Buôn lậu bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Theo khoản 1 Điều 188 BLHS, người thực hiện hành vi buôn lậu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi trị giá vật phạm pháp từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Trường hợp dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu thuộc các điều kiện luật định. Từ 300 triệu đồng, 500 triệu đồng và 1 tỷ đồng là những mốc định lượng tương ứng với các khung tăng nặng. Ngoài trị giá hàng hóa, cần xem xét khoản thu lợi bất chính và các tình tiết định khung khác.

• Từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng: Có thể bị truy cứu theo khoản 1 Điều 188.

• Dưới 100 triệu đồng: Vẫn có thể bị truy cứu trong trường hợp luật định.

• Từ 300 triệu đến dưới 500 triệu đồng: Có thể thuộc khoản 2.

• Từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng: Có thể thuộc khoản 3.

• Từ 1 tỷ đồng trở lên: Có thể thuộc khoản 4.

✅Mở đầu

Trong thực tế, không thể xác định một người có phạm tội buôn lậu hay không chỉ bằng cách nhìn vào hóa đơn hoặc tổng giá trị lô hàng bị thu giữ. Cùng một mức trị giá hàng hóa nhưng căn cứ truy cứu có thể khác nhau tùy thuộc vào hành vi đưa hàng qua biên giới, tính chất giao dịch, khoản thu lợi bất chính và các tình tiết được quy định tại Điều 188 BLHS. Đặc biệt, cần phân biệt trị giá vật phạm pháp với khoản thu lợi bất chính, đồng thời kiểm tra chứng từ, kết luận định giá và vai trò thực tế của từng người tham gia trước khi đưa ra nhận định pháp lý.

✅Phần 1. Căn cứ pháp lý xác định ngưỡng truy cứu tội buôn lậu

1.1. Điều 188 BLHS quy định về tội buôn lậu như thế nào?

Điều 188 Bộ luật Hình sự quy định tội buôn lậu, tập trung vào hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa. Đối tượng phạm pháp bao gồm hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý và các vật phẩm đặc biệt được điều luật quy định. Khi xem xét trách nhiệm hình sự, trị giá vật phạm pháp là một căn cứ quan trọng để xác định điều kiện truy cứu và khoản áp dụng. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào giá trị hàng hóa mà bỏ qua hành vi, lỗi và các dấu hiệu pháp lý khác.

1.2. Văn bản pháp luật áp dụng khi xác định giá trị buôn lậu

Việc xác định ngưỡng truy cứu tội buôn lậu phải căn cứ Điều 188 Bộ luật Hình sự và các nội dung sửa đổi, bổ sung được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH ngày 05/09/2025. Tuy nhiên, khi xem xét một vụ việc cụ thể, cần xác định thời điểm thực hiện hành vi để áp dụng đúng quy định có hiệu lực tại thời điểm đó. Trường hợp pháp luật thay đổi, phải đối chiếu Điều 7 BLHS về hiệu lực theo thời gian và nguyên tắc áp dụng quy định có lợi cho người phạm tội khi đáp ứng điều kiện luật định

1.3. Phân biệt ngưỡng truy cứu và ngưỡng định khung hình phạt

Ngưỡng truy cứu tại khoản 1 Điều 188 BLHS xác định điều kiện định lượng cơ bản: hàng hóa, vật phạm pháp trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, hoặc dưới mức này nhưng thuộc trường hợp luật định. Các ngưỡng tại khoản 2, 3 và 4 tương ứng với những trường hợp định khung hình phạt cao hơn. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ giá trị hàng hóa để kết luận ngay mức án; cần đối chiếu thêm tình tiết định khung và các căn cứ quyết định hình phạt.

✅Phần 2. Ngưỡng giá trị hàng hóa buôn lậu theo Điều 188 BLHS

2.1. Hàng hóa buôn lậu từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng

Theo khoản 1 Điều 188 BLHS, người thực hiện hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi trị giá hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý hoặc đá quý từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Đây là ngưỡng giá trị hàng hóa buôn lậu thông thường để xem xét trách nhiệm hình sự đối với cá nhân.

Tuy nhiên, việc xác định định lượng truy cứu tội buôn lậu không thể chỉ căn cứ vào tổng giá trị lô hàng. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải làm rõ có hành vi buôn bán qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa trái pháp luật hay không.

Chẳng hạn, một người tổ chức đưa lô hàng trị giá 150 triệu đồng qua biên giới để bán nhưng không thực hiện đúng quy định pháp luật liên quan. Nếu chứng minh được đầy đủ dấu hiệu phạm tội, hành vi có thể thuộc khoản 1 Điều 188. Vì vậy, mức định lượng cấu thành tội buôn lậu phải được đánh giá đồng thời với bản chất hành vi và chứng cứ, không chỉ dựa trên con số định giá.

2.2. Hàng hóa buôn lậu từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng

Theo điểm c khoản 2 Điều 188 BLHS, vật phạm pháp trị giá từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng là một trong những dấu hiệu định khung tăng nặng của tội buôn lậu. Khi hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm và giá trị vật phạm pháp được xác định trong khoảng này, người phạm tội có thể bị áp dụng khoản 2, với hình phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

Điểm khác biệt giữa khoản 1 và khoản 2 nằm ở ngưỡng định lượng và khung hình phạt: khoản 1 áp dụng đối với vật phạm pháp trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng; khoản 2 áp dụng khi giá trị đạt từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.

Ví dụ, một cá nhân thực hiện hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới với lô hàng trị giá 400 triệu đồng. Nếu chứng cứ xác lập đầy đủ hành vi buôn lậu và kết quả định giá hợp pháp xác định đúng giá trị, vụ việc có căn cứ xem xét theo điểm c khoản 2 Điều 188.

2.3. Hàng hóa buôn lậu từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng

Theo điểm a khoản 3 Điều 188 BLHS, người thực hiện hành vi buôn lậu có vật phạm pháp trị giá từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng thuộc trường hợp định khung hình phạt tại khoản 3. Đây là mức định lượng cao hơn trường hợp hàng hóa trị giá từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng quy định tại điểm c khoản 2 Điều 188. Khi xác định ngưỡng này, cần căn cứ vào trị giá thực tế của vật phạm pháp và chứng cứ định giá trong hồ sơ, không chỉ dựa vào giá khai báo hoặc giá ghi trên hóa đơn. Ví dụ, một lô hàng buôn lậu được xác định trị giá 700 triệu đồng có thể thuộc điểm a khoản 3 nếu hành vi và các dấu hiệu cấu thành tội phạm được chứng minh đầy đủ.

Lưu ý: Không nên viết rằng cứ lô hàng trị giá 700 triệu đồng là đương nhiên bị áp dụng khoản 3. Phải chứng minh hành vi buôn lậu và căn cứ xác định trị giá vật phạm pháp

2.4. Hàng hóa buôn lậu từ 1 tỷ đồng trở lên

Theo điểm a khoản 4 Điều 188 BLHS, người phạm tội buôn lậu có thể bị áp dụng khung hình phạt tăng nặng khi trị giá vật phạm pháp từ 1 tỷ đồng trở lên. Đây là một căn cứ định khung quan trọng, phản ánh mức độ nghiêm trọng của hành vi theo giá trị hàng hóa. Chẳng hạn, một người thực hiện hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới đối với lô hàng trị giá 1,2 tỷ đồng có thể thuộc trường hợp định khung tại khoản 4. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào con số này để kết luận trách nhiệm hình sự; cơ quan tiến hành tố tụng còn phải chứng minh hành vi buôn lậu, xác định chính xác trị giá vật phạm pháp và đánh giá các chứng cứ liên quan.

2.5. Bảng tổng hợp các ngưỡng định lượng theo Điều 188 BLHS

Theo Điều 188 BLHS, ngưỡng giá trị hàng hóa buôn lậu được phân hóa theo từng khoản để xác định căn cứ định khung trách nhiệm hình sự. Việc đối chiếu định lượng truy cứu tội buôn lậu cần căn cứ vào trị giá vật phạm pháp được xác định hợp pháp, đồng thời xem xét các dấu hiệu pháp lý khác. Bảng dưới đây tổng hợp các mốc định lượng thông thường theo trị giá vật phạm pháp, giúp nhận diện mức định lượng cấu thành tội buôn lậu tương ứng với từng khoản.

Lưu ý: Trường hợp dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu thuộc các điều kiện đặc biệt tại khoản 1 Điều 188. Ngoài trị giá vật phạm pháp, các khoản 2, 3 và 4 còn quy định căn cứ định khung theo khoản thu lợi bất chính và những tình tiết khác

2.6. Giá trị hàng hóa có phải căn cứ duy nhất để xác định khung truy cứu?

Không phải mọi trường hợp đều xác định khung truy cứu tội buôn lậu chỉ dựa vào ngưỡng giá trị hàng hóa buôn lậu. Theo Điều 188 BLHS, ngoài trị giá vật phạm pháp, khoản thu lợi bất chính và các tình tiết như phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, phạm tội nhiều lần hoặc tái phạm nguy hiểm cũng có thể là căn cứ định khung. Vì vậy, việc định lượng truy cứu tội buôn lậu phải đối chiếu đầy đủ các dấu hiệu tương ứng tại từng khoản, thay vì chỉ căn cứ vào một con số để xác định mức định lượng cấu thành tội buôn lậu.

"Sau khi xác định được giá trị vật phạm pháp và khoản áp dụng theo Điều 188 BLHS, cần tiếp tục đối chiếu các tình tiết định khung để xác định mức xử lý tương ứng. Xem thêm bài viết các khung hình phạt tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS."

✅Phần 3. Buôn lậu dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

3.1. Trường hợp đã bị xử phạt hành chính hoặc có tiền án chưa được xóa án tích

Theo điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS, người thực hiện hành vi buôn lậu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù trị giá hàng hóa dưới 100 triệu đồng nếu trước đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc các điều luật được liệt kê, nhưng còn vi phạm. Trường hợp đã bị kết án về một trong những tội danh thuộc danh mục luật định, chưa được xóa án tích mà tiếp tục thực hiện hành vi buôn lậu cũng có thể bị truy cứu. Vì vậy, khi đánh giá hồ sơ cần kiểm tra quyết định xử phạt trước đó, bản án đã có hiệu lực và tình trạng xóa án tích tại thời điểm thực hiện hành vi mới. Không thể chỉ dựa vào việc từng có vi phạm hoặc tiền án để mặc nhiên kết luận đủ căn cứ truy cứu; phải đối chiếu đúng điều kiện mà Điều 188 quy định.

3.2. Trường hợp vật phạm pháp là di vật, cổ vật

Theo điểm b khoản 1 Điều 188 BLHS, người thực hiện hành vi buôn lậu vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi vật phạm pháp là di vật, cổ vật, dù trị giá dưới 100 triệu đồng. Đây là trường hợp ngoại lệ đối với ngưỡng định lượng thông thường, bởi tính chất đặc biệt của đối tượng tác động được pháp luật hình sự bảo vệ. Khi xem xét trách nhiệm, cần xác minh nguồn gốc, đặc điểm và căn cứ xác định hiện vật là di vật hoặc cổ vật; không thể chỉ dựa vào giá mua bán hoặc kết quả định giá để kết luận.

3.3. Cách đánh giá trường hợp hàng hóa dưới 100 triệu đồng

Khi hàng hóa buôn lậu có trị giá dưới 100 triệu đồng, không thể mặc nhiên kết luận người thực hiện được miễn trách nhiệm hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng cần kiểm tra người đó đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi thuộc trường hợp luật định hay chưa; có tiền án về các tội được liệt kê tại khoản 1 Điều 188 và chưa được xóa án tích hay không. Đồng thời, cần xác minh đặc tính pháp lý của vật phạm pháp, nhất là trường hợp di vật, cổ vật. Việc đánh giá phải dựa trên đầy đủ tài liệu, chứng cứ và điều kiện luật địn

"Đối với các trường hợp trị giá hàng hóa dưới 100 triệu đồng, việc truy cứu trách nhiệm hình sự còn phụ thuộc vào những ngoại lệ được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 188. Phân tích chi tiết tại bài buôn lậu dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?."

✅Phần 4. Giá trị hàng hóa phạm pháp theo Điều 188 BLHS được xác định như thế nào?

4.1. Căn cứ xác định trị giá vật phạm pháp

Khi xác định giá trị hàng hóa phạm pháp theo Điều 188 BLHS, cần làm rõ loại hàng hóa, số lượng, chủng loại và tình trạng thực tế tại thời điểm bị phát hiện. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu các tài liệu như hợp đồng mua bán, hóa đơn, chứng từ thanh toán, hồ sơ xuất nhập khẩu và tài liệu giao nhận để kiểm tra tính xác thực của giá trị được khai báo. Đồng thời, cần xem xét nguồn gốc hàng hóa, thời điểm và điều kiện giao dịch có liên quan. Không thể mặc nhiên lấy giá ghi trên hóa đơn làm căn cứ kết luận cuối cùng nếu tài liệu này không phản ánh đúng hàng hóa thực tế hoặc có dấu hiệu không đáng tin cậy. Việc xác định trị giá phải dựa trên căn cứ pháp lý và tài liệu hợp pháp trong hồ sơ vụ án.

4.2. Hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ được đánh giá ra sao?

Việc hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ không đồng nghĩa với việc không thể xác định giá trị để xem xét trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu. Khi đó, cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu các tài liệu khác như hợp đồng mua bán, chứng từ thanh toán, dữ liệu giao dịch, tài liệu vận chuyển và kết quả kiểm tra thực tế hàng hóa. Giá trị hàng hóa phạm pháp theo Điều 188 BLHS phải được xác định trên cơ sở chứng cứ hợp pháp, bảo đảm phù hợp với số lượng, chủng loại, chất lượng và đặc điểm của hàng hóa tại thời điểm cần định giá. Không thể mặc nhiên lấy giá khai báo, giá do người vận chuyển cung cấp hoặc một tài liệu riêng lẻ làm căn cứ kết luận trị giá vật phạm pháp.

4.3. Khi có tranh chấp về giá trị hàng hóa cần kiểm tra những gì?

Khi có ý kiến khác nhau về giá trị hàng hóa phạm pháp theo Điều 188 BLHS, cần kiểm tra căn cứ định giá, số lượng, chủng loại, chất lượng và tình trạng thực tế của hàng hóa. Đặc biệt, phải đối chiếu thời điểm, địa điểm định giá với tài liệu được sử dụng làm căn cứ. Nếu kết luận định giá chưa phản ánh đúng đặc điểm lô hàng hoặc có sự chênh lệch với chứng từ, cần làm rõ nguyên nhân, phương pháp xác định và những dữ liệu chưa thống nhất trước khi sử dụng kết quả này để đánh giá ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự.

4.4. Giá trị khai báo hải quan có quyết định trị giá vật phạm pháp không?

Giá trị khai báo hải quan không đương nhiên là căn cứ cuối cùng để xác định trị giá vật phạm pháp trong vụ án buôn lậu. Cần kiểm tra tính chính xác của thông tin khai báo, chứng từ giao dịch, số lượng và tình trạng hàng hóa thực tế, cũng như căn cứ pháp lý được sử dụng để xác định trị giá. Nếu số liệu khai báo không phù hợp với tài liệu khác, cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ sự chênh lệch và đánh giá theo quy định về định giá tài sản, thay vì mặc nhiên sử dụng một con số riêng lẻ để xác định trách nhiệm hình sự.

"Việc xác định đúng trị giá vật phạm pháp có ý nghĩa trực tiếp đối với việc lựa chọn khoản áp dụng của Điều 188. Xem thêm phân tích chuyên sâu về cách xác định giá trị hàng hóa trong vụ án buôn lậu như thế nào."

✅Phần 5. Thu lợi bất chính có ảnh hưởng đến ngưỡng truy cứu tội buôn lậu không?

5.1. Thu lợi bất chính là căn cứ định khung tại Điều 188

Theo Điều 188 BLHS, thu lợi bất chính từ buôn lậu là căn cứ độc lập để xác định khung hình phạt, không chỉ dựa vào trị giá vật phạm pháp. Cụ thể, điểm d khoản 2 quy định mức từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng; điểm b khoản 3 quy định từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng; điểm b khoản 4 áp dụng khi đạt từ 1 tỷ đồng trở lên. Vì vậy, khi xác định khoản thu lợi bất chính, cần đánh giá riêng lợi ích thu được từ hành vi phạm tội, tránh đồng nhất với tổng giá trị hàng hóa hoặc doanh thu giao dịch.

5.2. Giá trị hàng hóa và khoản thu lợi bất chính khác nhau thế nào?

Giá trị hàng hóa và khoản thu lợi bất chính là hai căn cứ định lượng khác nhau khi xem xét trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS. Giá trị hàng hóa phản ánh trị giá vật phạm pháp, trong khi thu lợi bất chính từ buôn lậu phản ánh lợi ích bất hợp pháp mà người phạm tội thu được từ hành vi này. Vì vậy, không thể mặc nhiên lấy tổng giá trị lô hàng làm khoản thu lợi, cũng không đồng nhất doanh thu với lợi nhuận. Khi xác định định lượng truy cứu tội buôn lậu, cần kiểm tra riêng từng căn cứ, đối chiếu chứng từ giao dịch, dòng tiền và các tài liệu liên quan để tránh áp dụng sai khoản của Điều 188 BLHS.

5.3. Cách đối chiếu khoản thu lợi trong hồ sơ buôn lậu

Việc xác định khoản thu lợi bất chính cần được thực hiện trên cơ sở đối chiếu chứng từ thanh toán, hợp đồng mua bán, dữ liệu chuyển khoản và các giao dịch liên quan đến lô hàng. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ khoản tiền thực tế người thực hiện thu được, nguồn hình thành và mối liên hệ trực tiếp với hành vi buôn lậu. Không nên mặc nhiên coi toàn bộ doanh thu bán hàng hoặc giá trị lô hàng là thu lợi bất chính từ buôn lậu. Nếu số liệu giữa lời khai, chứng từ và dòng tiền không thống nhất, cần tiếp tục xác minh để bảo đảm căn cứ xác định đúng khoản thu lợi, phục vụ việc định lượng truy cứu tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS.

"Trong một số vụ án, trị giá vật phạm pháp và khoản thu lợi bất chính có thể dẫn đến những căn cứ định khung khác nhau. Để hiểu rõ cách xác định khoản tiền này, xem bài thu lợi bất chính trong tội buôn lậu được xác định như thế nào?."

✅Phần 6. Ngoài giá trị hàng hóa, điều kiện nào ảnh hưởng đến việc truy cứu tội buôn lậu?

6.1. Hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới phải được chứng minh

Để xác định điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự về buôn lậu, trước hết phải làm rõ người thực hiện có hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa, hoặc ngược lại hay không. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu nguồn gốc hàng hóa, phương thức giao dịch, tuyến vận chuyển, hồ sơ hải quan và chứng từ xuất nhập khẩu để xác định bản chất hành vi. Không phải mọi trường hợp khai báo thiếu, sai thủ tục hoặc không có đầy đủ hóa đơn đều cấu thành tội buôn lậu. Việc xử lý hình sự phải dựa trên đầy đủ dấu hiệu pháp lý của Điều 188 BLHS, không chỉ dựa vào trị giá hàng hóa.

6.2. Vai trò của lỗi cố ý và nhận thức của người thực hiện

Bên cạnh hành vi khách quan, cần làm rõ nhận thức và ý chí của người tham gia đối với hoạt động buôn bán trái pháp luật. Việc đánh giá lỗi cố ý phải dựa trên các dữ kiện cụ thể như nội dung chỉ đạo, trao đổi giữa những người liên quan, thỏa thuận giao nhận, chứng từ và cách thức thực hiện giao dịch. Đặc biệt, không thể mặc nhiên kết luận người vận chuyển, giao nhận hoặc làm thuê đều biết hàng hóa có nguồn gốc buôn lậu. Cần chứng minh nhận thức thực tế và vai trò của từng người, thay vì suy đoán trách nhiệm hình sự chỉ từ việc họ có mặt trong quá trình vận chuyển hàng hóa

6.3. Các tình tiết có tổ chức, chuyên nghiệp và phạm tội nhiều lần

Khi xác định điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự về buôn lậu, cần xem xét các tình tiết định khung tại điểm a, b và h khoản 2 Điều 188 BLHS. Phạm tội có tổ chức đòi hỏi sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện hành vi; phạm tội có tính chất chuyên nghiệp phải được đánh giá theo đặc điểm thực hiện hành vi và quy định pháp luật liên quan. Đối với trường hợp phạm tội 02 lần trở lên, cần làm rõ từng lần thực hiện, tính độc lập của hành vi và mối liên hệ giữa các lần phạm tội. Không thể chỉ căn cứ vào số chuyến hàng để mặc nhiên xác định tình tiết này.

6.4. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức

Theo điểm e và điểm g khoản 2 Điều 188 BLHS, việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức để buôn lậu là những tình tiết định khung tăng nặng. Khi đánh giá, cần xác định người thực hiện có sử dụng vị trí công tác, quyền hạn hoặc danh nghĩa tổ chức làm phương tiện thực hiện hành vi phạm tội hay không. Tài liệu phân công, văn bản chỉ đạo và quá trình giao dịch là những căn cứ cần đối chiếu.

6.5. Tái phạm nguy hiểm và các tình tiết đặc biệt tại Điều 188

Điểm i khoản 2 Điều 188 quy định tình tiết tái phạm nguy hiểm; việc áp dụng phải đáp ứng điều kiện theo quy định của BLHS, không chỉ dựa vào việc người thực hiện từng có tiền án. Ngoài ra, điểm c khoản 4 quy định trường hợp lợi dụng chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh hoặc hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khác để buôn lậu. Cơ quan tiến hành tố tụng cần chứng minh tình tiết tương ứng bằng tài liệu và chứng cứ hợp pháp

"Việc xác định một người có đủ dấu hiệu cấu thành tội buôn lậu không thể chỉ dựa vào trị giá hàng hóa. Cần đánh giá đồng thời hành vi, lỗi, chủ thể và các yếu tố pháp lý khác. Xem thêm bài phân tích cấu thành tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS."

✅Phần 7. Ví dụ tình huống xác định ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự về buôn lậu

7.1. Lô hàng trị giá 80 triệu đồng nhưng người thực hiện đã bị xử phạt hành chính

Ví dụ, A thực hiện hành vi buôn bán hàng hóa qua biên giới trái pháp luật, trị giá lô hàng được xác định là 80 triệu đồng. Trước đó, A đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi buôn lậu nhưng tiếp tục vi phạm khi chưa đủ điều kiện pháp lý để được coi là chưa bị xử phạt. Trường hợp này cần đối chiếu điểm a khoản 1 Điều 188 BLHS, xác minh quyết định xử phạt trước đó có đúng hành vi được luật liệt kê và còn giá trị pháp lý hay không. Không thể chỉ căn cứ vào trị giá 80 triệu đồng để loại trừ trách nhiệm hình sự.

7.2. Lô hàng trị giá 180 triệu đồng và dấu hiệu buôn bán trái pháp luật

Ví dụ, B tổ chức mua bán một lô hàng trị giá 180 triệu đồng, đưa qua biên giới trái quy định. Mức giá trị này nằm trong ngưỡng định lượng tại khoản 1 Điều 188 BLHS. Tuy nhiên, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải làm rõ bản chất giao dịch, tuyến hàng hóa, hành vi buôn bán và căn cứ xác định trị giá vật phạm pháp. Nếu chỉ có chứng từ thể hiện giá trị 180 triệu đồng mà chưa chứng minh được dấu hiệu buôn lậu thì chưa đủ cơ sở kết luận trách nhiệm hình sự.

7.3. Lô hàng trị giá 450 triệu đồng nhưng khoản thu lợi bất chính thấp

Giả sử một lô hàng được xác định có trị giá 450 triệu đồng, trong khi khoản thu lợi bất chính của người thực hiện thấp hơn 100 triệu đồng. Nếu hành vi đã đủ dấu hiệu cấu thành tội buôn lậu, trị giá vật phạm pháp vẫn thuộc ngưỡng định lượng tại điểm c khoản 2 Điều 188 BLHS. Khoản thu lợi thấp không tự động loại trừ căn cứ định khung theo giá trị hàng hóa. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đánh giá độc lập từng căn cứ và các tình tiết liên quan.

7.4. Lô hàng trị giá 700 triệu đồng và có nhiều người tham gia

Giả sử một lô hàng buôn lậu có trị giá 700 triệu đồng, được thực hiện với sự tham gia của nhiều người. Về định lượng, giá trị này thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 3 Điều 188 BLHS. Tuy nhiên, cần làm rõ vai trò, nhận thức và mức độ tham gia của từng người để xác định trách nhiệm hình sự. Không phải cứ tham gia vận chuyển, giao nhận hoặc hỗ trợ đều mặc nhiên phải chịu trách nhiệm như nhau; việc xác định đồng phạm phải dựa trên chứng cứ và các điều kiện luật định.

✅Phần 8. Cần kiểm tra chứng cứ nào để xác định đúng giá trị hàng hóa buôn lậu?

8.1. Chứng từ mua bán và hồ sơ xuất nhập khẩu

Khi xác định giá trị hàng hóa buôn lậu, cần đối chiếu hợp đồng mua bán, hóa đơn, tờ khai hải quan và chứng từ thanh toán để làm rõ nguồn gốc, số lượng, chủng loại và giá giao dịch. Phiếu xuất kho, nhập kho cùng tài liệu vận chuyển, giao nhận giúp kiểm tra quá trình luân chuyển hàng hóa và đối chiếu với thực tế bị phát hiện. Không nên chỉ căn cứ vào một hóa đơn hoặc giá trị do người liên quan khai báo, mà phải đánh giá tính xác thực và sự thống nhất giữa các tài liệu trong hồ sơ.

8.2. Chứng cứ xác định số lượng, chủng loại và trị giá hàng hóa

Biên bản kiểm tra, kiểm đếm là căn cứ đối chiếu số lượng và tình trạng hàng hóa thực tế. Tài liệu mô tả hàng hóa, chứng thư chuyên môn và kết luận định giá giúp làm rõ chủng loại, đặc tính và trị giá của từng mặt hàng. Khi rà soát, cần kiểm tra sự thống nhất giữa hàng hóa bị thu giữ, tài liệu kiểm kê và kết quả định giá; đặc biệt chú ý trường hợp sai lệch về số lượng, chất lượng hoặc chủng loại. Những khác biệt này cần được làm rõ trước khi sử dụng kết quả định giá làm căn cứ xác định trách nhiệm hình sự.

8.3. Chứng cứ xác định vai trò và nhận thức của từng người

Để xác định trách nhiệm của từng người trong vụ án buôn lậu, cần kiểm tra tin nhắn, email, ghi âm, camera, lệnh giao hàng và tài liệu phân công công việc. Những tài liệu này giúp làm rõ ai chỉ đạo, ai tổ chức giao nhận, ai trực tiếp thực hiện và mức độ nhận thức của từng người về nguồn gốc, tính chất hàng hóa. Bên cạnh đó, cần đối chiếu dòng tiền, chứng từ thanh toán và lời khai của người liên quan để xác định lợi ích, sự phối hợp và vai trò thực tế của từng cá nhân.

8.4. Đối chiếu chứng cứ trước khi kết luận trách nhiệm hình sự

Trước khi xác định trách nhiệm hình sự, cần kiểm tra tính hợp pháp, tính liên quan và độ tin cậy của từng nguồn chứng cứ; đồng thời đối chiếu sự thống nhất giữa tin nhắn, chứng từ giao dịch, dữ liệu camera và lời khai. Nếu xuất hiện mâu thuẫn về người chỉ đạo, mục đích giao nhận hoặc nhận thức về hàng hóa, phải tiếp tục xác minh, làm rõ. Không thể chỉ dựa vào một tin nhắn, giao dịch thanh toán hoặc lời khai riêng lẻ để kết luận một người có phạm tội buôn lậu

✅Phần 9. Những sai lầm thường gặp khi xác định ngưỡng truy cứu tội buôn lậu

9.1. Cho rằng hàng hóa dưới 100 triệu đồng thì không bị truy cứu

Một sai lầm thường gặp là cho rằng trị giá hàng hóa dưới 100 triệu đồng thì người thực hiện hành vi buôn lậu đương nhiên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, khoản 1 Điều 188 BLHS vẫn quy định hai trường hợp ngoại lệ: người vi phạm đã bị xử phạt hành chính về hành vi buôn lậu hoặc một số tội danh được luật liệt kê, hay đã bị kết án về các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; hoặc vật phạm pháp là di vật, cổ vật. Vì vậy, cần kiểm tra tiền sử vi phạm, tình trạng án tích và đặc tính hàng hóa trước khi kết luận.

9.2. Đồng nhất trị giá hàng hóa với thu lợi bất chính

Trị giá vật phạm pháp và khoản thu lợi bất chính là hai căn cứ định lượng độc lập được quy định tại Điều 188 BLHS, không thể mặc nhiên thay thế cho nhau. Trị giá hàng hóa phản ánh giá trị của đối tượng buôn lậu, trong khi thu lợi bất chính phản ánh khoản lợi ích bất hợp pháp thu được từ hành vi phạm tội. Vì vậy, không thể lấy toàn bộ giá trị lô hàng để xác định khoản thu lợi, hoặc cho rằng lợi nhuận thấp thì đương nhiên không đủ căn cứ truy cứu. Cần kiểm tra riêng từng căn cứ và đối chiếu đúng khoản áp dụng.

9.3. Cho rằng không có hóa đơn đồng nghĩa với phạm tội buôn lậu

Hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ không đồng nghĩa với việc người sở hữu hoặc vận chuyển hàng hóa đương nhiên phạm tội buôn lậu. Để xác định trách nhiệm hình sự theo Điều 188 BLHS, phải làm rõ hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa, cùng các dấu hiệu cấu thành và điều kiện truy cứu tương ứng. Hóa đơn chỉ là một nguồn chứng cứ cần kiểm tra, không thể thay thế việc đánh giá toàn diện hồ sơ và hành vi thực tế.

✅Phần 10. Những câu hỏi thường gặp về ngưỡng truy cứu tội buôn lậu

❓ Buôn lậu 50 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mặc dù trị giá hàng hóa chỉ 50 triệu đồng, nếu người thực hiện thuộc trường hợp ngoại lệ tại khoản 1 Điều 188 BLHS. Cụ thể, người đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi thuộc điều luật được quy định nhưng còn vi phạm, hoặc đã bị kết án về tội tương ứng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Vì vậy, cần kiểm tra tiền sử xử lý vi phạm và các dấu hiệu cấu thành tội phạm, không chỉ căn cứ vào giá trị hàng hóa.

❓ Buôn lậu 100 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 188 BLHS nếu trị giá vật phạm pháp được xác định từ 100 triệu đồng và hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội buôn lậu. Cần lưu ý, mốc 100 triệu đồng được tính từ chính mức này, không phải chỉ khi vượt quá 100 triệu đồng. Việc xác định trách nhiệm còn phải xem xét hành vi buôn bán trái pháp luật qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa, cùng các chứng cứ liên quan.

❓ Hàng hóa buôn lậu trị giá 300 triệu đồng thuộc khoản nào Điều 188 BLHS?

Hàng hóa buôn lậu trị giá đúng 300 triệu đồng thuộc trường hợp định lượng tại điểm c khoản 2 Điều 188 BLHS, quy định trị giá vật phạm pháp từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng. Đây là căn cứ xác định khung hình phạt cao hơn khoản 1. Tuy nhiên, việc áp dụng khoản 2 vẫn cần chứng minh hành vi cấu thành tội buôn lậu và xác định chính xác trị giá vật phạm pháp bằng tài liệu, chứng cứ hợp pháp.

❓ Thu lợi bất chính thấp thì có được giảm khung hình phạt tội buôn lậu không?

Không đương nhiên được áp dụng khung hình phạt nhẹ hơn chỉ vì khoản thu lợi bất chính thấp. Điều 188 BLHS quy định trị giá vật phạm pháp và khoản thu lợi bất chính là những căn cứ định khung riêng biệt. Nếu trị giá hàng hóa đã đạt ngưỡng của khoản cao hơn thì khoản thu lợi thấp không tự động loại trừ căn cứ này. Cần đối chiếu toàn bộ dấu hiệu định khung, vai trò người phạm tội và các tình tiết liên quan trước khi xác định trách nhiệm hình sự.

✅Phần 11. Kết luận: Xác định đúng ngưỡng định lượng trước khi đánh giá trách nhiệm hình sự

Ngưỡng thông thường để truy cứu tội buôn lậu theo khoản 1 Điều 188 BLHS là trị giá vật phạm pháp từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Tuy nhiên, hàng hóa dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trong những trường hợp luật định. Các khoản 2, 3 và 4 quy định những mốc định lượng và tình tiết định khung khác nhau. Vì vậy, cần đánh giá đồng thời hành vi, trị giá vật phạm pháp, khoản thu lợi bất chính, vai trò từng người và chứng cứ liên quan. Nếu đang bị xác minh hoặc điều tra, nên rà soát kỹ hồ sơ định giá, chứng từ xuất nhập khẩu và giao dịch thanh toán trước khi đưa ra nhận định pháp lý.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|