Giúp sức cho việc xuất nhập cảnh trái phép có bị xử lý theo Điều 348?

Có thể bị xử lý hình sự, nếu người hỗ trợ cố ý tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc thực hiện tội phạm thuộc Điều 348. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi “tiếp tay” đều mặc nhiên là giúp sức. Cần xác định hành vi hỗ trợ, nhận thức, ý chí tham gia và mối liên hệ với tội phạm cụ thể.

Giúp sức theo Điều 348 BLHS là việc một người cố ý tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho người khác thực hiện tội tổ chức, môi giới cho người khác xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép.

• Có thể bị truy cứu, nếu hành vi hỗ trợ đáp ứng dấu hiệu của người giúp sức trong đồng phạm.
• Phải xác định người đó cố ý hỗ trợ việc thực hiện tội phạm, không chỉ biết hoặc có liên quan đến người phạm tội.
• Hành vi hỗ trợ có thể liên quan đến phương tiện, thông tin, địa điểm hoặc điều kiện vật chất, tinh thần khác.
• Cho mượn xe, cho thuê nhà, đưa đón hoặc nhận tiền không tự động đồng nghĩa với giúp sức; phải xem xét mục đích, nhận thức và hoàn cảnh cụ thể.
• Cần phân biệt người giúp sức với người tổ chức, môi giới và các vai trò đồng phạm khác.
• Trách nhiệm hình sự phải được xác định từ hành vi thực tế và chứng cứ của vụ án, không chỉ dựa vào cách gọi hoặc lời khai đơn lẻ.

✅Phần 1. Giúp sức cho việc xuất nhập cảnh trái phép có bị xử lý theo Điều 348?

1.1. Không phải cứ “tiếp tay” là mặc nhiên bị xử lý theo Điều 348

Không phải cứ có hành vi “tiếp tay” cho việc xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép là mặc nhiên bị xử lý theo Điều 348 BLHS. Giúp sức theo Điều 348 BLHS phải được xem xét trong quan hệ đồng phạm và trước hết phải xác định có tội phạm Điều 348 được thực hiện. Đồng thời, cần chứng minh người hỗ trợ đã nhận thức được hành vi phạm tội và cố ý tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc thực hiện tội phạm. Vì vậy, các dữ kiện như chở người, cho thuê phòng, cho mượn phương tiện, giới thiệu người, nhận tiền hoặc có quan hệ quen biết với người phạm tội chỉ là căn cứ cần đối chiếu, không tự mình chứng minh trách nhiệm hình sự. Việc định vai trò phải dựa trên hành vi thực tế, nhận thức và sự tham gia cụ thể của từng người.

1.2. Người giúp sức có thể tham gia bằng hành vi vật chất hoặc tinh thần

Người giúp sức theo Điều 348 BLHS có thể tạo điều kiện cho việc thực hiện tội phạm bằng hỗ trợ vật chất hoặc tinh thần. Hỗ trợ vật chất có thể là cung cấp phương tiện, địa điểm hoặc công cụ; hỗ trợ thông tin có thể là cung cấp chỉ dẫn cần thiết; hỗ trợ thực hiện có thể thể hiện qua việc dẫn đường, bố trí phương tiện. Với hỗ trợ tinh thần, cần xem xét việc tạo điều kiện hoặc củng cố ý chí thực hiện tội phạm. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi hỗ trợ đều mặc nhiên cấu thành giúp sức; vẫn phải làm rõ nhận thức, sự cố ý và mối liên hệ với hành vi phạm tội cụ thể.

1.3 Trọng tâm không phải “có giúp hay không” mà là giúp cho hành vi nào

Không phải cứ có hành vi hỗ trợ là mặc nhiên bị xử lý theo Điều 348. Trước hết phải xác định người đó thực tế giúp cho việc xuất cảnh trái phép, nhập cảnh trái phép hay ở lại Việt Nam trái phép, đồng thời đối chiếu xem hành vi chính có thuộc phạm vi Điều 348 hay không. Đây là bước cần thiết để tránh đánh đồng mọi hành vi “tiếp tay” với giúp sức theo Điều 348 BLHS.

✅Phần 2. Căn cứ xác định người giúp sức trong vụ án Điều 348

2.1. Điều 17 BLHS quy định người giúp sức như thế nào?

Theo Điều 17 BLHS, đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Trong đồng phạm, pháp luật phân biệt người thực hành, người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức theo vai trò thực tế của từng người. Trong đó, người giúp sức là người tạo điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm. Vì vậy, khi xác định vai trò giúp sức trong Điều 348, không nên chỉ dựa vào việc một người có hành vi hỗ trợ người khác xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép, mà phải làm rõ họ hỗ trợ cho hành vi phạm tội nào, bằng cách thức nào và có nhận thức, ý chí tham gia hay không. Việc phân loại vai trò có ý nghĩa trực tiếp khi đánh giá trách nhiệm của từng người đồng phạm; người giúp sức không mặc nhiên có cùng vai trò với người tổ chức hoặc người thực hành.

Điều 17. Đồng phạm

1. Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.

2. Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.

3. Người đồng phạm bao gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức.

Người thực hành là người trực tiếp thực hiện tội phạm.

Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm.

Người xúi giục là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm.

Người giúp sức là người tạo điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm.

4. Người đồng phạm không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi vượt quá của người thực hành.

2.2. Phải có sự cố ý cùng tham gia thực hiện tội phạm

Không thể chỉ dựa vào việc một người có hành vi hỗ trợ hoặc hành vi đó có liên quan đến việc xuất cảnh, nhập cảnh, ở lại Việt Nam trái phép để kết luận họ là người giúp sức theo Điều 348 BLHS. Về bản chất, giúp sức là một dạng đồng phạm; Điều 17 BLHS yêu cầu từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm, trong đó người giúp sức là người tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc thực hiện tội phạm.

Về khách quan, cần xác định người đó thực tế đã có hành vi tạo điều kiện và hành vi hỗ trợ có mối liên hệ với việc thực hiện tội phạm. Về chủ quan, phải làm rõ người này nhận thức được hành vi của mình, biết sự hỗ trợ đang phục vụ cho việc thực hiện tội phạm và có ý chí tham gia với vai trò giúp sức. Vì vậy, không thể suy luận máy móc từ hậu quả hoặc chỉ từ một dữ kiện đơn lẻ như việc cho mượn phương tiện, đưa đón hay nhận tiền. Mỗi trường hợp phải đối chiếu hành vi, thời điểm tham gia, nhận thức và các chứng cứ liên quan để xác định đúng vai trò đồng phạm

2.3. Hành vi hỗ trợ phải gắn với tội phạm cụ thể

Hành vi hỗ trợ chỉ có ý nghĩa xác định người giúp sức theo Điều 348 khi nó thực sự tạo điều kiện cho việc thực hiện một tội phạm cụ thể và người thực hiện hành vi hỗ trợ có nhận thức, ý chí tương ứng. Không thể chỉ nhìn vào việc một người đã cung cấp phương tiện, địa điểm hoặc hỗ trợ di chuyển rồi mặc nhiên xác định họ là đồng phạm. Chẳng hạn, A cho B mượn ô tô để phục vụ nhu cầu đi lại thông thường. Sau đó, B tự ý sử dụng chiếc xe để đưa người khác qua biên giới trái phép mà A không biết mục đích này. Trong trường hợp đó, việc A cho mượn xe tự nó chưa đủ để kết luận A giúp sức cho việc xuất nhập cảnh trái phép. Cần tiếp tục làm rõ A có biết mục đích phạm tội hay không, việc cho mượn xe có được thực hiện nhằm tạo điều kiện cho hành vi đó hay không và các chứng cứ khác có thể hiện sự cố ý tham gia của A hay không. Đây cũng là lý do khi đánh giá hành vi giúp sức xuất nhập cảnh trái phép, phải đặt hành vi hỗ trợ trong toàn bộ diễn biến vụ án thay vì tách riêng một hành động rồi suy luận ngược từ hậu quả.

2.4 Chứng cứ nào thường cần kiểm tra để xác định vai trò giúp sức?

Trong vụ án Điều 348, việc xác định người giúp sức xuất nhập cảnh trái phép không nên dựa vào một chứng cứ đơn lẻ. Cần đối chiếu tổng thể các tài liệu để làm rõ người bị xem xét đã hỗ trợ việc phạm tội như thế nào, biết gì và có cố ý tham gia hay không. Đặc biệt, cùng một dữ kiện như chuyển tiền, cho mượn phương tiện hoặc có quan hệ quen biết có thể có nhiều cách lý giải nếu tách khỏi bối cảnh vụ án. Vì vậy, khi xác định vai trò giúp sức trong Điều 348, cần đặt từng chứng cứ vào đúng thời điểm và diễn biến thực tế.

Điểm cần chốt: Muốn xác định trách nhiệm hình sự của người giúp sức Điều 348, chứng cứ phải được đánh giá theo tổng thể, đặc biệt là mối liên hệ giữa hành vi hỗ trợ – nhận thức – ý chí tham gia – tội phạm được thực hiện.

✅Phần 3. Những hành vi nào có thể bị xem xét là giúp sức theo Điều 348?

3.1 Cho mượn hoặc cung cấp phương tiện để thực hiện hành vi phạm tội

Việc cho mượn hoặc cung cấp phương tiện có thể được xem xét là hành vi giúp sức xuất nhập cảnh trái phép nếu người thực hiện biết rõ phương tiện được sử dụng để thực hiện tội phạm và vẫn cố ý tạo điều kiện cho hành vi đó. Chẳng hạn, người biết rõ mục đích đưa người khác xuất cảnh hoặc nhập cảnh trái phép nhưng vẫn chủ động cung cấp xe, tàu hoặc phương tiện cần thiết có thể phải được xem xét về vai trò giúp sức. Tuy nhiên, không thể áp dụng công thức “cho mượn xe = giúp sức”. Cần làm rõ người cho mượn biết gì, biết từ thời điểm nào, có thỏa thuận hoặc phối hợp với người thực hiện hay không và việc cung cấp phương tiện có thực sự tạo điều kiện cho hành vi phạm tội. Nếu chỉ cho mượn phương tiện vì mục đích thông thường, không biết và không có ý chí hỗ trợ việc phạm tội thì riêng việc cho mượn chưa đủ căn cứ xác định vai trò giúp sức.

Ví dụ: A biết B đang tổ chức đưa một nhóm người nhập cảnh trái phép vào Việt Nam và đồng ý cho B thuê ô tô để đón những người này tại khu vực biên giới. Nếu có căn cứ chứng minh A nhận thức được mục đích sử dụng phương tiện và vẫn chủ động cung cấp xe để tạo điều kiện thực hiện hành vi, vai trò của A có thể được xem xét dưới góc độ người giúp sức. Ngược lại, nếu A cho B thuê xe cho mục đích hợp pháp và không biết việc sử dụng xe vào hành vi phạm tội, chỉ riêng việc cho thuê xe chưa đủ để xác định A là người giúp sức.

3.2. Dẫn đường, đưa đón hoặc hỗ trợ di chuyển

Dẫn đường, đưa đón hoặc hỗ trợ di chuyển không mặc nhiên được coi là hành vi giúp sức theo Điều 348. Khi đánh giá, cần xem xét mục đích và nhận thức thực tế của người thực hiện hành vi. Nếu chỉ đưa đón thông thường, không biết người được chở đang thực hiện hoặc chuẩn bị thực hiện việc xuất cảnh, nhập cảnh trái phép thì chưa đủ cơ sở chỉ từ hành vi vận chuyển để xác định người giúp sức xuất nhập cảnh trái phép. Ngược lại, nếu người đưa đón biết rõ mục đích chuyến đi, biết việc di chuyển nhằm tạo điều kiện cho hành vi xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép và vẫn chủ động hỗ trợ, hành vi này có thể được xem xét trong vai trò đồng phạm. Vì vậy, cần đối chiếu thời điểm biết, nội dung trao đổi, thỏa thuận, cách thức hỗ trợ và các chứng cứ khác để xác định vai trò giúp sức trong Điều 348, thay vì suy luận chỉ từ việc có đưa đón hoặc dẫn đường.

Ví dụ: A nhận chở B đến một địa điểm gần khu vực biên giới. Nếu A chỉ biết B thuê xe để di chuyển và không biết mục đích thực tế của B, cần có thêm chứng cứ khác trước khi xem xét trách nhiệm của A. Ngược lại, nếu A được B trao đổi trước về kế hoạch đưa người khác xuất cảnh trái phép, biết rõ thời gian, địa điểm và vẫn chủ động bố trí xe để đưa những người này đến điểm thực hiện hành vi, thì việc đưa đón có thể là dữ kiện quan trọng để xem xét vai trò giúp sức theo Điều 348.

Vì vậy, khi đánh giá cần tách hành vi di chuyển khỏi nhận thức và ý chí hỗ trợ tội phạm; hai trường hợp có cùng hành động “đưa người đi” nhưng có thể có ý nghĩa pháp lý khác nhau.

Đưa đón không mặc nhiên là giúp sức theo Điều 348; yếu tố cần làm rõ là người đưa đón có biết mục đích phạm tội và cố ý tạo điều kiện cho hành vi xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép hay không.

3.3. Cung cấp thông tin, liên lạc hoặc chỉ dẫn

Cung cấp thông tin, liên lạc hoặc chỉ dẫn có thể bị xem xét là hành vi giúp sức nếu người thực hiện biết thông tin mình cung cấp được sử dụng để tạo điều kiện cho việc xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép và cố ý hỗ trợ cho hành vi đó. Chẳng hạn, người này có thể chỉ địa điểm, cung cấp thông tin về tuyến đường, kết nối người có liên quan hoặc báo trước thời gian, địa điểm thực hiện. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào việc có trao đổi thông tin hoặc liên lạc với người phạm tội để kết luận là giúp sức. Cần làm rõ nội dung trao đổi, thời điểm cung cấp, mục đích hỗ trợ, nhận thức của người cung cấp và mối liên hệ thực tế giữa hành vi hỗ trợ với việc thực hiện tội phạm.

Chẳng hạn, A biết B đang tìm cách nhập cảnh trái phép vào Việt Nam nên cung cấp địa điểm, thời gian để B liên hệ với người tổ chức; hoặc A chủ động kết nối B với người trực tiếp đưa đón, đồng thời biết rõ mục đích của việc kết nối. Trong những trường hợp này, cần làm rõ A có nhận thức về hành vi phạm tội và cố ý tạo điều kiện cho việc thực hiện hay không. Ngược lại, nếu việc cung cấp thông tin, cho thuê phương tiện hoặc giới thiệu người được thực hiện vì mục đích hợp pháp và không biết hành vi phạm tội phía sau thì không thể chỉ dựa vào kết quả xảy ra để mặc nhiên xác định là người giúp sức theo Điều 348 BLHS.

Tóm lại:

• Chỉ địa điểm: Biết rõ người khác đang chuẩn bị nhập cảnh trái phép và chỉ cho họ địa điểm tập kết để gặp người tổ chức.
• Cung cấp thông tin: Biết kế hoạch đưa người xuất cảnh trái phép nhưng cung cấp lịch trình, thông tin kiểm tra hoặc tuyến đường nhằm tạo điều kiện thực hiện.
• Kết nối người với người: Biết mục đích phạm tội nhưng vẫn chủ động giới thiệu người có phương tiện cho người đang tổ chức đưa người xuất cảnh trái phép.
• Báo thời gian, địa điểm: Biết rõ kế hoạch phạm tội và chủ động thông báo thời điểm, địa điểm thuận lợi để những người tham gia thực hiện hành vi.

Ví dụ chỉ có giá trị minh họa; khi giải quyết vụ án cụ thể phải đối chiếu chứng cứ về nhận thức, ý chí và mối liên hệ giữa hành vi hỗ trợ với tội phạm được thực hiện.

3.4. Cho thuê, cho ở nhờ, bố trí địa điểm

Cho thuê nhà, cho ở nhờ hoặc bố trí địa điểm không mặc nhiên là hành vi giúp sức cho việc ở lại Việt Nam trái phép. Điểm cần làm rõ là người cung cấp địa điểm có biết tình trạng cư trú trái phép của người được hỗ trợ hay không, và việc cung cấp địa điểm có được thực hiện với ý thức cố ý tạo điều kiện để người đó tiếp tục ở lại Việt Nam trái phép hay không. Chẳng hạn, việc cho thuê nhà theo giao dịch dân sự thông thường, người cho thuê không biết người thuê đang ở lại Việt Nam trái phép, không thể chỉ dựa vào việc người này thực tế cư trú tại đó để kết luận có giúp sức. Ngược lại, nếu có tài liệu chứng minh người cho thuê biết rõ tình trạng của người được hỗ trợ nhưng vẫn chủ động bố trí chỗ ở nhằm giúp họ tiếp tục cư trú trái phép, hành vi này cần được xem xét trong mối liên hệ với hành vi giúp sức theo Điều 348 BLHS.

Ví dụ: A cho B thuê một căn phòng theo thỏa thuận thông thường. A chỉ biết B là người nước ngoài, không biết B đang ở lại Việt Nam trái phép và cũng không biết việc cho thuê sẽ tạo điều kiện cho B tiếp tục cư trú. Trường hợp này không thể chỉ dựa vào việc A cho thuê nhà để kết luận A là người giúp sức xuất nhập cảnh trái phép.

Ngược lại, nếu A biết rõ B đã hết thời hạn được phép cư trú, biết B cần một địa điểm để tiếp tục ở lại Việt Nam trái phép nhưng vẫn chủ động bố trí chỗ ở, hướng dẫn cách che giấu nơi cư trú hoặc thực hiện các hành vi hỗ trợ khác nhằm giúp B tiếp tục ở lại, thì các dữ kiện này cần được xem xét để xác định hành vi giúp sức theo Điều 348 BLHS. Trọng tâm vẫn là nhận thức, ý chí và hành vi hỗ trợ thực tế của A, không phải đơn thuần việc A có cung cấp chỗ ở hay không.

3.5. Nhận tiền hoặc lợi ích để hỗ trợ có đồng nghĩa là giúp sức?

Không đồng nhất. Việc một người nhận tiền hoặc lợi ích khi thực hiện một hành vi hỗ trợ chỉ là một dữ kiện cần được đánh giá trong tổng thể chứng cứ, không tự động chứng minh người đó là người giúp sức theo Điều 348. Cần làm rõ người này có biết hành vi mà mình hỗ trợ nhằm thực hiện việc xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép hay không, đồng thời có cố ý tạo điều kiện cho việc thực hiện tội phạm hay không. Chẳng hạn, nhận tiền để cho thuê phương tiện theo giao dịch thông thường không mặc nhiên là giúp sức nếu người cho thuê không biết mục đích phạm tội. Ngược lại, nếu có căn cứ cho thấy người nhận tiền biết rõ mục đích và chủ động cung cấp phương tiện để tạo điều kiện thực hiện hành vi phạm tội, dữ kiện về khoản tiền nhận được có thể củng cố việc đánh giá vai trò giúp sức. “Nhận tiền”, “vì vụ lợi” và “thu lợi bất chính” là những vấn đề không nên đồng nhất.

Ví dụ: A nhận 2 triệu đồng tiền công để lái xe đưa B đến một địa điểm theo thỏa thuận. A chỉ biết đây là chuyến đi thông thường và không biết B đang được tổ chức cho nhập cảnh trái phép. Việc A nhận tiền công không tự động khiến A trở thành người giúp sức xuất nhập cảnh trái phép.

Ngược lại, nếu A biết rõ B nhập cảnh Việt Nam trái phép, biết việc đưa B đến địa điểm được chỉ định là một phần trong kế hoạch giúp B tiếp tục ở lại Việt Nam trái phép, nhưng vẫn nhận tiền và chủ động thực hiện việc đưa đón, thì khoản tiền nhận được là một dữ kiện cần đối chiếu với nhận thức và ý chí tham gia của A. Khi đó, trách nhiệm của A phải được xác định dựa trên toàn bộ hành vi và chứng cứ của vụ án, không chỉ dựa vào việc A có nhận tiền hay không.

Khoản tiền mà người tham gia nhận được có thể là một dữ kiện quan trọng, nhưng không nên đồng nhất việc nhận tiền với tình tiết thu lợi bất chính trong Điều 348. Bạn có thể tham khảo thêm Thu lợi bất chính trong Điều 348 được xác định như thế nào?

✅Phần 4. Phân biệt người giúp sức với người tổ chức, môi giới trong Điều 348

4.1. Người giúp sức và người tổ chức khác nhau thế nào?

Trong vụ án theo Điều 348, người giúp sức và người tổ chức đều có thể tham gia với vai trò đồng phạm nhưng không đồng nhất về chức năng và mức độ tham gia. Người giúp sức chủ yếu tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần để người khác thực hiện tội phạm, chẳng hạn cung cấp phương tiện, thông tin hoặc hỗ trợ cần thiết. Trong khi đó, người tổ chức giữ vai trò thiết lập, sắp xếp hoặc điều hành việc thực hiện tội phạm, tùy thuộc vào hành vi cụ thể được chứng minh.

Vì vậy, không nên chỉ căn cứ vào việc một người đưa đón, cung cấp phương tiện hoặc liên hệ với người khác để kết luận họ là người giúp sức hay người tổ chức. Cần xem xét toàn bộ diễn biến vụ án, sự phân công giữa những người tham gia và hành vi thực tế của từng người. Nếu cần phân biệt sâu hơn giữa hai vai trò này, có thể xem thêm hành vi “Tổ chức và môi giới xuất nhập cảnh trái phép khác nhau thế nào?” trong cùng bài viết liên quan đến Điều 348.

4.2. Người giúp sức và người môi giới khác nhau thế nào?

Người giúp sức và người môi giới đều có thể tham gia vào một vụ việc xuất nhập cảnh trái phép nhưng không nên đồng nhất hai vai trò này. Môi giới về bản chất là hoạt động trung gian, như kết nối, giới thiệu hoặc tạo sự liên hệ giữa những người có nhu cầu và người thực hiện việc tổ chức, đưa đón hoặc sắp xếp xuất nhập cảnh. Trong khi đó, người giúp sức được xác định trên cơ sở họ có hành vi tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc thực hiện tội phạm, trong quan hệ đồng phạm.

Vì vậy, một người có hành vi giới thiệu, liên hệ, cung cấp phương tiện hoặc hỗ trợ thông tin không thể chỉ dựa vào tên gọi “cò”, “người dẫn” hay “người trung gian” để kết luận vai trò. Cần xem xét hành vi thực tế, mục đích nhận thức và mức độ tham gia của người đó trong vụ án. Đây cũng là căn cứ để tránh đánh đồng hoạt động trung gian với giúp sức.

Không nên dùng một hành vi đơn lẻ hoặc tên gọi như “cò”, “người dẫn”, “người giới thiệu” để kết luận vai trò. Trọng tâm là người đó thực tế đã làm gì, biết gì tại thời điểm hỗ trợ và hành vi đó có chủ ý tạo điều kiện cho việc thực hiện tội phạm hay không. Khi một người thực hiện nhiều hành vi, cần đánh giá tổng thể để xác định vai trò tương ứng, thay vì gắn một nhãn duy nhất ngay từ đầu.

4.3. Có trường hợp một người vừa hỗ trợ vừa có vai trò khác không?

Có. Trong một vụ án, một người có thể thực hiện nhiều hành vi khác nhau nên không nên chỉ dựa vào cách gọi như “người hỗ trợ”, “người dẫn đường” hay “người trung gian” để xác định vai trò pháp lý. Cần xem xét hành vi thực tế, mức độ tham gia và sự đóng góp của người đó đối với việc thực hiện tội phạm. Chẳng hạn, một người ban đầu cung cấp phương tiện nhưng sau đó còn trực tiếp sắp xếp, điều hành việc đưa người xuất cảnh trái phép thì cần đánh giá toàn bộ chuỗi hành vi để xác định vai trò tương ứng. Ngược lại, nếu người đó chỉ tạo điều kiện vật chất hoặc tinh thần mà không thực hiện chức năng tổ chức hay môi giới thì không nên gắn nhãn vai trò khác một cách máy móc. Vì vậy, xác định vai trò giúp sức trong Điều 348 phải dựa trên hành vi và chứng cứ cụ thể của từng người, không dựa đơn thuần vào tên gọi.

Vì vậy, cùng một hành vi bề ngoài như “đưa người”, “cung cấp xe” hoặc “kết nối người với nhau” chưa đủ để xác định vai trò pháp lý. Cần đối chiếu toàn bộ diễn biến, nhận thức, mục đích và mức độ tham gia của từng người trong vụ án.

4.4 Không dùng “người đưa dẫn” làm căn cứ duy nhất để định vai trò

Trong thực tế, hồ sơ có thể gọi một người là “người đưa người”, “dẫn đường”, “đón người”, “hỗ trợ” hoặc “tiếp tay”. Tuy nhiên, những cách gọi này chỉ mô tả hành vi bề ngoài, không tự quyết định người đó là người giúp sức, người tổ chức hay người môi giới. Khi xác định vai trò đồng phạm, cần đối chiếu hành vi thực tế, nhận thức của người tham gia, mục đích hỗ trợ, thời điểm tham gia và mối liên hệ giữa hành vi hỗ trợ với việc thực hiện tội phạm. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc một người có đưa, đón hoặc dẫn đường để kết luận họ là người giúp sức xuất nhập cảnh trái phép; phải xem xét đầy đủ các dữ kiện và chứng cứ của vụ án.

✅Phần 5. Giúp sức cho xuất cảnh, nhập cảnh và ở lại Việt Nam trái phép có giống nhau không?

5.1. Giúp sức cho việc xuất cảnh trái phép

Giúp sức cho việc xuất cảnh trái phép là trường hợp một người không trực tiếp thực hiện hành vi xuất cảnh nhưng cố ý tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần để người khác thực hiện việc ra khỏi Việt Nam trái phép. Hành vi hỗ trợ có thể được thể hiện qua việc cung cấp phương tiện, chỉ dẫn, thông tin, địa điểm hoặc hỗ trợ liên lạc, tùy từng vụ việc. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào việc người đó có tiếp xúc, chở hoặc cung cấp một phương tiện mà mặc nhiên xác định là người giúp sức xuất nhập cảnh trái phép. Cần làm rõ họ có biết mục đích xuất cảnh trái phép hay không, có chủ động hỗ trợ cho việc thực hiện hành vi hay chỉ vô tình tạo điều kiện. Vì vậy, trọng tâm là nhận thức, ý chí và hành vi hỗ trợ thực tế của từng người.

Tình huống đối chiếu: Khi nào có dấu hiệu giúp sức?

Tình huống 1 – Có dấu hiệu giúp sức: A biết B đang chuẩn bị xuất cảnh trái phép và được B đề nghị hỗ trợ. A chủ động cung cấp phương tiện, thống nhất thời gian, địa điểm đón và đưa B đến khu vực được lựa chọn để thực hiện việc xuất cảnh. Nếu các dữ kiện khác phù hợp, chuỗi hành vi này có thể là căn cứ để xem xét hành vi giúp sức xuất nhập cảnh trái phép, bởi A không chỉ có sự tiếp xúc thông thường mà còn có hành vi hỗ trợ có chủ đích.

Tình huống 2 – Chưa đủ căn cứ chỉ từ việc cho mượn phương tiện: A cho B mượn xe theo thỏa thuận dân sự thông thường. Sau đó B tự sử dụng xe để thực hiện việc xuất cảnh trái phép mà A không biết mục đích này. Việc A cho mượn xe, nếu không có chứng cứ khác chứng minh A nhận thức và cố ý hỗ trợ hành vi phạm tội, chưa đủ để mặc nhiên xác định A là người giúp sức.

Tình huống 3 – Cần làm rõ thời điểm nhận thức: A ban đầu chỉ chở B đến một địa điểm theo yêu cầu thông thường. Trên đường đi, A mới biết B có ý định xuất cảnh trái phép nhưng vẫn tiếp tục thực hiện một hành vi hỗ trợ cụ thể theo thỏa thuận của B. Trường hợp này cần làm rõ A biết mục đích phạm tội từ thời điểm nào và sau khi biết đã thực hiện hành vi gì, từ đó mới có cơ sở đánh giá vai trò và trách nhiệm của A.

Trường hợp người bị xem xét không chỉ hỗ trợ mà trực tiếp sắp xếp, điều hành việc đưa người khác ra khỏi Việt Nam trái phép, cần đối chiếu riêng với hành vi Tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép?

5.2. Giúp sức cho việc nhập cảnh trái phép

Giúp sức cho việc nhập cảnh trái phép cần được đánh giá theo hành vi hỗ trợ cụ thể và mối liên hệ của hành vi đó với việc đưa người vào Việt Nam trái phép. Chẳng hạn, một người có thể đưa đón, bố trí phương tiện, cung cấp chỉ dẫn về tuyến đường, địa điểm hoặc duy trì liên lạc để hỗ trợ quá trình nhập cảnh. Tuy nhiên, không phải cứ có một trong các hành vi này là mặc nhiên xác định người đó là người giúp sức theo Điều 348. Cần làm rõ người thực hiện có biết mục đích nhập cảnh trái phép và cố ý tạo điều kiện cho hành vi phạm tội hay không. Nếu chỉ vô tình cho mượn phương tiện, cung cấp địa điểm hoặc liên lạc mà không biết mục đích phạm tội thì chưa đủ cơ sở chỉ từ những dữ kiện đó để kết luận có vai trò giúp sức.

Ví dụ: A biết B sẽ đưa một người từ nước ngoài vào Việt Nam trái phép và theo thỏa thuận đã chuẩn bị xe, đón người này tại địa điểm đã thống nhất rồi đưa đến nơi lưu trú. Nếu các chứng cứ khác cho thấy A nhận thức rõ mục đích nhập cảnh trái phép và chủ động hỗ trợ B thực hiện hành vi, hành vi của A có thể được xem xét dưới góc độ giúp sức. Ngược lại, nếu A chỉ nhận chở khách theo yêu cầu thông thường và không biết người được chở nhập cảnh trái phép, thì việc có mặt hoặc thực hiện chuyến xe không tự động làm phát sinh vai trò giúp sức.

Nếu vai trò thực tế liên quan đến việc sắp xếp, điều hành cho người khác nhập cảnh trái phép, cần phân tích theo nhóm hành vi tổ chức thay vì chỉ dừng ở việc xác định có “giúp sức” tại phần Tổ chức cho người khác nhập cảnh trái phép?

5.3. Giúp sức cho người khác ở lại Việt Nam trái phép

Hành vi giúp sức có thể thể hiện ở việc cung cấp nơi ở, phương tiện, che giấu hoặc tạo điều kiện để người khác tiếp tục ở lại Việt Nam trái phép. Tuy nhiên, không phải cứ cho ở nhờ, cho thuê nhà hoặc hỗ trợ sinh hoạt là mặc nhiên trở thành người giúp sức theo Điều 348. Điểm cần làm rõ là người hỗ trợ có nhận thức được tình trạng ở lại trái phép và cố ý tạo điều kiện để tình trạng đó tiếp diễn hay không. Chẳng hạn, việc bố trí nơi ở chỉ có ý nghĩa trong xác định vai trò giúp sức khi có căn cứ cho thấy người cung cấp chỗ ở biết mục đích và tình trạng pháp lý của người được hỗ trợ.

Ví dụ: A biết B đã hết thời hạn được phép lưu trú tại Việt Nam nhưng vẫn bố trí một căn hộ cho B ở, đồng thời hướng dẫn B tránh việc bị cơ quan chức năng phát hiện và tiếp tục cung cấp phương tiện để B duy trì việc cư trú. Trong trường hợp này, các dữ kiện về nhận thức, mục đích hỗ trợ và hành vi che giấu cần được đối chiếu để xác định A có vai trò giúp sức hay không. Ngược lại, nếu A cho B thuê nhà theo giao dịch thông thường và không biết B đang ở lại Việt Nam trái phép, riêng việc cho thuê nhà chưa đủ để kết luận A là người giúp sức.

✅Phần 6. Khi nào người giúp sức bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 348?

6.1. Phải xác định hành vi chính đủ dấu hiệu của tội Điều 348

Trước khi xem xét một người có phải là người giúp sức hay không, cần xác định hành vi phạm tội chính có đủ dấu hiệu của tội tổ chức, môi giới cho người khác xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép theo Điều 348 BLHS hay không. Không thể chỉ dựa vào việc một người có hành vi hỗ trợ rồi suy ra họ đương nhiên đồng phạm. Về thực tế, cần lần lượt kiểm tra: (1) có hành vi liên quan đến việc xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép; (2) hành vi chính có tính chất tổ chức hoặc môi giới thuộc phạm vi Điều 348; (3) các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo điều luật đã được chứng minh; và (4) người bị xem xét có nhận thức và cố ý tạo điều kiện cho việc thực hiện tội phạm hay không. Chỉ khi làm rõ được hành vi phạm tội chính và mối liên hệ cố ý của người hỗ trợ mới có cơ sở tiếp tục xác định vai trò giúp sức.

6.2. Không phải cứ hành vi hỗ trợ là đương nhiên có trách nhiệm hình sự

Không phải cứ có hành vi hỗ trợ cho người khác là đương nhiên bị xác định là người giúp sức trong vụ án Điều 348. Cần phân biệt trường hợp một người biết sự việc nhưng không tham gia, chỉ nghi ngờ mà không biết rõ mục đích phạm tội, hoặc hỗ trợ vì một lý do độc lập với hành vi xuất cảnh, nhập cảnh hay ở lại Việt Nam trái phép. Tương tự, hành vi hỗ trợ được thực hiện sau khi tội phạm đã hoàn thành cũng không mặc nhiên là hành vi giúp sức cho tội phạm đó. Quan trọng nhất là phải làm rõ người bị xem xét có nhận thức được hành vi phạm tội và cố ý tạo điều kiện cho việc thực hiện tội phạm hay không. Vì vậy, trách nhiệm hình sự phải được xác định từ tổng thể chứng cứ và hành vi thực tế, không chỉ từ một hành động hỗ trợ riêng lẻ.

6.3 Trách nhiệm của người giúp sức được đánh giá theo vai trò và mức độ tham gia

Người giúp sức không được đánh giá trách nhiệm chỉ dựa vào việc họ có mặt hoặc có tham gia vào vụ việc. Khi xác định đồng phạm, cần làm rõ hành vi hỗ trợ cụ thể, mức độ đóng góp, nhận thức và ý chí của từng người đối với tội phạm. Điều 17 BLHS xác định người giúp sức là người tạo điều kiện về tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm; vì vậy, vai trò này phải được chứng minh từ hành vi thực tế và mối liên hệ với hành vi phạm tội chính. Việc một người chỉ hỗ trợ ở mức độ hạn chế cũng không có nghĩa trách nhiệm của họ được đánh giá giống người tổ chức hoặc người trực tiếp thực hiện. Khi xử lý vụ án, trách nhiệm hình sự cần được cá thể hóa theo vai trò và mức độ tham gia của từng người, thay vì đánh đồng tất cả những người cùng xuất hiện trong vụ án.

6.4. Trường hợp hành vi thực tế có thể thuộc tội danh khác

Không phải mọi hành vi hỗ trợ liên quan đến xuất nhập cảnh trái phép đều được định danh theo Điều 348. Tùy hành vi thực tế và mục đích tham gia, vụ việc có thể đặt ra vấn đề về làm giả, sử dụng tài liệu giả hoặc tổ chức, môi giới cho người khác trốn đi nước ngoài trái phép theo quy định tương ứng. Vì vậy, cần xác định chính xác hành vi, đối tượng tác động và hướng di chuyển trước khi lựa chọn tội danh. Phần này chỉ nhằm chỉ ra ranh giới định tội, không thay thế việc phân tích chuyên sâu theo Điều 341 hoặc Điều 349.

✅Phần 7. Những trường hợp dễ nhầm khi xác định người giúp sức Điều 348

7.1. Cho thuê nhà cho người nhập cảnh trái phép có phải giúp sức?

Không thể chỉ dựa vào việc cho thuê nhà để kết luận người cho thuê là người giúp sức theo Điều 348. Cần làm rõ người cho thuê có biết người thuê nhập cảnh trái phép hay không, có nhận thức được mục đích tiếp tục ở lại trái phép và có cố ý tạo điều kiện cho hành vi đó hay không. Nếu việc cho thuê được thực hiện như một giao dịch dân sự thông thường, không có căn cứ chứng minh sự cố ý hỗ trợ, thì không nên đồng nhất với hành vi giúp sức.

7.2 Cho mượn xe chở người qua biên giới có phải giúp sức?

Cho mượn xe không mặc nhiên là giúp sức cho việc xuất cảnh trái phép. Khi đánh giá cần kiểm tra người cho mượn biết gì, đã thỏa thuận gì, mục đích sử dụng xe, thời điểm họ biết về kế hoạch phạm tội và hành vi hỗ trợ thực tế. Nếu người cho mượn biết rõ phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội và cố ý tạo điều kiện cho hành vi đó, đây mới là dữ kiện cần xem xét về vai trò giúp sức; không thể chỉ căn cứ vào việc chiếc xe đã được sử dụng.

7.3. Nhận tiền để đưa đón người có phải người giúp sức?

Việc nhận tiền để đưa đón người là một dữ kiện cần xem xét nhưng không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên là người giúp sức theo Điều 348. Cần làm rõ họ có biết mục đích xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại trái phép hay không, tiền được nhận để thực hiện công việc gì và việc đưa đón có chủ ý tạo điều kiện cho tội phạm hay không. Đồng thời, không nên đồng nhất nhận tiền với thu lợi bất chính.

7.3. Biết người khác xuất nhập cảnh trái phép nhưng không tham gia thì sao?

Biết người khác xuất nhập cảnh trái phép không đồng nghĩa với cố ý tham gia phạm tội. Để xác định vai trò giúp sức, cần có căn cứ cho thấy người đó không chỉ nhận thức được hành vi phạm tội mà còn cố ý tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc thực hiện tội phạm. Vì vậy, phải tách bạch giữa việc biết sự việc, không ngăn cản và hành vi thực sự tham gia với tư cách đồng phạm.

✅Phần 8. Phân biệt giúp sức theo Điều 348 với “phạm tội 02 lần”, “cho nhiều người” và “tái phạm nguy hiểm”

Không nên đồng nhất vai trò giúp sức với các tình tiết liên quan đến số lần phạm tội, số người hoặc tình trạng án tích. Đây là những vấn đề pháp lý khác nhau và được xác định dựa trên các dữ kiện khác nhau. Với người bị xem xét là người giúp sức, trọng tâm là họ đã tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần như thế nào cho việc thực hiện tội phạm và có cố ý tham gia hay không. Trong khi đó, phạm tội 02 lần trở lên đặt trọng tâm vào số lần thực hiện hành vi; tổ chức, môi giới cho nhiều người tập trung vào số người liên quan; còn thu lợi bất chính trong Điều 348 hướng đến lợi ích vật chất thực tế thu được. Riêng tái phạm nguy hiểm trong Điều 348 lại liên quan đến tình trạng phạm tội trước đó và các điều kiện pháp lý về tái phạm. Vì vậy, một người có thể đồng thời có nhiều đặc điểm này, nhưng không được lấy đặc điểm này để suy ra đặc điểm khác.

Chú ý: việc một người có nhiều lần tham gia, liên quan đến nhiều người hoặc có thu lợi không tự động làm phát sinh vai trò giúp sức. Ngược lại, xác định một người là giúp sức cũng không đồng nghĩa họ đương nhiên thuộc các trường hợp trên. Mỗi vấn đề phải được chứng minh bằng đúng dữ kiện pháp lý tương ứng.

Tái phạm nguy hiểm trong Điều 348? là vấn đề khác với việc một người giữ vai trò giúp sức trong vụ án hiện tại; tình tiết này liên quan đến tiền án và điều kiện tái phạm, không phải bản chất của hành vi hỗ trợ.

✅Phần 9. Checklist xác định người giúp sức trong vụ án Điều 348

Để xác định người giúp sức xuất nhập cảnh trái phép, không nên chỉ dựa vào việc một người có “tiếp tay” hoặc có mặt trong quá trình thực hiện hành vi. Cần kiểm tra lần lượt 7 vấn đề: có tội phạm theo Điều 348 hay không; hành vi chính thuộc xuất cảnh, nhập cảnh hay ở lại Việt Nam trái phép; người bị xem xét đã hỗ trợ bằng cách nào; việc hỗ trợ xảy ra ở thời điểm nào; họ có nhận thức được mục đích phạm tội hay không; có chứng cứ chứng minh sự cố ý tham gia hay không; và cuối cùng là vai trò thực tế chỉ dừng ở giúp sức hay đã chuyển sang tổ chức, môi giới hoặc xúi giục. Cách rà soát này giúp tránh suy luận từ một hành vi riêng lẻ, chẳng hạn cho mượn phương tiện, đưa đón hoặc cung cấp thông tin, sang kết luận ngay về trách nhiệm hình sự. Quan trọng nhất vẫn là đối chiếu hành vi thực tế, nhận thức, ý chí tham gia và chứng cứ trong toàn bộ hồ sơ để xác định đúng vai trò đồng phạm theo Điều 17 BLHS.

✅Phần 10. Câu hỏi thường gặp

❓ Giúp sức cho người khác xuất nhập cảnh trái phép có bị xử lý hình sự không?

Có thể bị xử lý hình sự nếu người đó cố ý tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc thực hiện tội phạm và hành vi chính đủ căn cứ xử lý theo Điều 348. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi hỗ trợ đều mặc nhiên là giúp sức. Cần chứng minh nhận thức, ý chí tham gia và mối liên hệ giữa hành vi hỗ trợ với tội phạm cụ thể.

❓ Cho mượn xe để đưa người xuất cảnh trái phép có phải là giúp sức không?

Có thể, nếu người cho mượn biết rõ mục đích sử dụng phương tiện để thực hiện hành vi phạm tội và cố ý tạo điều kiện cho hành vi đó. Ngược lại, nếu cho mượn xe vì mục đích thông thường, không biết người mượn sử dụng xe để xuất cảnh trái phép thì không thể chỉ dựa vào việc cho mượn phương tiện để kết luận có hành vi giúp sức.

❓ Cho người nhập cảnh trái phép ở nhờ có bị coi là giúp sức không?

Không mặc nhiên. Việc cho ở nhờ chỉ có thể được xem xét là hành vi giúp sức nếu có căn cứ cho thấy người cho ở biết tình trạng nhập cảnh trái phép và cố ý cung cấp nơi ở nhằm tạo điều kiện cho hành vi phạm tội. Cần xem xét thời điểm biết, mục đích hỗ trợ, thỏa thuận giữa các bên và các chứng cứ liên quan.

❓ Người giúp sức có bị xử lý giống người tổ chức không?

Không nhất thiết. Người giúp sức và người tổ chức là những vai trò khác nhau trong đồng phạm, được xác định dựa trên hành vi và mức độ tham gia thực tế. Người giúp sức là người tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc thực hiện tội phạm; còn việc xác định một người có vai trò tổ chức hay không phải căn cứ vào chức năng, sự điều hành và hành vi cụ thể của họ.

❓ Biết người khác xuất nhập cảnh trái phép nhưng không tham gia có bị truy cứu không?

Chỉ biết người khác thực hiện hành vi xuất nhập cảnh trái phép không đồng nghĩa với việc phải chịu trách nhiệm hình sự với vai trò giúp sức. Cần có căn cứ chứng minh người đó đã cố ý tham gia và thực hiện hành vi tạo điều kiện cho tội phạm. Nếu chỉ biết nhưng không hỗ trợ, không thỏa thuận và không tham gia vào việc thực hiện tội phạm thì cần phân biệt với hành vi giúp sức.

✅Phần 11. Kết luận

Không phải mọi hành vi “tiếp tay” cho việc xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép đều mặc nhiên bị xác định là giúp sức theo Điều 348 BLHS. Khi xem xét trách nhiệm hình sự, cần làm rõ người đó đã hỗ trợ bằng hành vi gì, có nhận thức về tội phạm đang được thực hiện hay không, có ý chí tham gia và hành vi hỗ trợ có mối liên hệ thực tế với việc thực hiện tội phạm hay không.

Đồng thời, phải tách bạch người giúp sức với người tổ chức, người môi giới và người xúi giục, bởi mỗi vai trò có dấu hiệu pháp lý và mức độ tham gia khác nhau. Việc xác định không nên chỉ dựa vào tên gọi hoặc lời khai của một người mà cần đối chiếu tin nhắn, cuộc gọi, dòng tiền, phương tiện, địa điểm và các chứng cứ liên quan.

Nếu vụ án có dấu hiệu xác định một người là người giúp sức, cần rà soát cụ thể diễn biến hành vi, thời điểm tham gia và toàn bộ chứng cứ trong hồ sơ để xác định đúng vai trò trước khi đưa ra kết luận về trách nhiệm hình sự.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|