Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và trộm cắp tài sản khác nhau thế nào?

✅Phần 1. Lừa đảo và trộm cắp khác nhau thế nào?

Phân biệt lừa đảo và trộm cắp trước hết ở cách thức chiếm đoạt tài sản. Lừa đảo theo Điều 174 BLHS sử dụng thủ đoạn gian dối để người có tài sản tin vào thông tin sai lệch và giao tài sản; trong khi trộm cắp theo Điều 173 có tính chất lén lút, người phạm tội tự mình lấy tài sản mà không dựa vào việc chủ thể quản lý tài sản giao tài sản do bị gian dối.

Tuy nhiên, không thể chỉ nhìn vào việc “mất tài sản” để xác định tội danh. Cần đối chiếu diễn biến trước khi tài sản dịch chuyển, cách tài sản được giao hoặc bị lấy và ý thức của người thực hiện tại thời điểm đó.

1.1. Khái quát hai tội danh

Điểm khác biệt cần nhìn từ cơ chế chiếm đoạt, chứ không chỉ từ hậu quả cuối cùng. Với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 BLHS, người thực hiện sử dụng thông tin hoặc cách thức gian dối để làm người có tài sản nhận thức sai sự thật; từ đó tài sản được giao hoặc chuyển cho người thực hiện và bị chiếm đoạt. Ngược lại, trộm cắp tài sản theo Điều 173 BLHS tập trung vào hành vi lén lút lấy tài sản khỏi sự quản lý của người khác. Vì vậy, dù đều dẫn đến việc tài sản bị chiếm đoạt, cách tài sản rời khỏi sự quản lý ban đầu là dữ kiện quan trọng khi phân biệt hai tội danh.

1.2. Điểm dễ nhầm

Trong thực tế, không phải cứ người quản lý tài sản không biết việc tài sản bị lấy thì mặc nhiên là trộm cắp; cũng không phải cứ người bị hại tự giao tài sản thì mặc nhiên là lừa đảo. Cần làm rõ vì sao tài sản được giao, người giao đã nhận thức thế nào tại thời điểm đó và hành vi nào thực sự làm tài sản chuyển khỏi sự quản lý của họ. Đây cũng là cơ sở để phân biệt hành vi lừa đảo với trộm cắp trong từng vụ việc cụ thể.

Để hiểu đầy đủ các dấu hiệu định tội, điều kiện truy cứu và các tình tiết của Điều 174, có thể xem thêm bài [Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 BLHS được xác định như thế nào?

✅Phần 2. Bảng so sánh Điều 174 và Điều 173 BLHS

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và trộm cắp tài sản đều xâm phạm quyền sở hữu, nhưng cơ chế chiếm đoạt không giống nhau. Điểm cần phân biệt không chỉ nằm ở việc tài sản cuối cùng bị mất khỏi người quản lý, mà ở cách tài sản được dịch chuyển và hành vi nào đã tạo ra việc dịch chuyển đó.

Có thể hình dung sự khác biệt bằng hai chuỗi hành vi:

Lừa đảo: Gian dối → người có tài sản nhận thức sai → giao/chuyển tài sản → chiếm đoạt.

Trộm cắp: Lén lút → tự lấy tài sản → tài sản rời khỏi sự quản lý của chủ sở hữu/người quản lý → chiếm đoạt.

Tuy nhiên, đây chỉ là cách khái quát để nhận diện, không phải công thức có thể áp dụng máy móc cho mọi vụ việc. Chẳng hạn, việc một người “tự tay giao tài sản” chưa đủ để kết luận là lừa đảo; cần xác định vì sao họ giao và việc giao đó có phải kết quả của thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt hay không.

Ngược lại, việc chủ tài sản không biết về hành vi lấy tài sản là dữ kiện quan trọng khi xem xét trộm cắp, nhưng vẫn phải đặt trong toàn bộ diễn biến thực tế để xác định đúng hành vi chiếm đoạt.

Vì vậy, khi phân biệt hai tội danh, nên bắt đầu từ câu hỏi: “Tài sản đã rời khỏi sự quản lý của người có tài sản bằng cách nào?” Sau đó mới đối chiếu thủ đoạn, thời điểm hình thành ý định chiếm đoạt và các chứng cứ liên quan.

2.1. Điều 174 và Điều 173 khác nhau thế nào về hành vi trung tâm?

Điểm cần phân biệt trước tiên khi xem Điều 174 và Điều 173 khác nhau thế nào là hành vi trung tâm dẫn đến việc tài sản bị chiếm đoạt. Với Điều 174, người thực hiện sử dụng thủ đoạn gian dối như phương tiện để làm người có tài sản nhận thức sai sự thật, từ đó giao hoặc chuyển tài sản và tạo điều kiện cho việc chiếm đoạt. Trong khi đó, ở Điều 173, lén lút chiếm đoạt mới là phương thức trung tâm: người phạm tội tìm cách lấy tài sản mà không để người đang quản lý tài sản biết hoặc phát hiện tại thời điểm thực hiện.

Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào việc tài sản cuối cùng bị mất để định tội. Cần xác định tài sản đã dịch chuyển khỏi sự quản lý của người có tài sản bằng cách nào và hành vi nào trực tiếp tạo ra sự dịch chuyển đó

2.2. Người bị hại có giao tài sản hay không có ý nghĩa gì?

Việc người bị hại có trực tiếp giao hoặc chuyển tài sản là một dữ kiện quan trọng khi phân biệt lừa đảo với trộm cắp, nhưng không thể chỉ dựa vào đó để kết luận tội danh. Chẳng hạn, A giả danh nhân viên ngân hàng, đưa thông tin gian dối khiến B tin tưởng và chuyển tiền. Khi đó, cần làm rõ việc B giao tài sản có phải kết quả của thủ đoạn gian dối hay không. Ngược lại, nếu A lẻn vào phòng khi B không biết và tự lấy điện thoại của B, tài sản rời khỏi sự quản lý của B mà không có việc giao tài sản do bị gian dối.

Vì vậy, “tự giao tài sản” chỉ là dấu hiệu để tiếp tục kiểm tra. Trọng tâm vẫn là cơ chế làm tài sản dịch chuyển: người bị hại giao tài sản vì nhận thức sai lệch do thủ đoạn gian dối, hay người phạm tội bí mật tự lấy tài sản.

2.3. Vì sao không thể chỉ dựa vào việc người bị hại có biết hay không?

Không thể chỉ hỏi người bị hại có biết tài sản bị lấy hay không để phân biệt lừa đảo với trộm cắp. Trong thực tế, cần xem họ biết điều gì, biết đến đâu và nhận thức đó có bị thủ đoạn gian dối làm sai lệch hay không. Có trường hợp người bị hại biết mình đang giao tài sản nhưng bị gian dối về mục đích thật; ngược lại, có trường hợp hoàn toàn không biết tài sản đã bị lấy. Cũng cần tách trường hợp người có tài sản tự nguyện giao trong một giao dịch hợp pháp, bởi việc giao tài sản tự thân không đồng nghĩa với lừa đảo.

Để xác định chính xác ranh giới giữa hai hành vi, cần đối chiếu riêng các dấu hiệu của tội trộm cắp tài sản theo Điều 173 BLHS, đặc biệt là cách tài sản bị dịch chuyển khỏi sự quản lý của người khác và tính chất lén lút của hành vi. Việc đối chiếu này giúp tránh nhầm giữa trường hợp người bị hại tự giao tài sản do bị gian dối với trường hợp người thực hiện tự mình lấy tài sản mà không có sự giao tài sản từ chủ thể quản lý.

✅Phần 3. Phân biệt lừa đảo và trộm cắp qua cách thức chiếm đoạt

3.1. Lừa đảo: gian dối làm thay đổi nhận thức của người có tài sản

Trong việc phân biệt hành vi lừa đảo với trộm cắp, điểm cần nhìn trước tiên là cách tài sản rời khỏi sự quản lý của người có tài sản. Với lừa đảo, người phạm tội thường tạo ra hoặc cung cấp thông tin sai sự thật, làm người có tài sản tin vào một tình huống không đúng thực tế, từ đó tự mình thực hiện việc giao, chuyển hoặc định đoạt tài sản. Sau khi nhận được tài sản thông qua sự gian dối đó, người phạm tội mới thực hiện việc chiếm đoạt theo mục đích đã đặt ra.

Ví dụ: A giả danh nhân viên ngân hàng, thông báo với B rằng tài khoản của B đang gặp lỗi và yêu cầu B cung cấp mã xác thực để “khôi phục tài khoản”. Tin vào thông tin này, B làm theo và tài sản trong tài khoản bị chuyển cho A. Ở đây, cần xem xét hành vi gian dối có phải là nguyên nhân khiến B thực hiện việc chuyển tài sản hay không.

Tuy nhiên, không thể áp dụng máy móc rằng cứ người bị hại tự giao tài sản thì đó là lừa đảo. Cần làm rõ nội dung gian dối, thời điểm thực hiện, lý do người có tài sản giao tài sản và mối liên hệ giữa hành vi gian dối với việc tài sản được chuyển giao. Nếu tài sản được giao trong một giao dịch bình thường nhưng ý định chiếm đoạt chỉ phát sinh sau đó, hướng định tội có thể khác và phải được đối chiếu với diễn biến thực tế của vụ việc.

3.2. Trộm cắp: người phạm tội trực tiếp lấy tài sản một cách lén lút

Với trộm cắp, điểm cần chú ý khi phân biệt hành vi lừa đảo với trộm cắp là tài sản bị dịch chuyển khỏi sự quản lý của người có tài sản bằng hành vi lén lút lấy tài sản, trong khi người quản lý tài sản không biết việc chiếm đoạt đang xảy ra. Người phạm tội tự mình tiếp cận, lấy hoặc dịch chuyển tài sản mà không để chủ sở hữu hoặc người đang quản lý tài sản nhận biết tại thời điểm thực hiện.

Ví dụ, A lợi dụng lúc B rời khỏi phòng để lấy chiếc điện thoại đang đặt trên bàn rồi mang đi. B không biết việc tài sản bị lấy tại thời điểm A thực hiện hành vi. Ở đây, tài sản không được B tự nguyện giao cho A do bị gian dối, mà được A trực tiếp dịch chuyển khỏi sự quản lý của B bằng thủ đoạn lén lút. Đây là điểm cần làm rõ khi đối chiếu với cơ chế chiếm đoạt của lừa đảo.

3.3. Khi nào cùng một vụ việc có thể gây nhầm giữa hai tội?

Cùng một vụ việc có thể dễ gây nhầm giữa lừa đảo và trộm cắp khi người thực hiện sử dụng nhiều thủ đoạn liên tiếp. Chẳng hạn, giả danh người khác rồi lấy tài sản cần làm rõ người có tài sản có bị gian dối dẫn đến việc tự giao tài sản hay người phạm tội chỉ lợi dụng thông tin giả để tiếp cận rồi lén lấy. Giả vờ mua hàng cũng không mặc nhiên là lừa đảo nếu tài sản không được giao do thủ đoạn gian dối hoặc ý định chiếm đoạt chưa được xác định tại thời điểm giao dịch.

Tương tự, trường hợp mượn tài sản rồi bỏ đi phải phân biệt với việc ngay từ đầu đã dùng thông tin gian dối để đạt được tài sản. Hay khi người phạm tội tạo tình huống đánh lạc hướng rồi lấy điện thoại, cần xem việc chiếm đoạt diễn ra bằng cách lén lút hay thông qua việc làm cho chủ tài sản tự mình giao tài sản.

Vì vậy, phải tái hiện chuỗi hành vi trước – trong – sau khi tài sản dịch chuyển, không chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.

✅Phần 4. So sánh tội lừa đảo và tội trộm cắp qua các tình huống thực tế

4.1. Vay tiền rồi không trả: có phải lừa đảo hay trộm cắp?

Vay tiền rồi không trả không mặc nhiên là lừa đảo, càng không phải trộm cắp. Khi đánh giá, cần kiểm tra người vay có đưa ra thông tin gian dối hay không, ý định chiếm đoạt hình thành vào thời điểm nào, mục đích thực tế khi nhận tiền, khả năng thực hiện nghĩa vụ và diễn biến sau khi nhận tiền. Chẳng hạn, A vay B 100 triệu đồng để kinh doanh, có thỏa thuận thời hạn trả nhưng sau đó làm ăn thua lỗ và mất khả năng thanh toán. Tình huống này không thể chỉ vì A không trả được tiền mà kết luận là lừa đảo. Ngược lại, nếu ngay từ đầu A bịa đặt thông tin về tài sản, công việc hoặc mục đích vay để tạo lòng tin, nhận tiền rồi chiếm đoạt, cần xem xét dấu hiệu của Điều 174.

Trường hợp vay tiền rồi không trả cần được phân biệt với việc ngay từ đầu dùng gian dối để nhận tiền. Xem thêm [vay tiền rồi không trả có phải tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không] để phân tích riêng tình huống này.

4.2. Lấy tài sản của người khác khi họ không biết

Khi một người tự ý lấy điện thoại, tiền hoặc tài sản của người khác trong lúc chủ tài sản không biết, cần tập trung trước hết vào cách thức tài sản bị dịch chuyển. Nếu người thực hiện lợi dụng sự sơ hở, bí mật tiếp cận và lén lút lấy tài sản mà không tạo ra sự gian dối để chủ tài sản tự giao tài sản, hành vi có dấu hiệu đặc trưng của trộm cắp theo Điều 173 BLHS. Điểm cần phân biệt là người bị hại không giao tài sản do bị lừa, mà tài sản bị lấy khỏi sự quản lý của họ bằng hành vi lén lút.

4.3. Giả vờ mua hàng rồi nhận hàng

Giả vờ mua hàng rồi nhận hàng không mặc nhiên là tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Khi phân biệt hành vi lừa đảo với trộm cắp, cần làm rõ vì sao người bán giao tài sản và người mua đã cung cấp thông tin gì trước thời điểm nhận hàng. Nếu ngay từ đầu người mua đưa ra thông tin gian dối, tạo niềm tin để người bán giao hàng nhằm chiếm đoạt thì cần xem xét dấu hiệu của Điều 174. Ngược lại, nếu giao dịch ban đầu diễn ra bình thường và ý định chiếm đoạt chỉ phát sinh sau khi đã nhận hàng, không nên kết luận máy móc là lừa đảo; cần tiếp tục đối chiếu diễn biến cụ thể để xác định tội danh phù hợp.

Ví dụ: A đặt mua một chiếc điện thoại trị giá 20 triệu đồng và gửi cho B hình ảnh giả về giao dịch chuyển khoản thành công, khiến B tin rằng tiền đã được thanh toán nên giao điện thoại. Nếu A ngay từ đầu không có ý định trả tiền mà dùng thông tin giả để nhận điện thoại rồi chiếm đoạt, đây là tình huống cần xem xét theo hướng lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Ngược lại, nếu A thực sự có ý định mua, đã nhận hàng rồi mới phát sinh ý định không thanh toán, việc xác định tội danh phải dựa trên các dữ kiện khác, không thể chỉ căn cứ vào việc A sau đó không trả tiền.

4.4. Giả danh người có thẩm quyền để yêu cầu chuyển tiền

Giả danh công an, cán bộ cơ quan nhà nước, nhân viên ngân hàng hoặc người có chức vụ để yêu cầu chuyển tiền là tình huống cần làm rõ thông tin gian dối có phải nguyên nhân khiến người bị hại giao tài sản hay không. Ví dụ, A giả danh công an, thông báo B liên quan đến một vụ án và yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản do A cung cấp để “xác minh”. Tin tưởng thông tin này, B tự chuyển tiền cho A. Nếu chứng cứ cho thấy A dựng thông tin giả ngay từ đầu nhằm khiến B chuyển tiền để chiếm đoạt, hành vi có dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Xem thêm lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng xã hội để phân tích riêng trường hợp gian dối được thực hiện qua Facebook, Zalo hoặc nền tảng trực tuyến.

4.5. Mượn tài sản rồi đem bán

Mượn tài sản rồi đem bán không nên kết luận ngay là lừa đảo hoặc trộm cắp. Trước hết cần xác định tài sản được giao như thế nào, lý do giao tài sản và ý định chiếm đoạt xuất hiện vào thời điểm nào.

Ví dụ: A mượn của B một chiếc xe máy để đi lại trong vài ngày. B tự nguyện giao xe cho A vì tin tưởng quan hệ mượn tài sản. Sau khi nhận xe, A nảy sinh ý định chiếm đoạt, mang xe đi bán rồi tìm cách né tránh việc trả lại. Trường hợp này không phải là A lén lút lấy xe của B, cũng không mặc nhiên là lừa đảo; cần tiếp tục xem xét dấu hiệu của Điều 175 BLHS và toàn bộ diễn biến sau khi nhận tài sản.

✅Phần 5. Khi nào hành vi không phải lừa đảo cũng không phải trộm cắp?

5.1. Vay tiền, mua bán, đặt cọc rồi phát sinh tranh chấp

Không phải cứ vay tiền không trả, mua bán không thực hiện đúng cam kết hoặc nhận tiền đặt cọc rồi phát sinh tranh chấp thì mặc nhiên bị xem là lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc trộm cắp tài sản. Trường hợp này trước hết cần xác định nghĩa vụ dân sự đã phát sinh như thế nào và nguyên nhân dẫn đến việc không thực hiện nghĩa vụ. Nếu người nhận tiền ban đầu giao dịch trên cơ sở hợp pháp nhưng sau đó không thực hiện được cam kết, chưa thể chỉ từ hậu quả đó kết luận có hành vi chiếm đoạt. Ngược lại, nếu ngay từ đầu đã sử dụng thông tin gian dối nhằm làm người khác tin tưởng và giao tài sản, hướng đánh giá sẽ khác. Nếu liên quan tiền đặt cọc, có thể xem thêm [nhận tiền đặt cọc rồi không thực hiện có phải lừa đảo không] để phân tích riêng yếu tố gian dối và ý định chiếm đoạt.

5.2. Nhận tài sản hợp pháp rồi sau đó chiếm đoạt

Không phải trường hợp nào người khác giao tài sản rồi sau đó người nhận không trả hoặc đem tài sản đi xử lý cũng là lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nếu tài sản ban đầu được giao trên cơ sở hợp pháp, cần xác định tại thời điểm nhận tài sản, người nhận có sử dụng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt hay không. Trường hợp ý định chiếm đoạt chỉ phát sinh sau khi đã nhận tài sản hợp pháp, hành vi có thể đặt ra vấn đề về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 BLHS, tùy các dấu hiệu cụ thể. Vì vậy, cần đối chiếu thời điểm nhận tài sản, mục đích ban đầu và diễn biến sau đó.

Trường hợp tài sản ban đầu được giao hợp pháp nhưng sau đó phát sinh hành vi chiếm đoạt cần được đối chiếu với [lừa đảo và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản khác nhau thế nào].

5.3. Vì sao không được định tội chỉ dựa vào việc “không trả tài sản”?

Không trả tiền không đồng nghĩa với lừa đảo; không giao lại tài sản cũng không mặc nhiên là trộm cắp. Việc xác định tội danh phải dựa trên cơ chế chiếm đoạt thực tế, đặc biệt là tài sản được giao như thế nào, người nhận có đưa ra thông tin gian dối trước khi nhận hay không và ý định chiếm đoạt xuất hiện vào thời điểm nào. Với quan hệ vay, mượn, mua bán hoặc đặt cọc, việc không thực hiện cam kết có thể phát sinh tranh chấp dân sự hoặc dấu hiệu của tội danh khác. Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào kết quả “không trả tài sản” để kết luận Điều 174 hoặc Điều 173.

✅Phần 6. Cách xác định tội danh trong một vụ việc cụ thể

6.1. Bước 1: Xác định tài sản chuyển khỏi sự quản lý bằng cách nào

Trước hết cần dựng lại diễn biến thực tế của việc tài sản rời khỏi sự quản lý của người có tài sản. Câu hỏi quan trọng là: ai thực hiện hành vi làm tài sản dịch chuyển? Nếu người phạm tội trực tiếp lén lút lấy tài sản, hướng phân tích sẽ khác với trường hợp người có tài sản tự giao hoặc chuyển tài sản sau khi bị cung cấp thông tin gian dối. Không nên chỉ căn cứ vào hậu quả “bị mất tài sản” để xác định tội danh.

6.2. Bước 2: Xác định người có tài sản có giao tài sản hay không

Không chỉ hỏi “có giao tài sản hay không”, mà phải làm rõ “tại sao họ giao tài sản?” Nếu việc giao hoặc chuyển tài sản xuất phát từ thông tin gian dối khiến họ nhận thức sai về người nhận, mục đích hoặc giao dịch, đây là dữ kiện quan trọng khi xem xét Điều 174. Ngược lại, nếu họ không giao mà tài sản bị người khác tự lấy, cần phân tích theo hướng khác.

6.3. Bước 3: Kiểm tra có thủ đoạn gian dối trước khi giao tài sản hay không

Trong hồ sơ thực tế, cần làm rõ thông tin gian dối xuất hiện trước hay sau thời điểm người có tài sản giao tài sản. Nếu người bị hại giao tiền, tài sản vì tin vào thông tin sai sự thật do người thực hiện cung cấp, đây là dữ kiện quan trọng khi xem xét dấu hiệu của Điều 174. Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào lời khai; cần đối chiếu tin nhắn, hợp đồng, sao kê, ghi âm, camera và các tài liệu liên quan để xác định diễn biến thực tế.

6.4. Bước 4: Đối chiếu ý định chiếm đoạt tại thời điểm liên quan

Ý định chiếm đoạt phải được xem xét theo thời điểm và diễn biến cụ thể của hành vi, không thể suy luận máy móc từ việc sau đó người thực hiện không trả tiền hoặc không thực hiện cam kết. Cần đối chiếu mục đích khi nhận tài sản, cách thức giao dịch, thông tin đã cung cấp và hành vi ngay sau khi nhận tài sản. Đây là cơ sở quan trọng để phân biệt lừa đảo với các quan hệ dân sự hoặc tội danh chiếm đoạt khác.

✅Phần 7. Phân biệt lừa đảo và trộm cắp: checklist dữ kiện cần kiểm tra

Khi phân biệt lừa đảo và trộm cắp, không nên chỉ dựa vào việc tài sản đã bị mất hoặc người bị hại có trình báo bị chiếm đoạt. Điểm cần làm rõ là tài sản đã rời khỏi sự quản lý của người có tài sản bằng cách nào: họ giao tài sản do bị tác động bởi thông tin gian dối, hay người thực hiện tự mình lấy tài sản một cách lén lút. Đồng thời, cần xác định ý định chiếm đoạt xuất hiện ở thời điểm nào và diễn biến thực tế trước, trong, sau khi tài sản được giao hoặc bị lấy.

Bảng trên chỉ là khung kiểm tra ban đầu. Trong vụ việc thực tế, một dữ kiện riêng lẻ thường chưa đủ để kết luận. Chẳng hạn, việc người bị hại tự giao tiền chưa mặc nhiên đồng nghĩa với lừa đảo; cần làm rõ lý do giao tiền, thông tin được cung cấp trước đó và ý định của người nhận tại thời điểm nhận tài sản. Ngược lại, việc chủ tài sản không biết tài sản bị lấy là dữ kiện quan trọng nhưng vẫn cần đặt trong toàn bộ diễn biến vụ việc.

Nếu vụ việc có nhiều dữ liệu điện tử, cần đối chiếu riêng [chứng cứ chứng minh tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản], đặc biệt là tin nhắn, sao kê, dữ liệu giao dịch và các tài liệu thể hiện diễn biến giao nhận tài sản.

✅Phần 8. Câu hỏi thường gặp?

❓ Lừa đảo và trộm cắp khác nhau cơ bản ở điểm nào?

Lừa đảo và trộm cắp khác nhau chủ yếu ở cách thức chiếm đoạt tài sản. Với lừa đảo theo Điều 174 BLHS, người phạm tội sử dụng thủ đoạn gian dối làm người có tài sản tin sai sự thật và từ đó giao hoặc chuyển tài sản. Trong khi đó, trộm cắp theo Điều 173 có đặc trưng là lén lút lấy tài sản khỏi sự quản lý của người khác. Vì vậy, cần xem tài sản được giao do bị gian dối hay bị lấy một cách lén lút.

❓ Người bị hại tự giao tài sản thì có chắc chắn là lừa đảo không?

Không. Việc người bị hại tự giao tài sản chưa đủ để kết luận là lừa đảo. Cần xác định họ giao tài sản vì lý do gì và trước đó người thực hiện có đưa ra thông tin gian dối nhằm làm họ hiểu sai hay không. Nếu tài sản được giao trong một giao dịch hợp pháp nhưng sau đó phát sinh tranh chấp hoặc ý định chiếm đoạt, vụ việc có thể phải được xem xét theo hướng pháp lý khác, không mặc nhiên áp dụng Điều 174.

❓ Lấy tài sản khi chủ tài sản không biết có phải trộm cắp không?

Việc tự lấy tài sản khi chủ sở hữu hoặc người quản lý không biết là dấu hiệu quan trọng cần xem xét theo hướng trộm cắp. Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào việc chủ tài sản “không biết” tại thời điểm tài sản bị lấy. Cần làm rõ người thực hiện đã tiếp cận tài sản thế nào, có sử dụng thủ đoạn gian dối để đạt được việc chiếm đoạt hay không và hành vi thực tế có đáp ứng các dấu hiệu của Điều 173 BLHS hay không.

❓ Vay tiền rồi không trả là lừa đảo hay trộm cắp?

Vay tiền rồi không trả không mặc nhiên là lừa đảo và cũng không phải trộm cắp. Cần kiểm tra thời điểm vay, thông tin người vay cung cấp, mục đích thực tế khi nhận tiền và thời điểm hình thành ý định chiếm đoạt. Nếu ngay từ đầu đã dùng thông tin gian dối để người khác giao tiền, cần xem xét dấu hiệu của Điều 174. Nếu tài sản được giao hợp pháp rồi mới phát sinh hành vi chiếm đoạt, cần đối chiếu với các quy định khác, trong đó có Điều 175 BLHS.

❓ Lừa đảo và trộm cắp có thể cùng xảy ra trong một vụ việc không?

Một vụ việc có thể phát sinh nhiều hành vi và cần xem xét nhiều tội danh nếu các hành vi độc lập đáp ứng đầy đủ dấu hiệu pháp lý tương ứng. Tuy nhiên, không thể kết luận có cả lừa đảo và trộm cắp chỉ vì người thực hiện sử dụng nhiều thủ đoạn hoặc chiếm đoạt nhiều tài sản. Cần tách từng hành vi, xác định cách thức chiếm đoạt, đối tượng tài sản và ý thức của người thực hiện ở từng thời điểm.

✅Phần 9. Kết luận

Lừa đảo và trộm cắp đều là hành vi chiếm đoạt tài sản, nhưng cơ chế chiếm đoạt không giống nhau. Với Điều 174, trọng tâm cần kiểm tra là thủ đoạn gian dối và mối liên hệ giữa thủ đoạn đó với việc người có tài sản giao hoặc chuyển tài sản cho người thực hiện hành vi. Trong khi đó, Điều 173 tập trung vào hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản, tức người phạm tội trực tiếp lấy tài sản khỏi sự quản lý của người khác mà không dựa vào việc họ giao tài sản do bị gian dối.

Đối với các trường hợp vay tiền, nhận đặt cọc, mua bán hoặc mượn tài sản, không thể chỉ dựa vào việc sau cùng tài sản không được hoàn trả để kết luận là lừa đảo hay trộm cắp. Cần xem xét toàn bộ diễn biến thực tế, đặc biệt là thời điểm hình thành ý định chiếm đoạt và cách tài sản được chuyển giao.

Nếu vụ việc đã phát sinh, luật sư thường cần dựng lại toàn bộ diễn biến theo trình tự thời gian, xác định thời điểm giao nhận tài sản, nội dung thông tin đã cung cấp và thời điểm xuất hiện dấu hiệu chiếm đoạt. Tiếp đó, cần đối chiếu hợp đồng, tin nhắn, sao kê, dữ liệu cuộc gọi, camera, lời khai và các tài liệu khác để kiểm tra hành vi gian dối, sự lén lút và ý định chiếm đoạt. Trường hợp có dấu hiệu giao thoa giữa Điều 174, Điều 173 và Điều 175, việc rà soát hồ sơ ngay từ giai đoạn đầu giúp xác định đúng vấn đề pháp lý cần chứng minh, thay vì chỉ dựa vào tên gọi của giao dịch hoặc việc tài sản cuối cùng không được hoàn trả.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|