Trịnh Văn Dũng
- 30/10/2023
- 3640
Tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS là hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa đối với hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc các đối tượng luật định khác. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hành vi, giá trị vật phạm pháp và các điều kiện luật định.
-
Tội buôn lậu được quy định tại Điều 188 Bộ luật Hình sự.
-
Hành vi đặc trưng là buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa.
-
Không phải mọi trường hợp hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ đều cấu thành tội buôn lậu.
-
Trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào hành vi, đối tượng, giá trị vật phạm pháp và các dấu hiệu pháp lý liên quan.
✅Mở đầu
Trong thực tế, cùng một lô hàng không khai báo hoặc khai báo sai nhưng vai trò, nhận thức, mục đích và hành vi của chủ hàng, người vận chuyển, người làm thủ tục có thể hoàn toàn khác nhau. Người trực tiếp giao nhận hàng hóa chưa chắc là người quyết định hoạt động buôn bán; người thực hiện thủ tục cũng không mặc nhiên biết rõ tính chất trái pháp luật của giao dịch. Vì vậy, khi xem xét hành vi buôn bán trái phép qua biên giới, cần đối chiếu quá trình giao dịch, chứng từ, dữ liệu liên lạc, dòng tiền và sự tham gia thực tế của từng người. Không thể chỉ dựa vào việc phát hiện hàng hóa vi phạm để kết luận một người phạm tội buôn lậu.
✅Phần 1. Tổng quan quy định pháp luật về tội buôn lậu
1.1. Tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS là gì?
Tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS là hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa đối với hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý, di vật, cổ vật hoặc bảo vật quốc gia thuộc phạm vi điều luật quy định. Bản chất của hành vi không chỉ nằm ở việc đưa tài sản qua biên giới mà còn ở hoạt động buôn bán có tính trái pháp luật. Vì vậy, khi áp dụng quy định về tội buôn lậu, cần xem xét đồng thời mục đích, phương thức giao dịch, nguồn gốc hàng hóa, tuyến vận chuyển và vai trò của từng người tham gia. Không phải mọi trường hợp vận chuyển hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ hoặc vi phạm thủ tục hải quan đều mặc nhiên cấu thành tội buôn lậu. Việc xác định tội danh phải dựa trên đầy đủ dấu hiệu pháp lý và chứng cứ của vụ việc.
1.2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh hành vi buôn lậu
Việc xác định tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS phải căn cứ trước hết vào quy định trực tiếp về hành vi và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự tại Điều 188 Bộ luật Hình sự. Bên cạnh đó, Điều 10 được sử dụng để đánh giá lỗi cố ý; Điều 12 xác định tuổi chịu trách nhiệm hình sự; Điều 17 làm căn cứ phân định vai trò đồng phạm. Đối với pháp nhân thương mại, cần đối chiếu Điều 75 về điều kiện chịu trách nhiệm hình sự và Điều 76 về phạm vi tội danh được áp dụng, trong đó có Điều 188. Khi quyết định hình phạt đối với cá nhân, Điều 50 quy định các căn cứ cần xem xét. Các quy định này có chức năng bổ trợ khác nhau, không thay thế dấu hiệu cấu thành và điều kiện truy cứu được quy định riêng tại Điều 188.
Điều 188. Tội buôn lậu
1.Người nào buôn bán qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại trái pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196 và 200 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
b) Vật phạm pháp là di vật, cổ vật.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Vật phạm pháp trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
d) Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
đ) Vật phạm pháp là bảo vật quốc gia;
e) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
g) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
h) Phạm tội 02 lần trở lên;
i) Tái phạm nguy hiểm.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Vật phạm pháp trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;
b) Thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng.
4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm:
a) Vật phạm pháp trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên;
b) Thu lợi bất chính 1.000.000.000 đồng trở lên;
c) Lợi dụng chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh hoặc hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khác.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
6.Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:
a) Thực hiện hành vi quy định tại khoản 1 Điều này với hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng; hàng hóa trị giá dưới 200.000.000 đồng nhưng là di vật, cổ vật; hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196 và 200 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng;
b) Phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, h và i khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng;
c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này, thì bị phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 7.000.000.000 đồng;
d) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 4 Điều này, thì bị phạt tiền từ 7.000.000.000 đồng đến 15.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;
đ) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;
e) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
1.3. Phân biệt vi phạm hành chính và tội buôn lậu
Không phải mọi sai phạm trong khai báo hàng hóa, sử dụng chứng từ hoặc thực hiện thủ tục hải quan đều cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS. Trường hợp chỉ vi phạm nghĩa vụ khai báo, chứng từ hoặc quy định quản lý hải quan mà chưa có đủ dấu hiệu của tội phạm, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính theo quy định tương ứng. Ngược lại, khi có căn cứ xác định hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa, đồng thời đáp ứng điều kiện về giá trị vật phạm pháp hoặc trường hợp đặc biệt được quy định tại Điều 188, vụ việc có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, cần đánh giá bản chất giao dịch, mục đích, vai trò và chứng cứ liên quan, không thể chỉ dựa vào một sai sót chứng từ để kết luận có tội buôn lậu.
Để xác định ranh giới giữa vi phạm thủ tục hải quan và hành vi có dấu hiệu phạm tội, cần làm rõ hành vi nào bị coi là buôn lậu theo Điều 188 BLHS, đặc biệt là yếu tố buôn bán trái pháp luật và phương thức thực hiện qua biên giới.
✅Phần 2. Hành vi khách quan của tội buôn lậu được xác định thế nào?
2.1. Hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới
Hành vi buôn lậu theo Điều 188 BLHS trước hết phải được xem xét từ bản chất hoạt động buôn bán và tính trái pháp luật của giao dịch. Đây không đơn thuần là việc vận chuyển hàng hóa từ nước ngoài vào Việt Nam hoặc từ Việt Nam ra nước ngoài, mà phải xác định có hoạt động buôn bán trái pháp luật qua biên giới hay không. Việc đánh giá cần đặt trong toàn bộ quá trình giao dịch, từ thỏa thuận mua bán, thanh toán, tổ chức giao nhận đến phương thức đưa hàng qua biên giới. Đặc biệt, cần làm rõ chủ thể nào quyết định giao dịch, ai tổ chức thực hiện và hàng hóa được đưa qua biên giới bằng phương thức nào. Các chứng cứ như hợp đồng, hóa đơn, tờ khai hải quan, vận đơn, tin nhắn trao đổi và dữ liệu thanh toán có thể giúp xác định bản chất hoạt động. Vì vậy, hành vi buôn bán trái phép qua biên giới phải được đánh giá trên cơ sở tổng hợp diễn biến thực tế và chứng cứ, không thể chỉ căn cứ vào việc phát hiện hàng hóa không có hoặc không đầy đủ giấy tờ hợp lệ để mặc nhiên kết luận có tội buôn lậu.
2.2. Hành vi buôn bán giữa khu phi thuế quan và nội địa
Khu phi thuế quan là khu vực có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo quy định pháp luật và áp dụng cơ chế quản lý hải quan, thuế quan riêng. Theo Điều 188 BLHS, hành vi buôn bán hàng hóa từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc từ nội địa đưa vào khu phi thuế quan có thể bị xem xét về tội buôn lậu nếu được thực hiện trái pháp luật và đáp ứng các dấu hiệu định tội. Khi đánh giá, cần kiểm tra bản chất giao dịch, chủ thể tham gia, nguồn gốc hàng hóa, hồ sơ hải quan, nghĩa vụ thuế và điều kiện được phép đưa hàng qua ranh giới khu vực này. Không phải mọi giao dịch với khu phi thuế quan đều là buôn lậu; giao dịch được thực hiện đúng quy định, có đầy đủ thủ tục và nghĩa vụ pháp lý thì không thể chỉ căn cứ vào việc hàng hóa đi qua ranh giới khu vực để quy kết hành vi phạm tội.
2.3. Thủ đoạn che giấu, gian dối trong hoạt động buôn lậu
Trong hoạt động buôn lậu, người thực hiện có thể sử dụng nhiều thủ đoạn nhằm che giấu bản chất giao dịch hoặc tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Những biểu hiện thường gặp gồm khai báo không đúng bản chất hàng hóa; che giấu chủng loại, số lượng, nguồn gốc; sử dụng chứng từ không phản ánh đúng giao dịch thực tế; chia nhỏ lô hàng hoặc thay đổi phương thức giao nhận để hạn chế khả năng bị phát hiện. Tuy nhiên, không phải cứ có sai lệch trong khai báo hoặc chứng từ là cấu thành tội buôn lậu. Cần đánh giá thủ đoạn đó có liên quan thế nào đến hoạt động buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa, đồng thời đối chiếu nhận thức, vai trò của từng người và các tài liệu như tờ khai hải quan, hóa đơn, hợp đồng, chứng từ giao nhận, dữ liệu liên lạc.
2.4. Thời điểm hoàn thành và trường hợp chưa thực hiện trọn vẹn hành vi
Thời điểm hoàn thành của tội buôn lậu cần được xác định trên cơ sở diễn biến thực tế của hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ người thực hiện đã bắt đầu hành vi phạm tội đến đâu, hàng hóa được giao dịch, tập kết, khai báo, vận chuyển và kiểm soát như thế nào; đồng thời đánh giá ý chí chủ quan và vai trò của từng người liên quan.
Nếu người phạm tội đã bắt đầu thực hiện hành vi nhưng không thể hoàn thành vì nguyên nhân ngoài ý muốn, có thể xem xét phạm tội chưa đạt theo Điều 15 và quyết định hình phạt theo Điều 57 BLHS khi đủ căn cứ. Ngược lại, không thể chỉ dựa vào việc hàng hóa chưa ra khỏi khu vực kiểm soát hải quan để kết luận hành vi chưa cấu thành tội phạm. Cần đánh giá tổng thể hành vi đã thực hiện và các dấu hiệu pháp lý của Điều 188 BLHS.
“Để nhận diện chính xác hành vi nào bị coi là buôn lậu, cần xem xét mối liên hệ giữa hoạt động mua bán, tính trái pháp luật và phương thức đưa hàng qua biên giới. Không phải mọi trường hợp vận chuyển hàng hóa không đủ chứng từ đều mặc nhiên cấu thành tội danh này.” để hiểu rõ hơn mời bạn tham khảo bài viết Buôn lậu qua biên giới bị xử lý như thế nào?
✅Phần 3. Đối tượng của tội buôn lậu gồm những loại tài sản nào?
3.1. Hàng hóa là đối tượng của hành vi buôn lậu
Theo Điều 188 BLHS, hàng hóa là một trong những đối tượng của hành vi buôn lậu, không giới hạn ở hàng tiêu dùng nhập khẩu. Phạm vi này có thể bao gồm hàng hóa thông thường, hàng hóa kinh doanh có điều kiện và hàng hóa thuộc diện quản lý chuyên ngành như thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, máy móc hoặc thiết bị. Đối với hàng hóa bị cấm hoặc hạn chế lưu thông, cần đối chiếu thêm quy định chuyên ngành để xác định tính chất pháp lý của từng mặt hàng. Tuy nhiên, không phải cứ kinh doanh hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ hoặc vi phạm thủ tục quản lý là đương nhiên cấu thành tội buôn lậu. Việc định tội phải xem xét hành vi buôn bán qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa trái pháp luật cùng các dấu hiệu khác theo Điều 188 BLHS.
3.2. Tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý và đá quý
Theo khoản 1 Điều 188 BLHS, đối tượng của tội buôn lậu không chỉ là hàng hóa thông thường mà còn bao gồm tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý và đá quý khi được buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan với nội địa theo quy định của điều luật. Khi xác định giá trị, cần đối chiếu chủng loại, số lượng, chất lượng, tình trạng thực tế và căn cứ định giá phù hợp tại thời điểm liên quan. Tuy nhiên, không phải cứ giao dịch hoặc vận chuyển tài sản có giá trị cao là cấu thành tội buôn lậu. Cần làm rõ bản chất buôn bán, tuyến lưu chuyển và tính trái pháp luật của hành vi.
3.3. Di vật, cổ vật và bảo vật quốc gia
Di vật, cổ vật và bảo vật quốc gia là những tài sản có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học đặc biệt, không thể đánh giá chỉ bằng giá mua bán thông thường. Theo Luật Di sản văn hóa 2024, di vật là hiện vật được lưu truyền có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học; cổ vật là di vật có giá trị tiêu biểu và từ 100 năm tuổi trở lên; bảo vật quốc gia là di vật, cổ vật có giá trị đặc biệt quý hiếm, tiêu biểu của đất nước.
Trong Điều 188 BLHS, di vật, cổ vật có thể là căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự theo điểm b khoản 1, kể cả khi giá trị dưới 100 triệu đồng; còn bảo vật quốc gia là tình tiết định khung tại điểm đ khoản 2. Việc xác định cần đối chiếu kết luận giám định, hồ sơ khoa học, nguồn gốc, quyền sở hữu và giấy phép hoặc thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu có liên quan.
Khi cần làm rõ loại tài sản nào thuộc phạm vi điều chỉnh và cách xác định giá trị pháp lý của từng nhóm, người đọc có thể xem thêm bài Hàng hóa nào có thể trở thành đối tượng của tội buôn lậu?.
✅Phần 4. Cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS
4.1. Khách thể của tội buôn lậu
Khách thể của tội buôn lậu là trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, trước hết thể hiện ở chính sách quản lý hoạt động ngoại thương, xuất nhập khẩu và kiểm soát hàng hóa, tiền tệ, tài sản có giá trị khi lưu thông qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan với nội địa. Hành vi buôn bán trái pháp luật thuộc phạm vi Điều 188 BLHS không chỉ vi phạm quy định về xuất nhập khẩu mà còn xâm phạm cơ chế quản lý nhà nước đối với hoạt động thương mại qua các khu vực này. Vì vậy, khi đánh giá vụ việc, cần làm rõ tuyến giao dịch, phương thức đưa hàng vào hoặc ra khỏi khu vực kiểm soát và quy định quản lý bị vi phạm; không thể chỉ dựa vào việc hàng hóa không có hóa đơn hoặc chứng từ để kết luận có hành vi buôn lậu.
4.2. Mặt khách quan của tội buôn lậu
Mặt khách quan của tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS thể hiện trước hết ở hành vi buôn bán trái pháp luật hàng hóa hoặc các đối tượng được điều luật quy định qua biên giới, từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc theo chiều ngược lại. Khi đánh giá dấu hiệu này, không thể chỉ căn cứ vào việc một người trực tiếp mang, vận chuyển hoặc giao nhận hàng hóa, mà cần làm rõ bản chất giao dịch, nguồn gốc hàng hóa và cách thức hàng được đưa qua tuyến biên giới.
Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu địa điểm tập kết, tuyến vận chuyển, phương thức giao nhận, thỏa thuận mua bán và dòng tiền thanh toán để xác định hoạt động buôn bán có trái pháp luật hay không. Đối tượng tác động có thể là hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý; trường hợp di vật, cổ vật được xem xét theo quy định riêng tại điểm b khoản 1 Điều 188. Giá trị vật phạm pháp và khoản thu lợi bất chính cũng cần được xác định độc lập để đối chiếu các ngưỡng định khung.
Chứng từ hải quan, hóa đơn, vận đơn, hợp đồng, dữ liệu giao dịch và tin nhắn trao đổi là những nguồn chứng cứ quan trọng. Tuy nhiên, việc thiếu hóa đơn hoặc có sai sót trong hồ sơ hải quan không tự động chứng minh hành vi buôn lậu; các tài liệu phải được kiểm tra trong tổng thể diễn biến giao dịch và vai trò thực tế của từng người.
4.3. Chủ thể của tội buôn lậu
Chủ thể của tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS có thể là cá nhân hoặc pháp nhân thương mại khi đáp ứng các điều kiện chịu trách nhiệm hình sự theo luật định. Đối với cá nhân, cần đối chiếu độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 12, đồng thời xác minh năng lực trách nhiệm hình sự tại thời điểm thực hiện hành vi theo Điều 21 BLHS. Không phải mọi người có mặt trong quá trình giao nhận, vận chuyển hoặc quản lý lô hàng đều đương nhiên là chủ thể phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ nhận thức, vai trò và mức độ tham gia của từng người thông qua hợp đồng, chứng từ, dữ liệu liên lạc, giao dịch thanh toán và lời khai liên quan. Đối với pháp nhân thương mại, phải xem xét các điều kiện tại Điều 75 và căn cứ xử lý riêng tại khoản 6 Điều 188; không áp dụng máy móc ngưỡng truy cứu và hình phạt dành cho cá nhân.
4.4. Mặt chủ quan của tội buôn lậu
Tội buôn lậu được thực hiện với lỗi cố ý. Khi đánh giá mặt chủ quan, cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ người thực hiện có nhận thức được tính chất của hoạt động buôn bán qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa là trái pháp luật hay không, đồng thời có ý chí thực hiện hành vi đó hay không. Nhận thức và ý chí không nên được suy đoán chỉ từ việc hàng hóa không có đủ chứng từ hoặc thủ tục hải quan chưa hoàn tất. Cần đối chiếu toàn bộ diễn biến giao dịch, gồm nội dung trao đổi, chỉ đạo, thỏa thuận mua bán, chứng từ thanh toán, cách thức tổ chức đưa hàng và hành vi trước, trong, sau giao dịch. Những tài liệu này giúp làm rõ vai trò, mức độ nhận thức của từng người, tránh đồng nhất người trực tiếp vận chuyển hoặc giao nhận hàng với người có ý chí thực hiện hoạt động buôn lậu.
4.5. Đánh giá tổng hợp bốn yếu tố cấu thành
Việc xác định tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS cần được đánh giá trên tổng thể bốn yếu tố: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Không thể chỉ căn cứ vào việc hàng hóa được đưa qua biên giới, không có hóa đơn hoặc có sai phạm về thủ tục hải quan để kết luận một người phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu chứng cứ về hoạt động buôn bán, nguồn gốc hàng hóa, vai trò từng người, nhận thức và lỗi của họ. Những tình tiết chưa được chứng minh phải tiếp tục xác minh trước khi đưa ra kết luận pháp lý.
“Việc xác định một người có phạm tội buôn lậu hay không không thể chỉ dựa vào việc người đó có mặt trong quá trình giao nhận hàng. Cần đánh giá đồng thời hành vi khách quan, nhận thức chủ quan, tư cách chủ thể và các dấu hiệu pháp lý khác. Có thể xem thêm bài phân tích chuyên sâu về cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS để đối chiếu từng yếu tố.”
✅Phần 5. Giá trị hàng hóa và khoản thu lợi bất chính ảnh hưởng thế nào đến việc truy cứu?
5.1. Ngưỡng giá trị hàng hóa để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự
Theo khoản 1 Điều 188 BLHS, ngưỡng truy cứu tội buôn lậu thông thường là giá trị hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý hoặc đá quý từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Tuy nhiên, vật phạm pháp dưới 100 triệu đồng vẫn có thể làm phát sinh trách nhiệm hình sự nếu người thực hiện thuộc trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về các tội luật định mà chưa được xóa án tích; hoặc vật phạm pháp là di vật, cổ vật.
Khi giá trị vật phạm pháp tăng lên, khung hình phạt cũng thay đổi: từ 300 triệu đến dưới 500 triệu đồng thuộc khoản 2; từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng thuộc khoản 3; từ 1 tỷ đồng trở lên thuộc khoản 4 Điều 188. Đây là các ngưỡng định khung, cần phân biệt với ngưỡng cấu thành cơ bản. Việc xác định giá trị vật phạm pháp phải dựa trên kết quả định giá và tài liệu hợp pháp trong hồ sơ, không chỉ căn cứ vào giá mua bán do các bên khai báo.
Bẳng ngưỡng giá trị hàng hóa buôn lậu để truy cứu
|
Giá trị vật phạm pháp |
Căn cứ pháp lý |
Khung hình phạt chính đối với cá nhân |
|---|---|---|
|
Từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng |
Khoản 1 Điều 188 |
Phạt tiền từ 50–300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm |
|
Dưới 100 triệu đồng nhưng thuộc trường hợp luật định |
Khoản 1 Điều 188 |
Phạt tiền từ 50–300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm |
|
Từ 300 triệu đến dưới 500 triệu đồng |
Điểm c khoản 2 Điều 188 |
Phạt tiền từ 300 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 03–07 năm |
|
Từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng |
Điểm a khoản 3 Điều 188 |
Phạt tiền từ 1,5–5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 07–15 năm |
|
Từ 1 tỷ đồng trở lên |
Điểm a khoản 4 Điều 188 |
Phạt tù từ 12–20 năm |
Lưu ý khi áp dụng: Bảng trên thể hiện các ngưỡng định lượng theo giá trị vật phạm pháp, không phải toàn bộ căn cứ xác định khung hình phạt. Người thực hiện hành vi vẫn có thể bị áp dụng khoản 2, khoản 3 hoặc khoản 4 Điều 188 do khoản thu lợi bất chính hoặc tình tiết định khung khác, dù giá trị hàng hóa không đạt ngưỡng tương ứng. Đặc biệt, trường hợp vật phạm pháp dưới 100 triệu đồng phải kiểm tra đầy đủ điều kiện tại điểm a hoặc điểm b khoản 1, không thể chỉ dựa vào giá trị thấp để loại trừ trách nhiệm hình sự.
Có thể tìm hiểu sâu hơn về phương pháp xác định khoản lợi bất hợp pháp tại bài viết [Thu lợi bất chính từ buôn lậu được xác định ra sao?].
5.2. Buôn lậu dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu không?
Hành vi buôn lậu có giá trị hàng hóa dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 188 BLHS trong hai trường hợp: người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi buôn lậu hoặc một trong các tội được điều luật dẫn chiếu mà còn vi phạm; hoặc vật phạm pháp là di vật, cổ vật. Với trường hợp đã bị xử phạt hành chính, cần xác định đúng hành vi vi phạm thuộc nhóm điều luật được liệt kê, không phải bất kỳ vi phạm hành chính nào. Nếu căn cứ là tiền án, phải kiểm tra người đó đã được xóa án tích hay chưa. Vì vậy, cần đối chiếu quyết định xử phạt, bản án và tình trạng án tích trước khi kết luận. Xem thêm Hàng hóa buôn lậu dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?
5.3. Xác định giá trị vật phạm pháp trong vụ án buôn lậu
Trong vụ án buôn lậu, giá trị vật phạm pháp cần được xác định trên cơ sở kết quả định giá và các tài liệu có liên quan, không mặc nhiên lấy giá mua, giá bán hoặc giá do người vi phạm khai báo làm căn cứ kết luận. Việc đánh giá cần xem xét đồng thời chủng loại, số lượng, chất lượng, tình trạng hàng hóa và thời điểm, địa điểm định giá theo quy định. Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự thực hiện việc định giá theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Nếu giá khai báo, giá ghi trên hóa đơn hoặc hợp đồng khác với kết quả định giá, cần kiểm tra nguồn gốc giao dịch, tính xác thực của chứng từ và căn cứ xác định giá. Sự chênh lệch này phải được làm rõ trước khi áp dụng ngưỡng định lượng tại Điều 188 BLHS.
Việc xác định giá trị hàng hóa trong vụ án buôn lậu không chỉ phụ thuộc vào giá mua bán được ghi nhận trên chứng từ mà còn phải xem xét chủng loại, số lượng, chất lượng, tình trạng hàng hóa và căn cứ định giá tại thời điểm, địa điểm có liên quan. Để hiểu rõ phương pháp xác định giá trị vật phạm pháp, thời điểm định giá và cách xử lý khi có chênh lệch giữa giá khai báo với kết quả định giá, bạn có thể tham khảo bài viết [Xác định giá trị hàng hóa buôn lậu như thế nào?].
5.4. Phân biệt giá trị vật phạm pháp và khoản thu lợi bất chính
Giá trị vật phạm pháp phản ánh trị giá hàng hóa hoặc đối tượng được sử dụng để xác định hành vi buôn lậu có đạt ngưỡng định lượng theo Điều 188 BLHS hay không. Trong khi đó, khoản thu lợi bất chính phản ánh lợi ích bất hợp pháp mà người phạm tội thu được từ hành vi. Đây là hai căn cứ định khung độc lập: khoản 2 quy định các ngưỡng tương ứng từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng về giá trị vật phạm pháp và từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng về thu lợi bất chính; các khoản 3, 4 tiếp tục phân hóa theo ngưỡng cao hơn. Vì vậy, không thể mặc nhiên lấy doanh thu, tổng giá trị lô hàng hoặc toàn bộ dòng tiền giao dịch làm khoản thu lợi bất chính. Việc xác định cần đối chiếu chứng từ, chi phí, dòng tiền và lợi ích thực tế theo căn cứ pháp luật.
“Giá trị hàng hóa là một trong những căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, không thể chỉ nhìn vào tổng giá trị lô hàng để kết luận ngay về tội danh hoặc khung hình phạt. Người đọc có thể tham khảo thêm phân tích về buôn lậu bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự để hiểu rõ ngưỡng định lượng và các trường hợp ngoại lệ.”
✅Phần 6. Ai phải chịu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu?
6.1. Điều kiện về độ tuổi và năng lực trách nhiệm hình sự
Căn cứ Điều 12 BLHS, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ trường hợp Bộ luật có quy định khác. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm về các tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng thuộc danh mục luật định; Điều 188 không nằm trong danh mục này, nên không mặc nhiên truy cứu người thuộc nhóm tuổi đó về tội buôn lậu. Ngoài độ tuổi, cần xem xét khả năng nhận thức, điều khiển hành vi theo Điều 21 BLHS
Lưu ý pháp lý: Điều 12 khoản 2 không liệt kê Điều 188 trong danh mục tội phạm mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, nhóm tuổi này không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu theo Điều 188, kể cả khi hành vi có dấu hiệu thuộc khung rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
Điều 21 cũng cần được áp dụng đúng: người thực hiện hành vi trong tình trạng mắc bệnh làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Đây là căn cứ phải đánh giá tại thời điểm thực hiện hành vi, không chỉ dựa vào tình trạng sức khỏe hiện tạ
6.2. Trách nhiệm của chủ hàng, người vận chuyển và người làm thủ tục
Trong hoạt động buôn lậu, trách nhiệm hình sự của từng người phải được xác định theo hành vi thực tế, nhận thức và vai trò tham gia, không chỉ dựa vào chức danh hoặc vị trí công việc. Chủ hàng hoặc người tổ chức giao dịch có thể phải chịu trách nhiệm nếu trực tiếp quyết định, điều hành hoặc chỉ đạo việc buôn bán hàng hóa qua biên giới trái pháp luật. Người vận chuyển, giao nhận hoặc làm thủ tục hải quan cũng có thể bị xem xét nếu biết rõ tính chất vi phạm và cố ý tham gia với vai trò đồng phạm. Ngược lại, việc thực hiện công việc vận chuyển, giao nhận hoặc khai báo theo nhiệm vụ thông thường không tự động cấu thành tội phạm. Cần đối chiếu hợp đồng, chỉ đạo, chứng từ, trao đổi liên lạc và các tài liệu liên quan để xác định đúng vai trò của từng người.
6.3. Đồng phạm trong tội buôn lậu
Không phải mọi người tham gia vào chuỗi hoạt động buôn lậu đều đương nhiên là đồng phạm. Theo Điều 17 BLHS, đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Khi đánh giá, cần làm rõ vai trò của từng người: người tổ chức giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu; người thực hành trực tiếp thực hiện hành vi; người xúi giục thúc đẩy người khác phạm tội; người giúp sức tạo điều kiện vật chất hoặc tinh thần cho việc phạm tội. Trọng tâm là sự thống nhất ý chí và nhận thức thực tế, không chỉ là sự hiện diện hoặc hỗ trợ khách quan. Việc vô tình tạo điều kiện mà không biết, không cùng ý chí phạm tội không tự động làm phát sinh đồng phạm.
Việc xác định một người là người tổ chức, thực hành, xúi giục hay giúp sức cần dựa trên nhận thức, ý chí và hành vi cụ thể trong toàn bộ quá trình phạm tội. Để hiểu rõ căn cứ xác định từng vai trò và phân biệt đồng phạm với người chỉ tham gia hoạt động vận chuyển, giao nhận hoặc hỗ trợ thông thường, có thể xem thêm bài viết [đồng phạm trong tội buôn lậu được xác định như thế nào].
6.4. Điều kiện truy cứu pháp nhân thương mại
Pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại Điều 75 BLHS: hành vi được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân; đồng thời tội phạm thuộc phạm vi Điều 76. Riêng Điều 188, cần đối chiếu điều kiện định lượng và trường hợp xử lý riêng tại khoản 6, không áp dụng máy móc ngưỡng của cá nhân.
Lưu ý pháp lý: Điều 75 còn yêu cầu điều kiện thứ tư là chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Đồng thời, khoản 2 Điều 75 quy định việc truy cứu pháp nhân không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân có liên quan. Tham khảo thêm bài viết Pháp nhân thương mại phạm tội buôn lậu bị xử lý thế nào?
✅Phần 7. Các khung hình phạt đối với tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS
7.1. Hình phạt tại khoản 1 Điều 188
Theo khoản 1 Điều 188 BLHS, người phạm tội buôn lậu có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Khung hình phạt cơ bản được áp dụng khi hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa đáp ứng điều kiện truy cứu về giá trị vật phạm pháp. Trường hợp giá trị dưới 100 triệu đồng, người thực hiện vẫn có thể bị truy cứu nếu thuộc trường hợp đã bị xử phạt hoặc kết án về các tội luật định mà còn vi phạm, hoặc vật phạm pháp là di vật, cổ vật.
7.2. Hình phạt tại khoản 2 Điều 188
Theo khoản 2 Điều 188 BLHS, người phạm tội buôn lậu có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm nếu thuộc một trong các trường hợp định khung tăng nặng. Các căn cứ gồm phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, vật phạm pháp trị giá từ 300 triệu đến dưới 500 triệu đồng, thu lợi bất chính từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng, buôn bán bảo vật quốc gia, lợi dụng chức vụ hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức, phạm tội từ hai lần trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm.
7.3. Hình phạt tại khoản 3 Điều 188
Khoản 3 Điều 188 quy định phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 07 năm đến 15 năm. Khung hình phạt này được áp dụng khi vật phạm pháp trị giá từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng hoặc khoản thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng. Đây là hai căn cứ định lượng độc lập; cơ quan tiến hành tố tụng cần xác định rõ từng căn cứ trên tài liệu, chứng cứ của vụ án. Nếu đồng thời có nhiều dấu hiệu định khung, việc áp dụng phải căn cứ đầy đủ quy định tại Điều 188, không cộng gộp giá trị vật phạm pháp với khoản thu lợi bất chính để tạo thành một ngưỡng định lượng mới.
7.4. Hình phạt tại khoản 4 Điều 188
Khoản 4 Điều 188 BLHS quy định phạt tù từ 12 năm đến 20 năm đối với người phạm tội thuộc một trong các trường hợp: vật phạm pháp trị giá từ 1 tỷ đồng trở lên; thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng trở lên; hoặc lợi dụng chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh hay hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khác để thực hiện hành vi phạm tội. Khi xác định khung hình phạt, cần đối chiếu riêng từng căn cứ định khung, không đồng nhất giá trị vật phạm pháp với khoản thu lợi bất chính.
7.5. Hình phạt bổ sung đối với cá nhân
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội buôn lậu còn có thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt bổ sung theo khoản 5 Điều 188 BLHS, gồm: phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng; cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm; hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản. Đây là các chế tài có thể được áp dụng tùy tính chất, mức độ hành vi và căn cứ luật định, không phải hậu quả bắt buộc trong mọi vụ án.
7.6. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Khoản 6 Điều 188 quy định chế tài riêng đối với pháp nhân thương mại phạm tội buôn lậu, chủ yếu là phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 15 tỷ đồng, tùy trường hợp; có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn khi đủ điều kiện luật định. Pháp nhân còn có thể chịu hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
“Điều 188 BLHS quy định nhiều khung hình phạt khác nhau tùy thuộc vào tính chất hành vi, trị giá vật phạm pháp, khoản thu lợi bất chính và các tình tiết định khung. Để biết cụ thể từng mức phạt tiền, thời hạn tù và hình phạt bổ sung, có thể xem bài phân tích các khung hình phạt tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS.”
✅Phần 8. Phân biệt tội buôn lậu với các hành vi và tội danh liên quan
8.1. Phân biệt tội buôn lậu và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới
Tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS và tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới theo Điều 189 BLHS khác nhau chủ yếu ở bản chất hành vi. Buôn lậu gắn với hoạt động buôn bán hàng hóa qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa trái pháp luật; trong khi Điều 189 tập trung vào hành vi vận chuyển trái phép hàng hóa qua các tuyến này. Vì vậy, người trực tiếp mang hoặc điều khiển phương tiện chở hàng chưa đương nhiên là người phạm tội buôn lậu. Cần làm rõ họ có tham gia giao dịch, tổ chức việc mua bán, chỉ đạo hoặc cùng thực hiện hoạt động buôn bán hay chỉ nhận vận chuyển. Các chứng cứ như hợp đồng, tin nhắn, chỉ đạo giao nhận, thanh toán và dòng tiền giúp xác định vai trò, nhận thức và ý chí của từng người. Việc định tội phải căn cứ vào toàn bộ hành vi và chứng cứ, không chỉ dựa trên công việc vận chuyển thực tế.
Để phân tích sâu hơn cách xác định vai trò của người tham gia và ranh giới giữa hai tội danh, xem thêm bài [Phân biệt tội buôn lậu và tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới]
8.2. Phân biệt buôn lậu và buôn bán hàng cấm
Tội buôn lậu theo Điều 188 và tội sản xuất, buôn bán hàng cấm theo Điều 190 BLHS khác nhau ở căn cứ xác định hành vi phạm tội. Điều 188 tập trung vào hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa đối với các đối tượng luật định. Trong khi đó, Điều 190 điều chỉnh hành vi sản xuất, buôn bán những loại hàng hóa bị cấm theo quy định pháp luật, không lấy yếu tố qua biên giới làm dấu hiệu bắt buộc. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc tính chất của hàng hóa để xác định tội danh. Nếu một lô hàng đồng thời có dấu hiệu vi phạm quy định quản lý biên giới và thuộc nhóm hàng cấm, cần đối chiếu đầy đủ hành vi thực tế, đối tượng hàng hóa và các dấu hiệu cấu thành của từng điều luật trước khi kết luận. Tìm hiểu thêm Phân biệt tội buôn lậu và tội buôn bán hàng cấm?
8.3. Phân biệt buôn lậu với trốn thuế và vi phạm thủ tục hải quan
Buôn lậu theo Điều 188 BLHS tập trung vào hành vi buôn bán trái pháp luật hàng hóa hoặc các đối tượng được điều luật quy định qua biên giới, hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa. Trong khi đó, trốn thuế theo Điều 200 BLHS là hành vi sử dụng thủ đoạn trái pháp luật nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế, chẳng hạn không khai thuế hoặc khai sai căn cứ tính thuế trong trường hợp luật định. Việc không khai báo, khai báo không chính xác hoặc vi phạm thủ tục hải quan chưa đương nhiên cấu thành tội phạm. Cần đối chiếu bản chất giao dịch, hành vi thực tế, nghĩa vụ thuế và chứng cứ để phân biệt tội buôn lậu, tội trốn thuế với vi phạm hành chính về hải quan; không thể chỉ căn cứ vào sai sót hồ sơ để kết luận có hành vi buôn lậu. Xem thêm Phân biệt tội buôn lậu với tội trốn thuế?
✅Phần 9. Chứng cứ cần kiểm tra và hướng xử lý vụ án buôn lậu
9.1. Kiểm tra nguồn gốc và hồ sơ pháp lý của hàng hóa
Khi rà soát vụ án buôn lậu, cần đối chiếu hợp đồng mua bán, hóa đơn, chứng từ, tờ khai hải quan, vận đơn và tài liệu giao nhận để xác định nguồn gốc, chủng loại, số lượng và tuyến lưu thông của hàng hóa. Không nên chỉ căn cứ vào việc thiếu một loại giấy tờ để kết luận có hành vi buôn lậu. Cần kiểm tra tính hợp pháp, thời điểm lập và sự thống nhất giữa chứng từ với hàng hóa thực tế, đồng thời làm rõ hàng được mua bán, đưa qua biên giới hoặc lưu thông qua khu phi thuế quan trong hoàn cảnh nào.
9.2. Kiểm tra vai trò và nhận thức của từng người liên quan
Việc xác định trách nhiệm hình sự phải làm rõ vai trò thực tế của từng người trong giao dịch: ai đặt hàng, quyết định việc mua bán, tổ chức đưa hàng qua biên giới, chỉ đạo hoặc trực tiếp vận chuyển. Quan trọng hơn, cần đánh giá từng người có biết và có ý thức tham gia vào hoạt động buôn bán trái pháp luật hay không. Việc trực tiếp vận chuyển hàng hóa không đương nhiên đồng nghĩa với đồng phạm. Cần đối chiếu tin nhắn, cuộc gọi, thỏa thuận, chứng từ thanh toán, lời khai và tài liệu giao nhận để xác định sự thống nhất ý chí, mức độ tham gia và căn cứ quy trách nhiệm theo Điều 17 BLHS.
9.3. Kiểm tra chứng cứ điện tử và dòng tiền
Khi rà soát vụ án buôn lậu, cần kiểm tra toàn bộ tin nhắn, email, dữ liệu liên lạc, lệnh giao hàng và chỉ đạo vận chuyển để xác định ai tổ chức, ai thực hiện và mức độ nhận thức của từng người. Sao kê ngân hàng cần được đối chiếu với hợp đồng, chứng từ thanh toán và thời điểm giao nhận hàng hóa, tránh mặc nhiên coi mọi khoản tiền chuyển khoản là tiền thu lợi bất chính. Đồng thời, phải đánh giá tính xác thực, nguồn thu thập, tính toàn vẹn của dữ liệu và mối liên hệ giữa từng chứng cứ với hành vi bị điều tra.
9.4. Kiểm tra kết luận định giá và căn cứ xác định thiệt hại
Kết luận định giá cần được đối chiếu với hồ sơ về chủng loại, số lượng, chất lượng và tình trạng thực tế của hàng hóa, cũng như thời điểm và phương pháp định giá. Nếu tài liệu mô tả hàng hóa không thống nhất hoặc kết quả định giá chưa phản ánh đúng đặc điểm tài sản, cần kiểm tra căn cứ chuyên môn và trình tự định giá. Đặc biệt, phải phân biệt giá trị vật phạm pháp với khoản thu lợi bất chính theo Điều 188 BLHS: đây là hai căn cứ định khung độc lập, không thể lấy doanh thu hoặc giá trị hàng hóa để mặc nhiên thay thế khoản lợi ích thực tế phát sinh.
9.5. Hướng xử lý khi bị tố giác hoặc điều tra về tội buôn lậu
Khi bị tố giác hoặc điều tra về tội buôn lậu, cần xác định rõ tư cách tố tụng để thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình. Tiếp đó, kiểm tra các quyết định, tài liệu tố tụng được tiếp cận hợp pháp; bảo toàn hóa đơn, chứng từ hải quan, hợp đồng, dữ liệu điện tử và tài liệu giao dịch liên quan. Khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền, cần trình bày trung thực về hành vi, vai trò và nhận thức của mình, tránh suy đoán hoặc nhận trách nhiệm thay cho người khác. Luật sư có thể rà soát dấu hiệu cấu thành tội phạm, chứng cứ buộc tội và gỡ tội, đồng thời đề xuất hướng xử lý phù hợp. Không tự ý sửa chữa, tiêu hủy hoặc tạo lập chứng cứ vì có thể làm phát sinh rủi ro pháp lý
“Khi bị điều tra về tội buôn lậu, việc cần làm không chỉ là giải trình về nguồn gốc lô hàng mà còn phải xác định rõ vai trò, nhận thức và mức độ tham gia của từng người. Người có liên quan nên rà soát tài liệu giao dịch, chứng từ hải quan, dữ liệu liên lạc và dòng tiền trước khi đưa ra nhận định về trách nhiệm pháp lý. Xem thêm hướng dẫn người bị điều tra về tội buôn lậu cần làm gì để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.”
✅Phần 10. Những câu hỏi thường gặp về tội buôn lậu và kết luận
❓ Không có hóa đơn chứng từ có bị coi là buôn lậu không?
Không có hóa đơn, chứng từ không đồng nghĩa với việc cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS. Đây có thể là dấu hiệu của vi phạm quy định về hóa đơn, chứng từ, kế toán, thuế hoặc quản lý hàng hóa. Để xác định tội buôn lậu, cần làm rõ hành vi buôn bán qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa trái pháp luật, đối tượng hàng hóa, giá trị và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự. Không thể chỉ căn cứ vào việc thiếu hóa đơn để kết luận phạm tội.
❓ Người vận chuyển thuê có bị truy cứu tội buôn lậu không?
Người vận chuyển thuê có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu nếu có đủ căn cứ xác định họ cố ý tham gia với vai trò đồng phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ người vận chuyển có biết hàng hóa được buôn bán qua biên giới trái pháp luật hay không, có thống nhất ý chí hoặc hỗ trợ người thực hiện hành vi phạm tội không. Việc nhận tiền công vận chuyển hoặc trực tiếp giao nhận hàng hóa, nếu đứng riêng lẻ, chưa đủ để mặc nhiên xác định đồng phạm.
❓ Buôn lậu dưới 100 triệu đồng có bị đi tù không?
Buôn lậu có giá trị dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 188 BLHS. Cụ thể, người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi, tội danh được điều luật liệt kê hoặc đã bị kết án về các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Ngoài ra, nếu vật phạm pháp là di vật, cổ vật thì cũng có thể bị truy cứu dù giá trị dưới 100 triệu đồng.
❓ Pháp nhân thương mại có bị truy cứu tội buôn lậu không?
Có. Pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu nếu hành vi được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân và đáp ứng các điều kiện khác theo Điều 75 BLHS. Khoản 6 Điều 188 quy định ngưỡng định lượng và chế tài riêng đối với pháp nhân, gồm phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn trong trường hợp luật định. Không áp dụng máy móc ngưỡng truy cứu dành cho cá nhân.
❓ Bị điều tra về tội buôn lậu cần chuẩn bị những chứng cứ gì?
Người bị điều tra nên tập hợp và bảo quản các tài liệu liên quan trực tiếp đến giao dịch, nguồn gốc hàng hóa và vai trò của mình. Nhóm chứng cứ cần rà soát gồm hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán; tờ khai và hồ sơ hải quan; vận đơn, phiếu giao nhận, lệnh điều xe; tin nhắn, email, ghi âm trao đổi; sao kê tài khoản và tài liệu thể hiện dòng tiền. Cần đối chiếu thời điểm, người giao dịch, người quyết định và mục đích từng khoản tiền, tránh chỉ lựa chọn tài liệu có lợi mà bỏ qua chứng cứ bất lợi.
❓ Kết luận: Xác định tội buôn lậu phải dựa trên hành vi và chứng cứ
Tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS không được xác định chỉ từ việc hàng hóa thiếu hóa đơn, có giá trị lớn hoặc được vận chuyển qua biên giới. Cần làm rõ bản chất hoạt động buôn bán, tính trái pháp luật, đối tượng phạm pháp, giá trị hàng hóa, khoản thu lợi bất chính và vai trò của từng cá nhân, pháp nhân liên quan. Các ngưỡng định lượng và trường hợp ngoại lệ phải được đối chiếu đúng khoản, điểm áp dụng. Khi có dấu hiệu bị điều tra, việc rà soát hồ sơ giao dịch, hải quan, vận chuyển và dòng tiền sẽ giúp đánh giá đầy đủ căn cứ buộc tội cũng như chứng cứ gỡ tội.
✅Phần 11. Kết luận và hướng xử lý hồ sơ
Việc xác định tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS không thể chỉ dựa vào việc hàng hóa được đưa qua biên giới hoặc không có đầy đủ giấy tờ hợp lệ. Cần đánh giá tổng thể bản chất hoạt động buôn bán, đối tượng hàng hóa, giá trị vật phạm pháp, khoản thu lợi bất chính, vai trò của từng người và các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Đặc biệt, phải phân biệt trách nhiệm hình sự của cá nhân và pháp nhân thương mại theo quy định riêng. Trước khi đưa ra kết luận về tội danh hoặc khung hình phạt, nên rà soát hồ sơ, chứng từ giao dịch, tài liệu hải quan và chứng cứ liên quan. Luật sư có thể hỗ trợ kiểm tra căn cứ buộc tội, đánh giá chứng cứ và xác định hướng xử lý phù hợp với từng hồ sơ cụ thể.
☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766
Website: https://luatdungtrinh.vn|
Email:luatdungtrinh@gmail.com|
- Tags