Hàng hóa buôn lậu dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?

Hàng hóa buôn lậu dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 188 BLHS nếu thuộc một trong hai trường hợp: người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về các tội được luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; hoặc vật phạm pháp là di vật, cổ vật.

Ngưỡng 100 triệu đồng là mức định lượng thông thường để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu đối với cá nhân. Đây không phải giới hạn miễn trừ tuyệt đối, bởi Điều 188 BLHS còn quy định những trường hợp đặc biệt có thể bị truy cứu dù giá trị hàng hóa thấp hơn ngưỡng này.

• Buôn lậu dưới 100 triệu vẫn bị truy cứu hình sự trong một số trường hợp luật định, không đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự.
• Điểm a và điểm b khoản 1 Điều 188 BLHS quy định hai trường hợp có thể bị truy cứu dưới ngưỡng định lượng thông thường.
• Cần xác minh hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa.
• Phải kiểm tra tình trạng xử phạt, án tích và đặc điểm pháp lý của vật phạm pháp.

✅Mở đầu

Ví dụ, một cá nhân bị phát hiện đưa lô hàng qua biên giới với trị giá được xác định là 70 triệu đồng. Người này cho rằng giá trị hàng hóa chưa đạt 100 triệu đồng nên chỉ có thể bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, hồ sơ thể hiện người đó từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi thuộc Điều 188 hoặc một trong các tội danh được liệt kê tại điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS. Khi đó, cơ quan tiến hành tố tụng không thể chỉ căn cứ vào trị giá lô hàng để loại trừ khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự. Cần tiếp tục kiểm tra quyết định xử phạt trước đây, hành vi vi phạm mới, chủ thể thực hiện và các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Nếu không thuộc trường hợp này, cũng cần xem xét vật phạm pháp có phải di vật, cổ vật hay không. Giá trị hàng hóa là căn cứ quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định trách nhiệm hình sự.

✅Phần 1. Buôn lậu dưới 100 triệu vẫn bị truy cứu hình sự trong trường hợp nào?

1.1. Hai trường hợp ngoại lệ được quy định tại khoản 1 Điều 188 BLHS

Theo điểm a và điểm b khoản 1 Điều 188 BLHS, buôn lậu dưới 100 triệu vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong hai trường hợp ngoại lệ. Thứ nhất, người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi buôn lậu hoặc một trong các hành vi được liệt kê tại các điều 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196 và 200 BLHS; hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Thứ hai, vật phạm pháp là di vật, cổ vật. Đây là hai căn cứ độc lập, không đòi hỏi phải đồng thời tồn tại. Vì vậy, khi xem xét trường hợp buôn lậu dưới 100 triệu bị khởi tố, cần kiểm tra chính xác tiền sử xử lý vi phạm của người thực hiện hoặc đặc tính pháp lý của vật phạm pháp. Tuy nhiên, vẫn phải chứng minh hành vi buôn bán qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa trái pháp luật cùng các dấu hiệu cấu thành tội phạm; không thể chỉ căn cứ vào giá trị hàng hóa để kết luận.

1.2. Không phải mọi hành vi buôn lậu dưới 100 triệu đều bị truy cứu hình sự

Không phải cứ hàng hóa có sai phạm về thủ tục hải quan hoặc được xác định có giá trị dưới 100 triệu đồng là người thực hiện bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu. Theo khoản 1 Điều 188 BLHS, ngoài điều kiện về hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa, hàng hóa dưới ngưỡng 100 triệu đồng còn phải thuộc một trong hai trường hợp luật định: người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi được liệt kê hoặc đã bị kết án về một trong các tội tương ứng mà chưa được xóa án tích; hoặc vật phạm pháp là di vật, cổ vật.

Ngay cả khi có một trong các điều kiện này, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải chứng minh đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, bao gồm hành vi, chủ thể, lỗi và chứng cứ liên quan. Vì vậy, cần phân biệt rõ vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan với hành vi đủ căn cứ cấu thành tội buôn lậu; không thể chỉ dựa vào một sai sót về hồ sơ, khai báo hoặc thủ tục để mặc nhiên kết luận có tội.

Để xác định một hành vi có thực sự cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS hay không, cần đánh giá đầy đủ hành vi buôn bán qua biên giới, tính trái pháp luật và các yếu tố cấu thành tội phạm, thay vì chỉ căn cứ vào giá trị lô hàng. Bạn có thể xem thêm phân tích tổng thể về [tội buôn lậu Điều 188 BLHS] tại bài viết chuyên sâu của chúng tôi.

✅Phần 2. Căn cứ pháp lý xác định ngưỡng truy cứu dưới 100 triệu đồng

2.1. Ngưỡng 100 triệu đồng tại khoản 1 Điều 188 BLHS được hiểu thế nào?

Khoản 1 Điều 188 BLHS quy định, đối với cá nhân, hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa có trị giá vật phạm pháp từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng thuộc ngưỡng định lượng thông thường để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng không mặc nhiên được miễn trách nhiệm hình sự, nhưng chỉ có thể bị truy cứu khi đáp ứng một trong các điều kiện ngoại lệ tại điểm a hoặc điểm b khoản 1 Điều này: người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về các hành vi, tội danh được liệt kê mà còn vi phạm khi chưa được xóa án tích; hoặc vật phạm pháp là di vật, cổ vật.

Cần phân biệt trị giá vật phạm pháp với khoản thu lợi bất chính. Đây là hai căn cứ định lượng độc lập trong Điều 188, không thể lấy số tiền thu lợi thay thế giá trị hàng hóa để xác định ngưỡng tại khoản 1. Vì vậy, điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự dưới ngưỡng 100 triệu phải được đánh giá trên cả dấu hiệu hành vi, giá trị vật phạm pháp và căn cứ ngoại lệ tương ứng, chứ không chỉ dựa vào số tiền giao dịch.

2.2. Những loại tài sản được xem xét theo Điều 188 BLHS

Khoản 1 Điều 188 BLHS xác định các đối tượng của hành vi buôn lậu gồm hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý và đá quý. Đối với các nhóm tài sản này, trị giá vật phạm pháp là căn cứ định lượng để xem xét trách nhiệm hình sự: thông thường phải đạt từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng; trường hợp dưới 100 triệu đồng phải thuộc một trong các ngoại lệ tại điểm a khoản 1.

Riêng di vật, cổ vật được quy định tại điểm b khoản 1 như một trường hợp độc lập. Vì vậy, không thể mặc nhiên áp dụng ngưỡng 100 triệu đồng để loại trừ trách nhiệm hình sự nếu vật phạm pháp được xác định đúng là di vật hoặc cổ vật. Việc xác định tính chất này cần căn cứ vào nguồn gốc, đặc điểm, giá trị lịch sử, văn hóa và tài liệu chuyên môn có liên quan; không chỉ dựa vào hình thức hoặc nhận định chủ quan.

Điểm cần phân biệt là: trị giá tài sản quyết định điều kiện định lượng đối với nhóm tài sản thông thường, còn tính chất di vật, cổ vật là căn cứ pháp lý riêng được Điều 188 quy định.

2.3. Giá trị hàng hóa dưới 100 triệu có phải căn cứ duy nhất để loại trừ trách nhiệm hình sự?

Giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu. Theo khoản 1 Điều 188 BLHS, ngoài trường hợp thông thường đạt ngưỡng định lượng, pháp luật còn quy định các trường hợp ngoại lệ liên quan đến tiền sử xử phạt hành chính, kết án và đối tượng vật phạm pháp là di vật, cổ vật.

Ví dụ, lô hàng trị giá 80 triệu đồng, nếu người thực hiện không thuộc trường hợp ngoại lệ và không có căn cứ định tội khác theo điều luật, thì chưa đủ điều kiện truy cứu theo ngưỡng định lượng thông thường. Ngược lại, nếu người đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi thuộc trường hợp luật định mà còn vi phạm, giá trị 80 triệu đồng không tự động loại trừ trách nhiệm hình sự. Tương tự, vật phạm pháp là cổ vật có thể thuộc trường hợp quy định riêng tại điểm b khoản 1 Điều 188, không phụ thuộc ngưỡng 100 triệu đồng.

Điểm cần kiểm tra không chỉ là trị giá lô hàng, mà còn là quyết định xử phạt trước đó có đúng hành vi được liệt kê tại điểm a hay không, người thực hiện có phải chủ thể bị xử phạt và hành vi mới có được chứng minh đầy đủ hay không. Với cổ vật, cần có căn cứ xác định tư cách pháp lý của vật phạm pháp; không thể chỉ dựa vào hình dáng hoặc lời khai. Vì vậy, trị giá 80 triệu đồng không phải căn cứ duy nhất để kết luận có hay không có trách nhiệm hình sự.

Lưu ý pháp lý: Nên hiểu đúng thuật ngữ luật định là “vật phạm pháp là di vật, cổ vật” tại điểm b khoản 1 Điều 188, thay vì viết chung là “hàng hóa là cổ vật”. Đồng thời, tránh cách hiểu về trường hợp đã bị xử phạt hành chính rồi tiếp tục vi phạm thành “tái phạm” nếu chưa xác định đủ điều kiện của thuật ngữ này trong BLHS.

Trường hợp hàng hóa đạt ngưỡng định lượng từ 100 triệu đồng trở lên cần được đánh giá theo các mốc giá trị và tình tiết tương ứng của Điều 188. Nội dung này được phân tích riêng tại bài [buôn lậu bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?].

✅Phần 3. Đã bị xử phạt hành chính hoặc có tiền án: Khi nào buôn lậu dưới 100 triệu bị truy cứu?

3.1. Trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi thuộc Điều 188 và các điều luật liên quan

Theo điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS, người thực hiện hành vi buôn lậu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng nếu trước đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều 188 hoặc một trong các điều 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196 và 200 BLHS mà còn vi phạm. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào giá trị lô hàng để kết luận hành vi mới chưa đến mức truy cứu hình sự.

Khi xem xét trường hợp này, cần kiểm tra quyết định xử phạt trước đó để xác định chính xác người bị xử phạt, hành vi vi phạm, căn cứ pháp luật được áp dụng và hiệu lực pháp lý của quyết định. Đồng thời, phải đối chiếu hành vi đã bị xử phạt với hành vi buôn lậu đang được xem xét. Không phải mọi vi phạm hành chính trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, hải quan hoặc kinh doanh hàng hóa đều mặc nhiên đáp ứng điều kiện của điểm a khoản 1 Điều 188.

Đặc biệt, đã bị xử phạt hành chính về hành vi buôn lậu phải được phân biệt với việc từng bị kiểm tra, lập biên bản, tạm giữ hoặc tịch thu hàng hóa. Những tài liệu này có thể phản ánh quá trình xử lý vụ việc, nhưng không tự động chứng minh người vi phạm đã bị áp dụng hình thức xử phạt hành chính. Cần xác định có quyết định xử phạt hợp pháp hay không và hành vi mới có xảy ra sau lần xử phạt trước hay không.

Do đó, một lô hàng trị giá 70 triệu đồng vẫn có thể làm phát sinh trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định. Ngược lại, nếu hồ sơ trước chỉ có biên bản vi phạm mà chưa chứng minh được việc đã bị xử phạt hành chính đối với hành vi thuộc nhóm điều luật nêu trên, thì chưa đủ căn cứ áp dụng tình tiết này. Việc đánh giá cuối cùng vẫn phải dựa trên toàn bộ dấu hiệu cấu thành tội phạm và chứng cứ của vụ việc.

3.2. Trường hợp đã bị kết án nhưng chưa được xóa án tích

Theo điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS, người thực hiện hành vi buôn lậu có trị giá hàng hóa dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đã bị kết án về tội buôn lậu hoặc một trong các tội được liệt kê tại điểm a, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Đây là căn cứ độc lập với trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính; không thể chỉ dựa vào việc người đó từng có liên quan đến một vụ án để áp dụng quy định này.

Khi đánh giá điều kiện này, cần kiểm tra lần lượt: (i) bản án trước có xác định người đó phạm một trong các tội thuộc danh mục tại điểm a khoản 1 Điều 188 hay không; (ii) bản án đã có hiệu lực pháp luật chưa; (iii) người bị kết án đã được xóa án tích theo quy định tại các Điều 69, 70 và các điều liên quan của BLHS hay chưa; và (iv) tại thời điểm thực hiện hành vi buôn lậu mới, tình trạng án tích vẫn còn và người đó đã thực hiện hành vi vi phạm mới. Người từng bị điều tra, truy tố hoặc xét xử nhưng được tuyên không phạm tội không đồng nghĩa với người đã bị kết án.

Ví dụ: Một người từng bị kết án về tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới theo Điều 189, bản án đã có hiệu lực và người này chưa được xóa án tích. Sau đó, người đó tiếp tục thực hiện hành vi buôn bán trái pháp luật hàng hóa qua biên giới có trị giá 60 triệu đồng. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu bản án trước, tình trạng án tích tại thời điểm vi phạm mới và chứng cứ chứng minh hành vi buôn lậu. Nếu các điều kiện luật định được đáp ứng, người này có thể bị truy cứu theo điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS.

3.3. Những tội danh nào được tính khi xác định tiền án hoặc tiền xử phạt?

Điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS quy định hai căn cứ độc lập để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự khi giá trị hàng hóa buôn lậu dưới 100 triệu đồng: người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi thuộc danh mục luật định; hoặc đã bị kết án về một trong các tội tương ứng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Danh mục điều luật được viện dẫn gồm:

• Điều 188: Tội buôn lậu.
• Điều 189: Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới.
• Điều 190: Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm.
• Điều 191: Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm.
• Điều 192: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả.
• Điều 193: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.
• Điều 194: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh.
• Điều 195: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi.
• Điều 196: Tội đầu cơ.
• Điều 200: Tội trốn thuế.

Không phải mọi tiền án hoặc quyết định xử phạt hành chính đều đáp ứng điều kiện này. Cần đối chiếu đúng hành vi, điều luật, chủ thể bị xử lý và tình trạng án tích tại thời điểm thực hiện hành vi mới. Chỉ khi thỏa mãn căn cứ luật định và các dấu hiệu cấu thành tội buôn lậu, người thực hiện mới có thể bị truy cứu theo điểm a khoản 1 Điều 188.

3.4. Những trường hợp không đủ căn cứ áp dụng ngoại lệ về xử phạt hành chính hoặc tiền án

Không phải cứ từng bị lập biên bản, xử phạt hoặc có tiền án là đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi buôn lậu dưới 100 triệu đồng. Theo điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS, cần kiểm tra đúng căn cứ pháp luật và mối liên hệ giữa hành vi trước với hành vi mới. Cụ thể, chỉ bị lập biên bản vi phạm hành chính nhưng chưa có quyết định xử phạt thì chưa thể đồng nhất với trường hợp đã bị xử phạt. Quyết định xử phạt trước đó cũng phải liên quan đến hành vi được liệt kê tại điểm a, không phải bất kỳ vi phạm nào. Đối với tiền án, phải xác định bản án đã có hiệu lực, tội danh thuộc danh mục luật định và người đó chưa được xóa án tích khi thực hiện hành vi mới. Nếu đã được xóa án tích thì không còn đáp ứng điều kiện này. Ngoài ra, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh chính người đang bị xem xét là người đã bị xử phạt hoặc kết án trước đó; không thể chỉ dựa vào thông tin trùng tên hay tài liệu chưa được xác minh.

Việc xác định tiền án hoặc tiền xử phạt chỉ giải quyết một điều kiện định lượng đặc biệt, không thay thế nghĩa vụ chứng minh hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới và các yếu tố cấu thành tội phạm. Xem thêm [cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS] để hiểu rõ từng dấu hiệu cần chứng minh.

✅Phần 4. Buôn lậu di vật, cổ vật dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?

4.1. Vì sao di vật, cổ vật không áp dụng ngưỡng 100 triệu đồng như hàng hóa thông thường?

Điểm b khoản 1 Điều 188 BLHS quy định trường hợp vật phạm pháp là di vật, cổ vật như một căn cứ độc lập để xem xét trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu. Khác với trường hợp tại điểm a, quy định này không đặt ra điều kiện giá trị hàng hóa phải từ 100 triệu đồng trở lên, cũng không yêu cầu người thực hiện hành vi phải từng bị xử phạt hành chính hoặc có tiền án về các tội được liệt kê. Vì vậy, buôn lậu di vật cổ vật có bị truy cứu hình sự hay không không phụ thuộc đơn thuần vào giá trị kinh tế của hiện vật; ngay cả khi trị giá dưới 100 triệu đồng, hành vi vẫn có thể thuộc trường hợp quy định tại điểm b. Tuy nhiên, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải chứng minh hiện vật thực sự là di vật, cổ vật và có hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan với nội địa. Không thể chỉ dựa vào giá trị thấp, hình thức cổ kính hoặc việc thiếu giấy tờ nguồn gốc để mặc nhiên kết luận có tội.

4.2. Căn cứ xác định vật phạm pháp là di vật hoặc cổ vật

Việc xác định một lô hàng có giá trị dưới 100 triệu đồng có thuộc trường hợp buôn lậu đối với di vật, cổ vật hay không không thể chỉ dựa vào tên gọi hoặc hình thức của hiện vật. Cần làm rõ bản chất pháp lý của vật phạm pháp thông qua nguồn gốc, niên đại, giá trị lịch sử – văn hóa và tài liệu chuyên môn có liên quan. Hồ sơ cần được đối chiếu với tài liệu quản lý, sưu tầm, mua bán hoặc chuyển giao hiện vật; trường hợp cần thiết, phải xem xét kết luận giám định hoặc ý kiến của cơ quan, tổ chức có chuyên môn. Một món đồ có vẻ cũ, mang phong cách cổ hoặc được người bán giới thiệu là cổ vật chưa đủ căn cứ để xác định đó là di vật, cổ vật theo quy định pháp luật. Ngược lại, nếu hiện vật được xác định đúng tính chất pháp lý, việc đánh giá trách nhiệm hình sự phải tiếp tục xem xét hành vi buôn bán qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan với nội địa và các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

4.3. Chứng cứ cần kiểm tra khi hàng hóa bị xác định là di vật, cổ vật

Khi xem xét hành vi buôn bán di vật, cổ vật dưới 100 triệu đồng, cần kiểm tra đồng thời đặc điểm hiện vật, nguồn gốc và phương thức đưa hàng hóa qua biên giới. Không thể chỉ dựa vào hình dáng, niên đại ước đoán hoặc lời khai để kết luận một hiện vật là di vật, cổ vật. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu hồ sơ chuyên môn, tài liệu giám định và chứng cứ về giao dịch, vận chuyển. Có thể hệ thống hóa các nhóm chứng cứ như sau:

Lưu ý: Kết luận hiện vật là di vật, cổ vật mới chỉ làm rõ tính chất đối tượng. Để xem xét trách nhiệm hình sự theo điểm b khoản 1 Điều 188 BLHS, vẫn phải chứng minh hành vi buôn bán qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan với nội địa và các dấu hiệu cấu thành tội phạm tương ứng.

✅Phần 5. Muốn truy cứu tội buôn lậu dưới 100 triệu phải chứng minh những gì?

5.1. Chứng minh có hành vi buôn bán qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa

Để xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 188 BLHS, trước hết phải chứng minh người bị buộc tội có hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa, hoặc ngược lại. Đây là dấu hiệu hành vi khách quan cốt lõi, không thể thay thế bằng việc chỉ chứng minh người đó có tham gia vận chuyển, giao nhận hay cất giữ hàng hóa. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ tuyến di chuyển thực tế của lô hàng, điểm xuất phát, điểm đến, phương thức đưa hàng qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa; đồng thời đối chiếu hợp đồng, đơn đặt hàng, chứng từ giao nhận, thanh toán và hồ sơ hải quan. Quan trọng hơn, phải xác định mối liên hệ cụ thể giữa người bị xem xét với hoạt động mua bán, mục đích giao dịch và lô hàng vi phạm. Giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng hoặc tình trạng tiền án, tiền sự không tự chứng minh hành vi buôn lậu đã xảy ra.

5.2. Chứng minh tính trái pháp luật của hành vi

Để xác định hành vi có dấu hiệu buôn lậu, cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu cách thức đưa hàng hóa qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa với quy định pháp luật áp dụng tại thời điểm thực hiện. Những tài liệu cần kiểm tra gồm tờ khai hải quan, chứng từ xuất nhập khẩu, giấy phép và hồ sơ quản lý chuyên ngành. Các dấu hiệu như khai sai tên hàng, số lượng, chủng loại, che giấu hàng hóa hoặc sử dụng giấy tờ không hợp pháp có thể phản ánh phương thức thực hiện hành vi trái pháp luật, nhưng phải được đánh giá trong toàn bộ bối cảnh giao dịch và quá trình vận chuyển. Không thể chỉ dựa vào việc thiếu hóa đơn hoặc chứng từ để kết luận có tội buôn lậu; cần làm rõ nghĩa vụ khai báo, thủ tục phải thực hiện, bản chất hàng hóa và hành vi cụ thể của từng người liên quan.

5.3. Chứng minh lỗi và nhận thức của người thực hiện

Việc hàng hóa buôn lậu có giá trị dưới 100 triệu đồng và thuộc trường hợp ngoại lệ tại khoản 1 Điều 188 BLHS chưa đủ để mặc nhiên kết luận người liên quan phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải chứng minh người thực hiện có lỗi cố ý, nhận thức được tính chất và phương thức của hành vi vi phạm, đồng thời làm rõ vai trò thực tế của từng người trong quá trình giao dịch. Cần xác định ai biết rõ nguồn gốc hàng hóa, ai chỉ đạo việc giao nhận, khai báo hoặc thanh toán; người làm thuê, người vận chuyển có biết và tham gia vào hoạt động buôn lậu hay chỉ thực hiện công việc theo phân công thông thường. Lời khai phải được đối chiếu với tin nhắn, dữ liệu liên lạc, chứng từ giao dịch và tài liệu vận chuyển. Không thể chỉ dựa vào việc có mặt, nhận hàng hoặc thực hiện một công đoạn để suy đoán người đó có ý thức phạm tội.

5.4. Phân biệt người buôn bán với người chỉ thực hiện vận chuyển

Không thể xác định một người phạm tội buôn lậu chỉ vì họ lái xe, giao hàng hoặc trực tiếp quản lý lô hàng. Cần làm rõ vai trò thực tế của họ trong hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan với nội địa; đồng thời xem xét họ có biết rõ tính chất trái pháp luật và có tham gia vào việc tổ chức, thực hiện hành vi buôn lậu hay không. Nếu chỉ thực hiện hành vi vận chuyển trái phép mà không có căn cứ chứng minh vai trò buôn bán, cần đối chiếu dấu hiệu của tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới theo Điều 189 BLHS, thay vì mặc nhiên áp dụng Điều 188.

Lưu ý pháp lý: Điều 188 điều chỉnh hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa; Điều 189 điều chỉnh hành vi vận chuyển trái phép qua các tuyến này. Vì vậy, cần căn cứ vào bản chất hành vi, nhận thức và vai trò thực tế của từng người, không chỉ dựa vào việc họ có trực tiếp tiếp xúc với hàng hóa hay không

Trong nhiều vụ án, người trực tiếp vận chuyển hàng hóa không nhất thiết là người thực hiện hành vi buôn bán. Việc xác định đúng vai trò của từng người cần đặt trong mối tương quan giữa hành vi, nhận thức và mục đích tham gia. Xem thêm bài [phân biệt tội buôn lậu và tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới].

✅Phần 6. Chứng cứ nào quyết định việc truy cứu trách nhiệm hình sự khi hàng hóa dưới 100 triệu

6.1. Hồ sơ xử phạt hành chính và bản án trước đó

Khi hàng hóa có giá trị dưới 100 triệu đồng, hồ sơ xử phạt hành chính hoặc bản án trước đó có thể là căn cứ quan trọng để xác định người thực hiện hành vi mới có thuộc trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS hay không. Cần kiểm tra quyết định xử phạt hành chính để xác định đúng người bị xử phạt, hành vi vi phạm và điều luật được áp dụng; đối chiếu biên bản vi phạm cùng chứng từ giao nhận quyết định để làm rõ tính xác thực, thời điểm và hiệu lực của việc xử phạt. Nếu căn cứ là bản án, phải xác minh bản án đã có hiệu lực pháp luật, tội danh được tuyên và tình trạng án tích tại thời điểm thực hiện hành vi mới. Đặc biệt, cần lập mốc thời gian giữa lần vi phạm trước và hành vi đang bị xem xét. Không thể chỉ dựa vào biên bản kiểm tra, việc tạm giữ hàng hóa hoặc thông tin từng bị điều tra để mặc nhiên kết luận đã có tiền đề pháp lý truy cứu.

6.2. Chứng cứ xác định trị giá và nguồn gốc hàng hóa

Việc xác định hàng hóa có giá trị dưới 100 triệu đồng cần dựa trên tài liệu phản ánh giá trị thực tế và nguồn gốc của lô hàng, không chỉ căn cứ vào lời khai hoặc một chứng từ riêng lẻ. Cần đối chiếu hóa đơn, chứng từ mua bán, hợp đồng và tài liệu thanh toán để xác định chủng loại, số lượng, đơn giá và thời điểm giao dịch. Tờ khai hải quan, hồ sơ vận chuyển giúp làm rõ tuyến đường, hoạt động xuất nhập khẩu và tính hợp pháp của hàng hóa. Biên bản kiểm tra, thu giữ cần được so sánh với số lượng, tình trạng hàng hóa thực tế. Đặc biệt, kết luận định giá tài sản phải được kiểm tra về đối tượng, phương pháp và căn cứ định giá. Nếu các tài liệu mâu thuẫn, cần làm rõ nguyên nhân trước khi sử dụng giá trị hàng hóa làm căn cứ xác định ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự.

6.3. Chứng cứ điện tử và vai trò của từng người

Trong vụ việc có hàng hóa trị giá dưới 100 triệu đồng, chứng cứ điện tử có thể giúp làm rõ ai là người tổ chức giao dịch, ai biết rõ nguồn gốc hàng hóa và ai chỉ thực hiện công việc giao nhận. Cần đối chiếu nội dung tin nhắn trao đổi, dữ liệu cuộc gọi, thông tin đặt hàng, camera tại điểm giao nhận và sao kê chuyển tiền để xác định mối liên hệ giữa các chủ thể, thời điểm giao dịch và mục đích thực hiện. Lời khai của người giao nhận, người mua, người bán và những người liên quan cần được kiểm tra với dữ liệu khách quan, không đánh giá riêng lẻ. Việc xuất hiện trong tin nhắn, nhận tiền hoặc trực tiếp vận chuyển hàng hóa chưa đương nhiên chứng minh người đó phạm tội buôn lậu; cơ quan tiến hành tố tụng còn phải làm rõ nhận thức, ý chí, hành vi cụ thể và vai trò của từng người trong giao dịch.

Nếu kết quả định giá là căn cứ quyết định việc hàng hóa có đạt ngưỡng truy cứu hay không, cần kiểm tra cả phương pháp định giá, tài liệu đầu vào và thời điểm xác định trị giá. Tham khảo bài [định giá hàng hóa trong vụ án buôn lậu].

✅Phần 7. Phân biệt xử phạt hành chính và truy cứu hình sự đối với hàng hóa buôn lậu dưới 100 triệu

7.1. Khi nào hành vi có thể chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính?

Hàng hóa buôn lậu có giá trị dưới 100 triệu đồng không mặc nhiên dẫn đến trách nhiệm hình sự. Nếu hành vi không đạt ngưỡng định lượng tại khoản 1 Điều 188 BLHS, không thuộc các trường hợp ngoại lệ về tiền sử xử phạt, kết án hoặc đối tượng là di vật, cổ vật, đồng thời chưa đủ căn cứ xác định các dấu hiệu cấu thành tội buôn lậu, người thực hiện có thể bị xem xét xử phạt vi phạm hành chính. Tuy nhiên, việc áp dụng chế tài hành chính phải căn cứ vào tính chất hành vi, chủ thể vi phạm, loại hàng hóa, tình tiết cụ thể và quy định xử phạt chuyên ngành có liên quan. Cần phân biệt rõ biên bản kiểm tra, biên bản vi phạm, quyết định tạm giữ hàng hóa với quyết định xử phạt vi phạm hành chính đã có hiệu lực. Những tài liệu này có giá trị pháp lý khác nhau và không thể tự động thay thế căn cứ xác định tiền sự theo Điều 188 BLHS.

7.2. Khi nào có căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự?

Hàng hóa buôn lậu có giá trị dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong hai trường hợp tại khoản 1 Điều 188 BLHS: người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi được điều luật liệt kê mà còn vi phạm; hoặc hàng hóa là di vật, cổ vật. Tuy nhiên, đây không phải căn cứ để tự động kết luận có tội. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải chứng minh hành vi buôn lậu, lỗi cố ý, vai trò của người thực hiện và các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định.

7.3. Có quyết định tịch thu hàng hóa có đồng nghĩa với việc đã bị xử phạt hành chính không?

Không. Cần phân biệt hình thức xử phạt hành chính, biện pháp xử lý hành chính và biện pháp ngăn chặn, bảo đảm xử lý vi phạm. Việc tạm giữ hoặc thu giữ hàng hóa có thể chỉ nhằm ngăn chặn vi phạm, xác minh nguồn gốc hoặc phục vụ hoạt động tố tụng; không mặc nhiên chứng minh người liên quan đã bị xử phạt hành chính. Ngay cả quyết định tịch thu cũng phải được kiểm tra về cơ quan ban hành, căn cứ pháp lý, tính chất và nội dung quyết định. Chỉ khi có căn cứ xác định người đó đã bị xử phạt về hành vi thuộc trường hợp luật định thì mới xem xét điều kiện tại điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS.

✅Phần 8. Người bị điều tra về hành vi buôn lậu dưới 100 triệu cần làm gì?

8.1. Rà soát căn cứ xử phạt hoặc tiền án trước đó

Khi bị điều tra về hành vi buôn lậu có giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng, người liên quan cần kiểm tra kỹ căn cứ xử lý trước đó mà cơ quan tiến hành tố tụng viện dẫn. Cần đối chiếu điều luật áp dụng, hành vi vi phạm, người bị xử phạt hoặc kết án, quyết định xử phạt và thời điểm có hiệu lực của bản án. Nếu căn cứ là tiền án, phải xác định tại thời điểm thực hiện hành vi mới, người đó đã được xóa án tích hay chưa. Không thể đồng nhất biên bản vi phạm, quyết định tịch thu hàng hóa hoặc việc từng bị điều tra với việc đã bị xử phạt hành chính hoặc bị kết án theo điều kiện tại điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS.

8.2. Kiểm tra nguồn gốc và trị giá vật phạm pháp

Người bị điều tra cần rà soát toàn bộ tài liệu thể hiện nguồn gốc, quá trình mua bán, vận chuyển và trị giá hàng hóa, thay vì chỉ dựa vào lời khai hoặc kết luận ban đầu. Các tài liệu cần đối chiếu gồm hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán, phiếu giao nhận, vận đơn, hồ sơ hải quan, giấy phép và biên bản kiểm tra, thu giữ. Đối với trị giá vật phạm pháp, cần kiểm tra thời điểm định giá, phương pháp định giá, tình trạng và đặc điểm hàng hóa. Nếu có căn cứ cho rằng kết quả định giá chưa chính xác, cần xem xét quyền đề nghị định giá lại theo quy định.

8.3. Đánh giá vai trò và chứng cứ buộc tội

Cần làm rõ vai trò thực tế của từng người trong quá trình thực hiện hành vi: người tổ chức, chủ hàng, người trực tiếp mua bán, người thực hành, người vận chuyển hoặc người làm thuê. Việc có mặt tại hiện trường, đứng tên trên chứng từ hay trực tiếp giao nhận hàng hóa không tự động chứng minh người đó phạm tội buôn lậu. Cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá nhận thức, ý chí, hành vi cụ thể và mối liên hệ với việc buôn bán trái phép qua biên giới. Người bị điều tra nên đối chiếu lời khai với tin nhắn, dữ liệu thanh toán, chỉ đạo công việc và tài liệu giao nhận để làm rõ trách nhiệm cá nhân.

Khi đã có quyết định tố tụng hoặc được triệu tập để làm việc về hành vi buôn lậu, người liên quan cần kiểm tra tư cách tố tụng, phạm vi buộc tội và chứng cứ trong hồ sơ. Có thể tham khảo thêm bài [người bị điều tra về tội buôn lậu cần làm gì để bảo vệ quyền lợi hợp pháp?].

✅Phần 9. Những câu hỏi thường gặp về buôn lậu dưới 100 triệu đồng

❓ Buôn lậu dưới 100 triệu đồng lần đầu có bị truy cứu hình sự không?

Thông thường, người thực hiện hành vi buôn lậu lần đầu với giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng chưa bị truy cứu theo điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS nếu không có tiền đề xử lý hành chính hoặc kết án thuộc trường hợp luật định. Tuy nhiên, vẫn có thể bị truy cứu theo điểm b nếu vật phạm pháp là di vật, cổ vật và hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

❓ Đã bị xử phạt hành chính về hành vi buôn lậu có bị truy cứu lần tiếp theo không?

Có thể. Người đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều 188 hoặc các điều luật được liệt kê tại điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS, nếu tiếp tục thực hiện hành vi buôn lậu thuộc phạm vi điều luật và có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, có thể bị truy cứu dù giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng. Cần kiểm tra quyết định xử phạt trước đó và hành vi vi phạm mới.

❓ Buôn lậu cổ vật trị giá dưới 100 triệu đồng có bị đi tù không?

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điểm b khoản 1 Điều 188 BLHS, không phụ thuộc vào ngưỡng giá trị 100 triệu đồng áp dụng tại điểm a. Tuy nhiên, cơ quan tiến hành tố tụng phải có căn cứ xác định vật phạm pháp thực sự là di vật, cổ vật, đồng thời chứng minh hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan với nội địa và các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

✅Phần 10. Kết luận: Không thể chỉ căn cứ giá trị hàng hóa để xác định trách nhiệm hình sự

Giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng không đồng nghĩa người thực hiện hành vi đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự. Theo khoản 1 Điều 188 BLHS, vẫn có hai trường hợp ngoại lệ cần xem xét: người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về các hành vi được điều luật liệt kê mà chưa đủ điều kiện xóa án tích; hoặc hàng hóa là di vật, cổ vật. Khi đánh giá, cần kiểm tra chính xác quyết định xử phạt, bản án, tình trạng án tích và đặc điểm pháp lý của vật phạm pháp. Kết luận về trách nhiệm hình sự phải dựa trên toàn bộ hành vi, các dấu hiệu cấu thành tội phạm và chứng cứ hợp pháp, không thể chỉ dựa vào giá trị hàng hóa.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|