Cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 BLHS?

Tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 BLHS được xem xét qua bốn yếu tố cấu thành: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải làm rõ hành vi sản xuất hoặc buôn bán, tính chất hàng giả, lỗi của người thực hiện và các điều kiện truy cứu theo quy định pháp luật.

Để xác định hành vi có cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả hay không, cần xem xét bốn yếu tố:

• Khách thể: Quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ bị xâm phạm.
• Mặt khách quan: Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả và các dấu hiệu định tội tương ứng.
• Chủ thể: Cá nhân hoặc pháp nhân thương mại đáp ứng điều kiện chịu trách nhiệm hình sự.
• Mặt chủ quan: Lỗi cố ý của chủ thể khi thực hiện hành vi phạm tội.

✅Mở đầu

Trong thực tế, khi cơ quan chức năng phát hiện một cơ sở kinh doanh có hàng giả, vấn đề pháp lý không chỉ nằm ở việc sản phẩm có vi phạm hay không mà còn ở trách nhiệm của từng người tham gia. Người trực tiếp sản xuất, người quản lý kho, nhân viên bán hàng và người điều hành doanh nghiệp có thể có vai trò, mức độ nhận thức và hành vi hoàn toàn khác nhau.

Chẳng hạn, một nhân viên thực hiện việc giao hàng theo phân công chưa thể mặc nhiên bị coi là đồng phạm nếu chưa chứng minh được nhận thức và sự cố ý tham gia. Vì vậy, cần đánh giá đầy đủ 4 yếu tố cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả, đối chiếu chứng cứ và điều kiện truy cứu theo Điều 192 BLHS trước khi kết luận trách nhiệm hình sự.

✅Phần 2. Căn cứ pháp lý xác định cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả

2.1. Điều 192 BLHS quy định những hành vi nào?

Điều 192 BLHS quy định hai nhóm hành vi chính là sản xuất hàng giả và buôn bán hàng giả. Sản xuất hàng giả là hành vi trực tiếp tạo ra hàng hóa giả mạo; buôn bán hàng giả là hành vi đưa những hàng hóa này vào hoạt động mua bán, phân phối hoặc tiêu thụ. Điều luật được áp dụng đối với hàng giả không thuộc các nhóm hàng hóa quy định riêng tại Điều 193, 194 và 195 BLHS. Vì vậy, việc xác định đúng đối tượng hàng hóa và bản chất hành vi là bước đầu tiên để đánh giá căn cứ áp dụng Điều 192

2.2. Bốn yếu tố cấu thành tội phạm được xác định như thế nào?

Việc xác định cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả cần được xem xét trên cơ sở bốn yếu tố: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Các yếu tố này có mối liên hệ chặt chẽ, phản ánh bản chất pháp lý của hành vi và trách nhiệm của người thực hiện. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc cơ quan chức năng phát hiện hàng hóa có dấu hiệu giả để kết luận một người phạm tội. Cần làm rõ hành vi cụ thể, đặc điểm hàng hóa, điều kiện chịu trách nhiệm hình sự và lỗi của từng chủ thể.

2.3. Phân biệt dấu hiệu cấu thành tội phạm với tình tiết định khung

Dấu hiệu cấu thành tội phạm là những căn cứ pháp lý cần xác định để đánh giá hành vi có thỏa mãn quy định tại Điều 192 BLHS hay không. Trong khi đó, tình tiết định khung được sử dụng để xác định mức độ nguy hiểm của hành vi và khung hình phạt tương ứng sau khi có căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự. Chẳng hạn, khoản 1 quy định các điều kiện định tội, còn khoản 2 và khoản 3 quy định những trường hợp phạm tội có tính chất nghiêm trọng hơn. Không nên đồng nhất dấu hiệu định tội với tình tiết tăng nặng hoặc tình tiết định khung hình phạt.

✅Phần 3. Khách thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 BLHS

3.1. Quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ

Khách thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả là những quan hệ xã hội liên quan đến trật tự quản lý kinh tế, tính minh bạch và sự lành mạnh của hoạt động sản xuất, kinh doanh, lưu thông hàng hóa. Hành vi sản xuất hoặc đưa hàng giả ra thị trường không chỉ xâm phạm cơ chế quản lý hàng hóa hợp pháp mà còn có thể gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, doanh nghiệp kinh doanh chân chính và các chủ thể tham gia thị trường. Đặc biệt, việc lưu thông hàng giả còn làm suy giảm niềm tin vào chất lượng sản phẩm, gây mất cân bằng cạnh tranh và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh. Vì vậy, Điều 192 BLHS đặt ra cơ chế xử lý hình sự nhằm bảo vệ trật tự kinh tế và các lợi ích hợp pháp có liên quan.

3.2. Đối tượng tác động của tội phạm là hàng giả

Trong tội sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng giả là đối tượng tác động trực tiếp, cần được xác định dựa trên đặc điểm thực tế của sản phẩm và quy định pháp luật tương ứng. Việc nhận diện không chỉ căn cứ vào tên gọi, bao bì hoặc nhãn mác mà còn phải xem xét thành phần, công dụng, chất lượng, nguồn gốc và thông tin thể hiện trên hàng hóa. Cần phân biệt hàng giả với hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc hoặc hàng vi phạm quy định về nhãn hàng hóa, bởi những vi phạm này không đương nhiên cấu thành tội phạm theo Điều 192 BLHS. Do đó, kết luận về tính chất hàng giả phải có căn cứ chuyên môn và pháp lý phù hợp, thay vì chỉ dựa vào cảm quan hoặc một dấu hiệu riêng lẻ.

Để xác định một sản phẩm có thuộc đối tượng của tội danh này hay không, trước hết cần làm rõ hàng giả là gì và cách nhận biết hàng giả theo quy định pháp luật. Việc phân loại phải căn cứ đặc điểm thực tế của hàng hóa và quy định pháp luật chuyên ngành, không chỉ dựa trên cảm quan hoặc kết quả kiểm tra chất lượng đơn lẻ.

3.3. Phân biệt hàng giả thông thường với các nhóm hàng giả có điều luật riêng

Không phải mọi hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả đều được xử lý theo Điều 192 BLHS. Điều luật này áp dụng đối với hàng giả thuộc phạm vi điều chỉnh chung; trong khi hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm thuộc Điều 193, thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh thuộc Điều 194 và các sản phẩm như thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi thuộc Điều 195. Vì vậy, khách thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả cần được xem xét gắn với đặc điểm hàng hóa cụ thể. Xác định đúng nhóm hàng giả là bước quan trọng để lựa chọn điều luật và đánh giá chính xác trách nhiệm hình sự.

Việc xác định sai nhóm hàng hóa có thể dẫn đến áp dụng sai tội danh. Vì vậy, cần phân biệt Điều 192 với Điều 193, 194 và 195 BLHS trước khi đánh giá các dấu hiệu cấu thành.

✅Phần 4. Mặt khách quan của tội sản xuất, buôn bán hàng giả

4.1. Hành vi sản xuất hàng giả

Hành vi sản xuất hàng giả được hiểu là việc trực tiếp hoặc thông qua các công đoạn tổ chức, gia công, chế biến, lắp ráp, đóng gói, hoàn thiện sản phẩm nhằm tạo ra hàng hóa có đặc điểm giả mạo theo quy định pháp luật. Tùy tính chất hàng hóa, hành vi này có thể thể hiện ở việc sử dụng nguyên liệu không đúng công bố, làm sai lệch thành phần, công dụng, nguồn gốc hoặc tạo lập bao bì, nhãn mác giả để đưa sản phẩm ra thị trường.

Người thực hiện không nhất thiết phải trực tiếp tiến hành toàn bộ quy trình sản xuất. Trường hợp thuê gia công, đặt cơ sở khác sản xuất hoặc tổ chức nhiều người cùng thực hiện, cần xác định ai là người chủ động tổ chức, chỉ đạo và kiểm soát hoạt động đó. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào việc một người có mặt tại cơ sở hoặc trực tiếp vận hành máy móc để kết luận họ phạm tội.

Việc đánh giá trách nhiệm phải làm rõ nhận thức về tính chất hàng hóa, ý chí tham gia, công việc được giao và mức độ đóng góp thực tế của từng người. Đây là căn cứ quan trọng để phân biệt người trực tiếp thực hiện hành vi sản xuất với người tổ chức, chỉ đạo hoặc người chỉ tham gia các công đoạn kỹ thuật mà không có đủ căn cứ xác định lỗi cố ý.

Ví dụ minh họa: Một cơ sở thuê nhiều lao động đóng gói sản phẩm mang nhãn hiệu giả, trong khi chủ cơ sở là người đặt mua bao bì giả, lựa chọn nguyên liệu, chỉ đạo quy trình và tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường. Trong trường hợp này, cần làm rõ vai trò tổ chức, điều hành của chủ cơ sở và nhận thức của từng lao động về tính chất hàng hóa. Người trực tiếp đóng gói không đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự chỉ vì đã thực hiện công đoạn kỹ thuật. Ngược lại, nếu biết rõ sản phẩm là hàng giả nhưng vẫn cố ý tham gia theo sự phân công, hành vi và mức độ đóng góp của người đó cần được xem xét để xác định trách nhiệm theo quy định về đồng phạm.

Đối với trường hợp trực tiếp tạo ra sản phẩm giả, cần làm rõ hành vi sản xuất hàng giả bị xử lý như thế nào, đặc biệt là sự khác biệt giữa người thực hiện công đoạn kỹ thuật và người tổ chức, điều hành hoạt động sản xuất.

4.2. Hành vi buôn bán hàng giả

Hành vi buôn bán hàng giả được thể hiện qua việc mua, trao đổi, phân phối hoặc thực hiện các hoạt động thương mại nhằm đưa hàng giả vào lưu thông, tiêu thụ trên thị trường. Người thực hiện không nhất thiết phải trực tiếp sản xuất hàng giả mà có thể tham gia với tư cách người mua để bán lại, người bán hàng, đại lý, nhà phân phối hoặc trung gian trong chuỗi giao dịch.

Đối với hoạt động kinh doanh qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hoặc các kênh bán hàng trực tuyến, cần làm rõ người đăng bán, người quản lý gian hàng, chủ thể tiếp nhận đơn hàng, thực hiện thanh toán và người thực tế kiểm soát hàng hóa. Việc xác định hành vi buôn bán hàng giả phải dựa trên vai trò thực tế của từng người, không chỉ căn cứ vào tên tài khoản hoặc thông tin thể hiện trên đơn hàng.

Ví dụ minh họa: A nhập một lô mỹ phẩm giả từ nguồn cung cấp, biết rõ hàng hóa không phải sản phẩm chính hãng nhưng vẫn đăng bán trên mạng xã hội, nhận tiền của khách và thuê B giao hàng. Trong trường hợp này, cần xem xét hành vi, nhận thức và vai trò của A trong việc đưa hàng giả ra tiêu thụ. Đối với B, nếu chỉ nhận giao hàng theo thông tin thông thường, không biết và không có căn cứ xác định B nhận thức được hàng hóa là hàng giả, thì riêng việc giao nhận chưa đủ để kết luận B phạm tội. Ngược lại, nếu có chứng cứ cho thấy B biết rõ tính chất hàng hóa, chủ động tham gia thỏa thuận tiêu thụ hoặc hỗ trợ việc bán hàng giả, trách nhiệm pháp lý cần được đánh giá trên cơ sở toàn bộ hành vi và chứng cứ liên quan.

Đặc biệt, không thể chỉ căn cứ vào việc một người vận chuyển hoặc giao nhận hàng hóa để kết luận người đó thực hiện hành vi buôn bán hàng giả. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu mục đích giao nhận, thỏa thuận giữa các bên, nhận thức về tính chất hàng hóa, vai trò thực tế và chứng cứ liên quan để xác định trách nhiệm của từng người.

Lưu ý pháp lý: Tình huống trên chỉ có tính minh họa. Khi áp dụng Điều 192 BLHS, vẫn phải xác định hàng hóa thuộc phạm vi hàng giả được điều luật điều chỉnh, đồng thời kiểm tra các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự và lỗi cố ý của từng chủ thể.

Trong chuỗi lưu thông hàng hóa, cần xác định riêng hành vi buôn bán hàng giả bị xử lý như thế nào, nhất là trường hợp người trực tiếp bán hàng không phải người sản xuất hoặc chủ sở hữu cơ sở kinh doanh.

4.3. Xác định tính chất giả của hàng hóa

Để xác định một sản phẩm có phải là hàng giả hay không, cần đối chiếu đặc điểm thực tế của hàng hóa với hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng theo quy định pháp luật tương ứng. Việc đánh giá cần xem xét thành phần, chất lượng, công dụng, nguồn gốc, xuất xứ, bao bì, nhãn hàng hóa, tem chống giả và thông tin công bố sản phẩm. Khi cần thiết, kết quả giám định, kiểm nghiệm và tài liệu chuyên môn là căn cứ quan trọng để làm rõ bản chất hàng hóa.

Chẳng hạn, một cơ sở sử dụng nguyên liệu không đúng như nội dung đã công bố để sản xuất sản phẩm. Để xác định có phải hàng giả hay không, phải đối chiếu thành phần thực tế, tiêu chuẩn áp dụng và quy định chuyên ngành, thay vì chỉ căn cứ vào việc sản phẩm có chất lượng thấp hơn kỳ vọng của người mua. Không phải mọi hàng hóa kém chất lượng hoặc không đạt tiêu chuẩn đều mặc nhiên là hàng giả để xử lý theo Điều 192 BLHS.

4.4. Điều kiện định tội đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả

Để xác định hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả cấu thành tội phạm theo Điều 192 BLHS, cần chứng minh hành vi thực tế và ít nhất một trong các điều kiện truy cứu quy định tại khoản 1. Cụ thể, hàng giả có giá trị tương đương hàng thật hoặc hàng hóa cùng tính năng kỹ thuật, công dụng từ 30 triệu đồng đến dưới 150 triệu đồng; hoặc dưới 30 triệu đồng nhưng người thực hiện đã bị xử phạt hành chính hay bị kết án về các tội luật định, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Ngoài ra, trách nhiệm hình sự còn có thể phát sinh khi hành vi gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%, thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng hoặc gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng. Việc xác định hàng hóa là hàng giả chưa đủ để mặc nhiên kết luận có tội; cần đối chiếu thêm giá trị hàng giả, hậu quả, khoản thu lợi và các điều kiện luật định. Mỗi căn cứ phải được chứng minh bằng tài liệu, chứng cứ phù hợp, tránh đánh đồng giá trị hàng giả với doanh thu hoặc thiệt hại thực tế.

Đặc biệt, trường hợp hàng giả có giá trị dưới 30 triệu đồng cần được xem xét theo điều kiện riêng tại điểm a khoản 1 Điều 192. Bạn có thể tham khảo thêm phân tích về hàng giả dưới 30 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không để xác định đúng căn cứ áp dụng.

4.5. Thời điểm hoàn thành tội phạm và các tình huống cần đánh giá

Thời điểm hoàn thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả không thể xác định chỉ bằng việc hàng hóa đã được sản xuất xong, giao dịch hay tiêu thụ hết. Cần đối chiếu hành vi thực tế với các dấu hiệu định tội tại khoản 1 Điều 192 BLHS. Trường hợp hàng giả đã được sản xuất nhưng chưa đưa ra thị trường, cần làm rõ hành vi sản xuất, điều kiện truy cứu và ý thức của người thực hiện. Nếu hàng hóa đã được giao dịch nhưng chưa thanh toán, việc chưa nhận đủ tiền không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự. Tương tự, hàng giả bị phát hiện, thu giữ trước khi tiêu thụ hết cũng không mặc nhiên đồng nghĩa hành vi chưa hoàn thành. Cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá riêng hành vi sản xuất, buôn bán, điều kiện định tội và giai đoạn thực hiện tội phạm theo Điều 15, Điều 16 BLHS, tránh suy luận chỉ từ tình trạng hàng hóa tại thời điểm bị phát hiệ

✅Phần 5. Chủ thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả

5.1. Chủ thể là cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự

Chủ thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 BLHS là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật. Theo Điều 12 BLHS, tội danh này không thuộc nhóm tội mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Bên cạnh độ tuổi, cần xem xét Điều 21 BLHS để xác định tại thời điểm thực hiện hành vi, người đó có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi hay không. Việc xác định chủ thể phải căn cứ thời điểm phạm tội và tình trạng thực tế, không thể chỉ dựa vào chức danh, vị trí làm việc hoặc quan hệ lao động tại cơ sở kinh doanh.

5.2. Người trực tiếp sản xuất, buôn bán và người tổ chức hoạt động phạm tội

Chủ thể thực hiện tội sản xuất, buôn bán hàng giả không chỉ giới hạn ở người trực tiếp tạo ra sản phẩm hoặc bán hàng hóa. Tùy vai trò và mức độ tham gia, người chỉ đạo, điều hành, chuẩn bị nguồn hàng, tổ chức mạng lưới tiêu thụ hoặc cố ý hỗ trợ hoạt động phạm tội cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Theo Điều 17 BLHS, cần phân biệt người thực hành, người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức trong vụ án đồng phạm. Tuy nhiên, không phải mọi người tham gia vào quy trình sản xuất, phân phối đều đương nhiên là đồng phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh hành vi, nhận thức và ý chí cố ý tham gia của từng người, đồng thời xác định vai trò cụ thể trong vụ việc.

5.3. Trách nhiệm của người làm thuê, nhân viên bán hàng và người vận chuyển

Người làm thuê, nhân viên bán hàng hoặc người vận chuyển hàng hóa không đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự khi doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả. Việc xem xét trách nhiệm hình sự của người tham gia buôn bán hàng giả phải căn cứ vào nhận thức về tính chất hàng hóa, hành vi thực tế và mức độ tham gia của từng người. Cần làm rõ họ trực tiếp thực hiện giao dịch, được giao nhiệm vụ thông thường hay cố ý hỗ trợ hoạt động phạm tội. Nếu không chứng minh được lỗi cố ý và vai trò đồng phạm theo Điều 17 BLHS thì không thể chỉ dựa vào quan hệ lao động hoặc việc có mặt tại doanh nghiệp để kết luận phạm tội. Trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc lao động cần được xem xét riêng theo quy định tương ứng.

5.4. Pháp nhân thương mại có thể là chủ thể chịu trách nhiệm hình sự

Theo Điều 192 và Điều 76 BLHS, pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả thuộc nhóm chủ thể có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, việc xử lý pháp nhân phải đáp ứng đồng thời các điều kiện tại Điều 75 BLHS, gồm hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân và còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Trách nhiệm của pháp nhân được xem xét độc lập với trách nhiệm của cá nhân quản lý, điều hành hoặc trực tiếp thực hiện hành vi. Vì vậy, không thể mặc nhiên kết luận doanh nghiệp phạm tội chỉ vì người lao động có hành vi vi phạm; cần làm rõ mối liên hệ giữa hành vi đó với pháp nhân và các điều kiện luật định.

Trường hợp hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả được thực hiện thông qua doanh nghiệp, cần đánh giá riêng các điều kiện truy cứu đối với pháp nhân. Xem thêm bài viết về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại sản xuất, buôn bán hàng giả.

✅Phần 6. Mặt chủ quan của tội sản xuất, buôn bán hàng giả

6.1. Lỗi cố ý trong hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả

Lỗi cố ý trong tội sản xuất, buôn bán hàng giả thể hiện ở việc người thực hiện nhận thức được tính chất hàng hóa và hành vi sản xuất, buôn bán của mình nhưng vẫn chủ động thực hiện. Theo Điều 10 BLHS, lỗi cố ý được phân thành cố ý trực tiếp và cố ý gián tiếp. Trong đó, cố ý trực tiếp là trường hợp người phạm tội nhận thức rõ hành vi nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả và mong muốn hậu quả xảy ra; cố ý gián tiếp là trường hợp người thực hiện tuy thấy trước hậu quả có thể xảy ra nhưng vẫn có ý thức để mặc hậu quả. Khi đánh giá yếu tố này, cần làm rõ nhận thức của người thực hiện đối với tính chất hàng giả, vai trò trong hoạt động sản xuất hoặc buôn bán và các tình tiết cụ thể của vụ việc. Không thể mặc nhiên suy luận lỗi cố ý chỉ từ việc hàng hóa bị xác định là hàng giả hoặc người thực hiện có động cơ kiếm lời.

6.2. Trường hợp người bán không biết hàng hóa là hàng giả

Không phải cứ mua bán sản phẩm sau đó được xác định là hàng giả thì người bán đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự. Cần làm rõ tại thời điểm giao dịch, người bán có nhận thức được tính chất giả mạo của hàng hóa và có cố ý thực hiện hành vi buôn bán hay không. Chẳng hạn, người bán mua hàng từ nhà cung cấp có hóa đơn, chứng từ nhưng sau đó mới phát hiện sản phẩm là hàng giả; hoặc nhận hàng qua trung gian, không trực tiếp kiểm soát quá trình sản xuất. Ngược lại, việc tiếp tục giao dịch dù đã nhận được cảnh báo, cố tình thay đổi nhãn mác, che giấu nguồn gốc hoặc tiêu hủy tài liệu có thể là những tình tiết cần xác minh về nhận thức chủ quan. Kết luận phải dựa trên tổng thể chứng cứ, không chỉ căn cứ lời khai của người bán.

6.3. Chứng cứ chứng minh lỗi và ý thức chủ quan

Việc chứng minh lỗi cố ý trong tội sản xuất, buôn bán hàng giả cần tập trung làm rõ nhận thức và ý chí của người thực hiện tại thời điểm xảy ra hành vi. Các tài liệu cần đối chiếu gồm tin nhắn, email trao đổi với nhà cung cấp; hợp đồng, hóa đơn, chứng từ nguồn gốc hàng hóa; quy trình kiểm tra chất lượng; chỉ đạo nội bộ và thông tin cảnh báo về hàng giả. Ngoài ra, hành vi thay đổi bao bì, nhãn mác, che giấu nguồn hàng hoặc lời khai của người liên quan cũng có thể là căn cứ đánh giá. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào một tin nhắn, giao dịch hoặc dấu hiệu bất thường để mặc nhiên kết luận người thực hiện biết hàng hóa là hàng giả. Cần đánh giá tổng thể tính hợp pháp, tính liên quan và sự thống nhất của các chứng cứ trong hồ sơ vụ án.

✅Phần 7. Tổng hợp bốn yếu tố cấu thành và cách đánh giá một vụ việc thực tế

7.1. Bảng tổng hợp bốn yếu tố cấu thành

Để xác định một hành vi có cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 BLHS hay không, cần đánh giá đồng thời bốn yếu tố cấu thành, thay vì chỉ căn cứ vào việc phát hiện hàng hóa có dấu hiệu giả. Mỗi yếu tố đòi hỏi những tài liệu chứng minh riêng, từ đặc điểm hàng hóa, hành vi thực tế đến vai trò và nhận thức của người liên quan.

Giá trị của việc đối chiếu: Bảng trên giúp xác định những vấn đề cần chứng minh và phát hiện các khoảng trống trong hồ sơ. Chẳng hạn, kết luận hàng hóa là hàng giả chưa đủ để khẳng định một nhân viên bán hàng có lỗi cố ý; tương tự, tài liệu thể hiện người quản lý điều hành doanh nghiệp cũng chưa tự động chứng minh pháp nhân đáp ứng điều kiện chịu trách nhiệm hình sự. Việc đánh giá phải đặt từng chứng cứ trong mối liên hệ với toàn bộ hành vi và chủ thể liên qua

7.2. Tình huống minh họa: Cơ sở kinh doanh phát hiện hàng hóa giả

Một doanh nghiệp nhập hàng từ nhà cung cấp, lưu kho rồi phân phối cho các đại lý. Trong quá trình kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện một số sản phẩm có dấu hiệu giả mạo và tiến hành thu giữ để xác minh. Tuy nhiên, việc phát hiện hàng hóa nghi là hàng giả chưa đủ căn cứ kết luận doanh nghiệp phạm tội. Cần làm rõ sản phẩm có thực sự là hàng giả theo quy định pháp luật; ai trực tiếp sản xuất, mua bán; giá trị hàng giả hoặc điều kiện định tội có đáp ứng khoản 1 Điều 192 hay không. Đồng thời, phải xác định vai trò của người quản lý, nhân viên và pháp nhân thương mại, cũng như chứng cứ chứng minh nhận thức, lỗi cố ý của từng chủ thể. Chỉ khi các căn cứ pháp lý được chứng minh đầy đủ mới có cơ sở xem xét trách nhiệm hình sự.

7.3. Những sai lầm thường gặp khi xác định cấu thành tội phạm

Một sai lầm phổ biến là đồng nhất hàng kém chất lượng với hàng giả, trong khi việc xác định phải căn cứ đặc điểm hàng hóa và quy định pháp luật tương ứng. Ngoài ra, không phải mọi người làm việc tại cơ sở có hàng giả đều phải chịu trách nhiệm hình sự; cần làm rõ vai trò, hành vi và lỗi của từng người. Việc chỉ dựa vào số lượng sản phẩm mà bỏ qua điều kiện định lượng tại Điều 192 cũng có thể dẫn đến nhận định thiếu căn cứ. Đặc biệt, cần phân biệt giá trị hàng giả với doanh thu, thu lợi bất chính; không suy luận lỗi cố ý từ thiếu sót trong kiểm tra hàng hóa. Cuối cùng, phải xác định đúng nhóm hàng giả thuộc Điều 192 hay các điều luật chuyên biệt tại Điều 193, 194 và 195 BLHS.

✅Phần 8. Phân biệt cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả với các tội danh liên quan

8.1. Phân biệt Điều 192 với Điều 193 BLHS

Điều 192 BLHS điều chỉnh hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả thuộc phạm vi chung, trong khi Điều 193 quy định riêng đối với hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm. Vì vậy, khi xác định tội danh, cần kiểm tra bản chất, thành phần, công dụng và đặc điểm của sản phẩm để xác định có thuộc nhóm hàng hóa chuyên biệt tại Điều 193 hay không. Không thể chỉ dựa vào tên gọi hoặc hình thức bên ngoài của sản phẩm để áp dụng Điều 192.

8.2. Phân biệt Điều 192 với Điều 194 BLHS

Điều 192 BLHS quy định về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả nói chung, còn Điều 194 điều chỉnh riêng hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh. Việc phân định cần căn cứ vào bản chất sản phẩm, thành phần, công dụng và đặc điểm chuyên môn của hàng hóa. Đối với thuốc giả, cần làm rõ sản phẩm có thuộc nhóm thuốc chữa bệnh hoặc thuốc phòng bệnh hay không, tránh áp dụng Điều 192 khi hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh riêng của Điều 194.

8.3. Phân biệt Điều 192 với Điều 195 BLHS

Điều 192 áp dụng đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả thuộc phạm vi điều chỉnh chung; Điều 195 quy định riêng đối với hàng giả là thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi. Vì vậy, cần căn cứ bản chất và nhóm hàng hóa bị làm giả để xác định đúng tội danh. Không áp dụng Điều 192 thay cho Điều 195 khi đối tượng thuộc nhóm hàng hóa chuyên biệt được quy định tại điều luật này.

8.4. Phân biệt tội sản xuất, buôn bán hàng giả với vi phạm hành chính

Không phải mọi hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý theo Điều 192 phải căn cứ ngưỡng định lượng hoặc các điều kiện truy cứu khác tại khoản 1. Trường hợp chưa đủ căn cứ hình sự, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính theo quy định tương ứng. Đặc biệt, tiền sử xử phạt chỉ có ý nghĩa định tội khi đáp ứng đúng điều kiện luật định, không phải cứ từng bị xử phạt là đương nhiên phạm tội.

✅Phần 9. Hồ sơ và chứng cứ cần kiểm tra khi xác định cấu thành tội phạm

9.1. Chứng cứ chứng minh tính chất hàng giả

Để xác định một sản phẩm có phải hàng giả hay không, cần kiểm tra mẫu hàng hóa thực tế, bao bì, nhãn mác, tem và các dấu hiệu nhận diện liên quan. Hồ sơ công bố sản phẩm, tiêu chuẩn chất lượng, tài liệu từ nhà sản xuất và nhà cung cấp giúp đối chiếu thông tin hàng hóa. Kết luận giám định, kiểm nghiệm (nếu có) là căn cứ chuyên môn quan trọng để làm rõ thành phần, chất lượng, công dụng hoặc đặc tính của sản phẩm. Đồng thời, cần thu thập tài liệu về hàng thật tương đương để xác định chính xác bản chất hàng hóa, tránh kết luận chỉ dựa trên hình thức bên ngoài.

9.2. Chứng cứ xác định hành vi và vai trò từng người

Việc xác định ai thực hiện hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả cần đối chiếu toàn bộ quá trình giao dịch và phân công công việc. Các tài liệu quan trọng gồm hợp đồng gia công, mua bán, phân phối; hóa đơn, chứng từ giao nhận; dữ liệu camera, kho hàng và vận chuyển; tin nhắn chỉ đạo, trao đổi nội bộ và tài liệu phân công nhiệm vụ. Bên cạnh đó, sao kê ngân hàng, chứng từ thanh toán và dòng tiền giao dịch giúp làm rõ ai là người tổ chức, điều hành, trực tiếp thực hiện hoặc hưởng lợi. Không nên quy kết trách nhiệm chỉ dựa trên chức danh, chữ ký hoặc việc một người xuất hiện trong hồ sơ giao dịch mà chưa xác định vai trò thực tế.

9.3. Chứng cứ xác định điều kiện định tội và lỗi cố ý

Việc xác định trách nhiệm hình sự cần đối chiếu hồ sơ định giá để làm rõ giá trị hàng giả, tài liệu giao dịch nhằm xác định khoản thu lợi bất chính và chứng cứ về thiệt hại tài sản, hậu quả sức khỏe. Đồng thời, cần kiểm tra quyết định xử phạt hành chính, bản án và tình trạng án tích nếu áp dụng trường hợp hàng giả dưới 30 triệu đồng. Tin nhắn, email, chỉ đạo nội bộ và cảnh báo từ nhà cung cấp có thể giúp làm rõ nhận thức của người thực hiện về tính chất hàng giả tại thời điểm giao dịch.

9.4. Nguyên tắc đánh giá tổng thể chứng cứ

Mỗi tài liệu cần được kiểm tra về tính hợp pháp, tính xác thực, giá trị chứng minh và mối liên hệ với hành vi bị xem xét. Không thể chỉ dựa vào kết quả định giá, lời khai hoặc một dấu hiệu nhận biết hàng giả để kết luận trách nhiệm hình sự khi các yếu tố cấu thành chưa được chứng minh đầy đủ.

✅Phần 10. Câu hỏi thường gặp về cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả

❓Tội sản xuất, buôn bán hàng giả có mấy yếu tố cấu thành?

Tội sản xuất, buôn bán hàng giả được phân tích qua 4 yếu tố cấu thành: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Trong đó, cần xác định đúng đối tượng hàng giả, hành vi sản xuất hoặc buôn bán, điều kiện chịu trách nhiệm hình sự và lỗi cố ý của người thực hiện theo Điều 192 BLHS.

❓Không trực tiếp sản xuất hàng giả có bị truy cứu hình sự không?

Có thể. Người không trực tiếp sản xuất vẫn có thể bị truy cứu nếu thực hiện hành vi buôn bán hàng giả hoặc tham gia với vai trò tổ chức, xúi giục, giúp sức trong vụ án đồng phạm. Trách nhiệm cụ thể phải căn cứ vào hành vi, nhận thức, ý chí và chứng cứ chứng minh vai trò của từng người theo quy định BLHS.

❓Người bán không biết hàng giả có phạm tội không?

Không thể mặc nhiên kết luận người bán phạm tội chỉ vì hàng hóa được xác định là hàng giả. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh lỗi cố ý và nhận thức của người bán đối với hành vi. Cần đối chiếu nguồn hàng, chứng từ giao dịch, thông tin cảnh báo, quá trình mua bán và các chứng cứ liên quan tại thời điểm thực hiện hành vi.

❓Nhân viên bán hàng giả có phải chịu trách nhiệm hình sự không?

Nhân viên bán hàng không đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự khi doanh nghiệp kinh doanh hàng giả. Cần xác định người đó có biết tính chất giả của hàng hóa, có cố ý tham gia hoạt động buôn bán hay không và vai trò thực tế trong vụ việc. Việc chỉ thực hiện công việc theo phân công chưa đủ để kết luận phạm tội.

❓Doanh nghiệp sản xuất hàng giả có bị truy cứu hình sự không?

Có. Pháp nhân thương mại có thể chịu trách nhiệm hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 BLHS nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện tại Điều 75 và thuộc phạm vi Điều 76 BLHS. Trách nhiệm của pháp nhân được xem xét độc lập với trách nhiệm hình sự của cá nhân có liên quan trong vụ án.

✅Phần 11. Kết luận: Đánh giá đầy đủ bốn yếu tố trước khi xác định tội phạm

Việc xác định tội sản xuất, buôn bán hàng giả phải dựa trên đầy đủ bốn yếu tố cấu thành: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Hành vi phạm tội và tính chất hàng hóa cần được chứng minh bằng tài liệu, chứng cứ phù hợp; đồng thời phải đánh giá riêng vai trò, năng lực trách nhiệm hình sự và lỗi cố ý của từng cá nhân, pháp nhân. Đặc biệt, cần đối chiếu điều kiện định tội tại Điều 192 và loại trừ trường hợp thuộc Điều 193, 194, 195 BLHS. Việc rà soát hồ sơ sản phẩm, chứng cứ giao dịch, tài liệu định giá và vai trò từng người là cần thiết trước khi đưa ra kết luận pháp lý.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|