tại các điểm a, b, c khoản 5 Điều này. Việc áp dụng không mang tính tự động mà phải căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, tình hình tài chính của pháp nhân và quyết định của Tòa á

6.2. Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định

Theo điểm đ khoản 5 Điều 192 và Điều 80 BLHS, pháp nhân thương mại còn có thể bị cấm kinh doanh hoặc hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định nếu việc tiếp tục hoạt động có nguy cơ gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe con người hoặc xã hội. Thời hạn cấm từ 01 năm đến 03 năm, tính từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật. Tòa án phải xác định cụ thể lĩnh vực bị cấm trong bản án. Chế tài này không đồng nghĩa với đình chỉ toàn bộ hoạt động doanh nghiệp mà chỉ giới hạn những lĩnh vực được xác định có nguy cơ gây hại theo quy định pháp luật

6.3. Cấm huy động vốn từ 1 năm đến 3 năm

Theo điểm đ khoản 5 Điều 192 và Điều 81 BLHS, pháp nhân thương mại phạm tội sản xuất, buôn bán hàng giả còn có thể bị cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm. Hình phạt này nhằm hạn chế khả năng tiếp tục sử dụng nguồn vốn để duy trì hoặc mở rộng hoạt động phạm tội. Khác với cấm kinh doanh hoặc đình chỉ hoạt động, cấm huy động vốn không đồng nghĩa doanh nghiệp phải chấm dứt toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, chế tài này có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp nhận vốn, triển khai dự án và tổ chức hoạt động tài chính của doanh nghiệp trong thời hạn bị cấm.

✅Phần 7. Trách nhiệm hình sự của giám đốc, người đại diện và nhân viên khi doanh nghiệp sản xuất, buôn bán hàng giả

7.1. Giám đốc, người đại diện theo pháp luật có đương nhiên bị truy cứu không?

Giám đốc hoặc người đại diện theo pháp luật không đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự chỉ vì giữ chức vụ tại doanh nghiệp có hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả. Việc truy cứu phải căn cứ vào hành vi và vai trò thực tế của từng người, như chỉ đạo sản xuất, phê duyệt nguồn hàng, tổ chức phân phối hoặc biết rõ hành vi phạm tội nhưng vẫn tham gia thực hiện. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu quyết định điều hành, hợp đồng, chứng từ giao dịch, thông tin trao đổi và các tài liệu liên quan để xác định trách nhiệm. Chức danh quản lý không thay thế chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội và lỗi của cá nhân.

7.2. Người trực tiếp sản xuất, kinh doanh hàng giả có thể bị xử lý thế nào?

Người trực tiếp sản xuất, kinh doanh hàng giả có thể phải chịu trách nhiệm hình sự nếu biết rõ tính chất hàng hóa và cố ý thực hiện hành vi phạm tội, đồng thời đáp ứng các dấu hiệu cấu thành theo Điều 192 BLHS. Tuy nhiên, không phải cứ là công nhân, nhân viên bán hàng hoặc người tham gia đóng gói, vận chuyển sản phẩm là đương nhiên phạm tội. Cần làm rõ nhận thức, mục đích, nhiệm vụ được giao và mức độ tham gia của từng người. Trường hợp có sự bàn bạc, phân công hoặc phối hợp cố ý thực hiện hành vi phạm tội, người tham gia có thể bị xem xét với vai trò đồng phạm theo Điều 17 BLHS. Ngược lại, nếu người lao động không biết hàng hóa là hàng giả và không có căn cứ chứng minh lỗi cố ý thì không thể chỉ dựa vào vị trí công việc để kết luận trách nhiệm hình sự.

7.3. Doanh nghiệp và cá nhân có thể đồng thời chịu trách nhiệm hình sự không?

Theo khoản 2 Điều 75 BLHS, việc pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân có liên quan. Vì vậy, trong cùng vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả, doanh nghiệp có thể bị truy cứu với tư cách pháp nhân, đồng thời giám đốc, người đại diện hoặc nhân viên có hành vi phạm tội cũng có thể bị xử lý theo quy định. Tuy nhiên, không mặc nhiên quy trách nhiệm cho mọi người giữ chức vụ hoặc làm việc tại doanh nghiệp. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ hành vi, lỗi, vai trò và chứng cứ đối với từng cá nhân, bảo đảm việc truy cứu có căn cứ và được cá thể hóa.

Việc xác định trách nhiệm của người quản lý cần đặt trong mối quan hệ với các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Có thể tham khảo thêm bài phân tích cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 BLHS.

✅Phần 8. Chứng cứ xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại và hướng rà soát hồ sơ

8.1. Những tài liệu cần kiểm tra để xác định hành vi phạm tội của doanh nghiệp

Việc xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại cần đối chiếu đồng thời hồ sơ tổ chức, hoạt động kinh doanh và chứng cứ về quá trình sản xuất, tiêu thụ hàng hóa. Hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, quyết định bổ nhiệm và phân quyền giúp xác định thẩm quyền của từng cá nhân. Hợp đồng gia công, mua bán, phân phối, hóa đơn, phiếu nhập xuất kho và chứng từ thanh toán phản ánh quy trình giao dịch, luân chuyển hàng hóa và dòng tiền. Email, tin nhắn, biên bản họp có thể làm rõ việc chỉ đạo hoặc chấp thuận của doanh nghiệp. Trong khi đó, hồ sơ công bố sản phẩm, kiểm nghiệm, giám định, định giá và xác định thiệt hại là căn cứ đánh giá tính chất hàng giả, giá trị hàng hóa và hậu quả thực tế. Không tài liệu riêng lẻ nào mặc nhiên chứng minh đầy đủ trách nhiệm hình sự của pháp nhân.

8.2. Đối chiếu chứng cứ với bốn điều kiện tại Điều 75 BLHS

Việc xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại không thể chỉ dựa vào việc phát hiện hàng giả trong kho hoặc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu chứng cứ để làm rõ đồng thời bốn điều kiện tại Điều 75 BLHS, từ việc hành vi được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận đến thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trong thực tiễn, không có một tài liệu riêng lẻ nào đương nhiên chứng minh đầy đủ trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Chẳng hạn, hợp đồng mang tên doanh nghiệp chưa đủ để khẳng định hành vi phạm tội được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân; tương tự, email chỉ đạo sản xuất cũng cần được kiểm tra về người gửi, nội dung và mối liên hệ với hoạt động thực tế. Vì vậy, cần đánh giá tổng thể tính xác thực, tính liên quan và sự thống nhất giữa các chứng cứ, thay vì suy luận trách nhiệm từ một tình tiết đơn lẻ.

8.3. Những vấn đề cần rà soát trước khi kết luận trách nhiệm hình sự của pháp nhân

Trước khi kết luận pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, cần kiểm tra hàng hóa có thuộc phạm vi Điều 192 hay thuộc các điều luật chuyên biệt; hành vi sản xuất, buôn bán có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm hay không. Đồng thời, phải đối chiếu đầy đủ bốn điều kiện tại Điều 75 BLHS, xác minh căn cứ định giá hàng giả, thu lợi bất chính và thiệt hại tài sản. Đặc biệt, tình tiết định khung áp dụng cho pháp nhân phải thuộc phạm vi dẫn chiếu tại khoản 5 Điều 192, không mặc nhiên áp dụng toàn bộ quy định dành cho cá nhân. Các căn cứ loại trừ trách nhiệm, tình tiết giảm nhẹ và tài liệu có lợi cho pháp nhân cũng cần được đánh giá khách quan trước khi đưa ra kết luận.

Trước khi xác định trách nhiệm hình sự, cần kiểm tra hàng hóa có thuộc phạm vi Điều 192 hay thuộc nhóm hàng giả được điều chỉnh bởi điều luật chuyên biệt. Tham khảo: Phân biệt tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192, 193, 194 và 195 BLHS.

✅Phần 9. Kết luận: Xác định trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp phải căn cứ vào hồ sơ thực tế

Điều 192 BLHS cho phép truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại theo Điều 76 khi đáp ứng đồng thời bốn điều kiện tại Điều 75. Tùy trường hợp, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đến 18 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn và áp dụng hình phạt bổ sung. Việc xử lý pháp nhân không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân có liên quan. Khi doanh nghiệp bị kiểm tra, phát hiện hàng giả hoặc có nguy cơ bị khởi tố, cần rà soát hồ sơ sản xuất, kinh doanh, chứng từ giao dịch, thẩm quyền điều hành và chứng cứ về từng điều kiện chịu trách nhiệm. Đánh giá đúng vai trò của pháp nhân và cá nhân là cơ sở xác định hướng xử lý phù hợp.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|