Trịnh Văn Dũng
- 14/11/2026
- 18
Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, cá nhân thông thường có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng; đối với pháp nhân thương mại, ngưỡng thông thường là từ 200 triệu đồng. Tuy nhiên, trường hợp dưới các mức này vẫn có thể bị truy cứu nếu đáp ứng điều kiện đặc biệt về xử phạt vi phạm hành chính hoặc tiền án chưa được xóa án tích. Ngoài ra, các mốc 300 triệu đồng và 1 tỷ đồng còn là căn cứ xác định khung trách nhiệm hình sự tương ứng.
Trốn thuế bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
- Cá nhân: Thông thường từ 100 triệu đồng tiền trốn thuế.
- Pháp nhân thương mại: Thông thường từ 200 triệu đồng.
- Trường hợp dưới ngưỡng: Vẫn có thể bị truy cứu nếu đáp ứng điều kiện về xử phạt hành chính hoặc tiền án theo quy định tương ứng.
- Từ 300 triệu đồng: Có thể thuộc khung quy định tại khoản 2 Điều 200 BLHS.
- Từ 1 tỷ đồng: Thuộc khoản 3 đối với cá nhân; pháp nhân thương mại được xem xét theo điểm c khoản 5 Điều 200 BLHS.
✅Mở đầu
Trong thực tế, một doanh nghiệp bị phát hiện kê khai thiếu doanh thu và phải nộp bổ sung một khoản thuế đáng kể sau thanh tra. Tuy nhiên, số tiền thuế bị truy thu không mặc nhiên đồng nghĩa với số tiền trốn thuế để truy cứu trách nhiệm hình sự. Cần kiểm tra hành vi kê khai, sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ và nghĩa vụ thuế thực tế để xác định khoản tiền có ý nghĩa pháp lý.
Đồng thời, phải phân biệt trách nhiệm của cá nhân thực hiện hành vi với trách nhiệm của pháp nhân thương mại, bởi Điều 200 BLHS quy định ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế riêng cho từng chủ thể. Việc xác định đúng mức định lượng trốn thuế theo Điều 200 BLHS cần gắn với điều kiện truy cứu và các tài liệu chứng minh trong hồ sơ cụ thể.
Theo Điều 200 BLHS, Tội trốn thuế được xác định theo các điều kiện về hành vi, số tiền thuế trốn và chủ thể thực hiện. Để hiểu đầy đủ các dấu hiệu pháp lý, cần đối chiếu quy định về Tội trốn thuế theo Điều 200 BLHS.
✅Phần 1. Cá nhân trốn thuế bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Cá nhân trốn thuế từ 100 triệu đồng và pháp nhân thương mại từ 200 triệu đồng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 BLHS. Trường hợp dưới ngưỡng vẫn có thể bị xử lý nếu đủ điều kiện luật định. Mức 300 triệu đồng và 1 tỷ đồng là các mốc định lượng quan trọng để xác định khung hình phạt.
1.1. Ngưỡng thông thường để truy cứu cá nhân là từ 100 triệu đồng
Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, cá nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế khi thực hiện một trong các hành vi được điều luật quy định và số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Đây là ngưỡng định lượng thông thường để xem xét trách nhiệm hình sự đối với cá nhân. Các hành vi có thể bao gồm không kê khai thuế, không ghi nhận doanh thu trong sổ kế toán, không xuất hóa đơn hoặc sử dụng chứng từ không hợp pháp nhằm làm giảm nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, không phải cứ có khoản thuế bị truy thu từ 100 triệu đồng là đương nhiên phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải xác định hành vi thực tế có thuộc Điều 200 hay không, số tiền thuế thực sự bị trốn và các yếu tố cấu thành tội phạm.
1.2. Trốn thuế dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trong trường hợp luật định
Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, cá nhân trốn thuế dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về Tội trốn thuế hay một trong các tội danh được điều luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Đối với trường hợp đã bị kết án, cần kiểm tra chính xác tội danh trong bản án, tình trạng án tích và thời điểm thực hiện hành vi mới. Danh sách tội danh được dẫn chiếu bao gồm các Điều 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 202, 250, 251, 253, 254, 304, 305, 306, 309 và 311 BLHS.
Cần phân biệt tiền sự do bị xử phạt hành chính với tiền án do bị kết án hình sự. Không phải mọi vi phạm pháp luật về thuế trước đây đều đáp ứng điều kiện truy cứu theo quy định này. Vì vậy, việc đánh giá phải căn cứ vào quyết định xử phạt, bản án và tình trạng pháp lý cụ thể của người vi phạm, không chỉ dựa vào số tiền thuế còn thiếu.
Trường hợp số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng cần được xem xét thêm điều kiện về xử phạt vi phạm hành chính hoặc tiền án chưa được xóa án tích. Phân tích chi tiết vấn đề này tại bài viết trốn thuế dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?.
1.3. Những vấn đề cần kiểm tra khi xác định điều kiện truy cứu
Khi cá nhân trốn thuế dưới 100 triệu đồng, cần kiểm tra đồng thời số tiền thuế trốn và tiền sử xử lý vi phạm. Cụ thể, người thực hiện đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hay đã bị kết án về Tội trốn thuế hoặc một trong các tội được liệt kê tại khoản 1 Điều 200 BLHS hay chưa; nếu căn cứ vào tiền án, phải xác định bản án chưa được xóa án tích tại thời điểm thực hiện hành vi mới.
Ví dụ: Một cá nhân trốn thuế 80 triệu đồng và trước đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế. Trường hợp này có thể thuộc ngưỡng truy cứu tại khoản 1 Điều 200, nếu hành vi mới thuộc một trong các trường hợp luật định và đáp ứng đầy đủ điều kiện liên quan. Không thể chỉ dựa vào số tiền 80 triệu đồng hoặc việc từng bị xử phạt để mặc nhiên kết luận người đó phạm tội.
✅Phần 2. Mức định lượng trốn thuế theo Điều 200 BLHS được quy định như thế nào?
2.1. Mốc từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng
Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, cá nhân thực hiện hành vi trốn thuế với số tiền từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng thuộc ngưỡng định lượng thông thường để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định này áp dụng khi hành vi thực tế thuộc một trong các trường hợp được liệt kê tại khoản 1 và đáp ứng các dấu hiệu pháp lý của tội phạm. Đối với trường hợp trốn thuế dưới 100 triệu đồng, người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc có tiền án thuộc nhóm tội luật định, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Khung hình phạt tại khoản 1 là phạt tiền từ 100 triệu đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm
2.2. Mốc từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng
Theo điểm b khoản 2 Điều 200 BLHS, người phạm tội trốn thuế với số tiền từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng thuộc khung hình phạt tăng nặng. Đây là căn cứ định lượng để xác định trách nhiệm hình sự theo khoản 2, không phải điều kiện duy nhất để cấu thành tội phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải chứng minh hành vi thực tế thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 200 và xác định đúng số tiền thuế bị trốn. Ngoài căn cứ về số tiền, khoản 2 còn quy định các tình tiết định khung độc lập như phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, phạm tội 02 lần trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm. Vì vậy, cần phân biệt căn cứ định lượng với các tình tiết định khung khác khi đánh giá hồ sơ.
Căn cứ: Điểm b khoản 2 Điều 200 BLHS, Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH năm 2025.
2.3. Mốc từ 1 tỷ đồng trở lên
Theo khoản 3 Điều 200 BLHS, người phạm tội trốn thuế với số tiền từ 1 tỷ đồng trở lên thuộc khung hình phạt tăng nặng, bị phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm. Đây là căn cứ định khung độc lập theo số tiền trốn thuế, không yêu cầu người phạm tội phải đồng thời có thêm tình tiết như phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc tái phạm nguy hiểm tại khoản 2. Khi xác định ngưỡng này, cần làm rõ số tiền thuế thực tế bị trốn và đối chiếu với hành vi thuộc Điều 200, không đồng nhất với tổng số thuế truy thu hoặc tiền chậm nộp.
2.4. Bảng tổng hợp ngưỡng định lượng đối với cá nhân
Lưu ý pháp lý: Các mốc định lượng dưới đây được xác định theo khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 200 BLHS. Việc áp dụng còn phải căn cứ vào hành vi trốn thuế và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự tương ứng.
|
Số tiền trốn thuế |
Căn cứ Điều 200 BLHS |
Ý nghĩa pháp lý |
|---|---|---|
|
Dưới 100 triệu đồng |
Khoản 1 |
Có thể bị truy cứu nếu đáp ứng điều kiện về xử phạt hành chính hoặc tiền án chưa được xóa án tích theo luật định |
|
Từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng |
Khoản 1 |
Ngưỡng định lượng thông thường |
|
Từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng |
Điểm b khoản 2 |
Tình tiết định khung tăng nặng theo định lượng |
|
Từ 1 tỷ đồng trở lên |
Khoản 3 |
Căn cứ áp dụng khung hình phạt tại khoản 3 Điều 200 |
Như vậy, đối với cá nhân, 100 triệu đồng là ngưỡng định lượng thông thường để xem xét truy cứu Tội trốn thuế, nhưng không phải mọi trường hợp dưới mức này đều được loại trừ trách nhiệm hình sự. Ngược lại, khi số tiền trốn thuế đạt từ 300 triệu đồng hoặc 1 tỷ đồng, việc xác định khoản áp dụng phải đối chiếu tương ứng với khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 200.
Cần phân biệt bảng trên với quy định dành cho pháp nhân thương mại tại khoản 5 Điều 200. Pháp nhân có ngưỡng thông thường từ 200 triệu đồng và trường hợp từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng phải đáp ứng điều kiện đặc biệt riêng; không được lấy bảng định lượng của cá nhân để áp dụng cho doanh nghiệp.
✅Phần 3. Mức tiền trốn thuế theo từng khung truy cứu đối với cá nhân
3.1. Trường hợp thuộc khoản 1 Điều 200
Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, cá nhân thực hiện hành vi trốn thuế với số tiền từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi thuộc một trong các trường hợp luật định. Trường hợp số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu người vi phạm đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội danh được điều luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Như vậy, số tiền trốn thuế là căn cứ định lượng quan trọng, nhưng phải đồng thời xác định đúng hành vi thuộc Điều 200 và điều kiện truy cứu tương ứng.
Điểm cần lưu ý: Không phải cứ có khoản thuế bị truy thu từ 100 triệu đồng là đương nhiên cấu thành Tội trốn thuế. Cần xác định số tiền đó có phải tiền thuế trốn từ hành vi thuộc Điều 200 BLHS hay không.
3.2. Trường hợp thuộc khoản 2 Điều 200
Theo điểm b khoản 2 Điều 200 BLHS, cá nhân trốn thuế với số tiền từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng thuộc trường hợp định khung tăng nặng. Ngoài căn cứ về số tiền, khoản này còn quy định các tình tiết khác gồm: phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, phạm tội 02 lần trở lên và tái phạm nguy hiểm. Cần phân biệt, nếu định khung theo số tiền trốn thuế thì phải chứng minh mức định lượng tương ứng; còn nếu áp dụng tình tiết khác thì phải có căn cứ chứng minh tình tiết đó. Vì vậy, không phải mọi trường hợp thuộc khoản 2 đều bắt buộc phải có số tiền trốn thuế từ 300 triệu đồng.
3.3. Trường hợp thuộc khoản 3 Điều 200
Theo khoản 3 Điều 200 BLHS, người phạm tội trốn thuế với số tiền từ 1 tỷ đồng trở lên thuộc trường hợp định khung hình phạt cao nhất theo tiêu chí định lượng. Khi xác định ngưỡng này, cần làm rõ số tiền thuế thực tế bị trốn và đối chiếu với chứng từ, hồ sơ kê khai thuế có liên quan. Không nên đồng nhất số tiền trốn thuế với tổng doanh thu không kê khai hoặc khoản thuế bị truy thu. Việc xác định đúng số tiền có ý nghĩa trực tiếp đối với căn cứ áp dụng khoản 3 Điều 200.
3.4. Phân biệt ngưỡng truy cứu với mức hình phạt
Ngưỡng tiền trốn thuế và mức tiền phạt là hai căn cứ pháp lý khác nhau. Số tiền trốn thuế được sử dụng để xác định điều kiện truy cứu và khung trách nhiệm hình sự, trong khi tiền phạt là hình phạt được Tòa án áp dụng theo quy định tại Điều 200 BLHS. Vì vậy, không thể lấy mức tiền phạt để suy ra số tiền thuế đã trốn hoặc ngược lại. Cần đối chiếu riêng từng căn cứ khi đánh giá trách nhiệm hình sự.
Sau khi xác định được ngưỡng định lượng, cần tiếp tục đối chiếu các tình tiết định khung để xác định chế tài áp dụng. Xem phân tích chi tiết về mức phạt Tội trốn thuế theo Điều 200 BLHS.
✅Phần 4. Ngưỡng tiền trốn thuế đối với cá nhân và pháp nhân thương mại khác nhau thế nào?
4.1. Ngưỡng truy cứu thông thường đối với pháp nhân thương mại là từ 200 triệu đồng
Theo điểm a khoản 5 Điều 200 BLHS, pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế khi thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 1 và số tiền trốn thuế từ 200 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Đây là ngưỡng định lượng thông thường áp dụng đối với pháp nhân, không phải mức 100 triệu đồng dành cho cá nhân. Trường hợp số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, pháp nhân vẫn có thể bị truy cứu nếu trước đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội thuộc danh sách luật định, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Vì vậy, khi xác định trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp, cần đối chiếu riêng số tiền trốn thuế và tiền sử xử lý theo đúng điểm a khoản 5 Điều 200, không áp dụng máy móc điều kiện dành cho cá nhân.
4.2. Pháp nhân trốn thuế từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu
Theo điểm a khoản 5 Điều 200 BLHS, pháp nhân thương mại trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về Tội trốn thuế hay một trong các tội được liệt kê tại các Điều 188–196 BLHS, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Cần lưu ý, danh sách tội danh được dẫn chiếu tại khoản 5 hẹp hơn khoản 1: không bao gồm các Điều 202, 250, 251, 253, 254, 304, 305, 306, 309 và 311. Vì vậy, không được lấy điều kiện tiền án áp dụng cho cá nhân để áp dụng máy móc cho pháp nhân thương mại.
4.3. Các ngưỡng định lượng đối với pháp nhân thương mại
Theo điểm a, b và c khoản 5 Điều 200 BLHS, pháp nhân thương mại có các ngưỡng định lượng riêng để xác định trách nhiệm hình sự và khung xử lý. Cụ thể, trường hợp thông thường, số tiền trốn thuế từ 200 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu số tiền từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, pháp nhân chỉ bị truy cứu khi đáp ứng thêm điều kiện về xử phạt vi phạm hành chính hoặc tiền án theo quy định.
|
Số tiền trốn thuế |
Căn cứ |
Điều kiện |
|---|---|---|
|
Từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng |
Điểm a khoản 5 Điều 200 |
Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội luật định, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm |
|
Từ 200 triệu đến dưới 300 triệu đồng |
Điểm a khoản 5 Điều 200 |
Trường hợp định lượng thông thường |
|
Từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng |
Điểm b khoản 5, dẫn chiếu điểm b khoản 2 Điều 200 |
Số tiền trốn thuế thuộc ngưỡng định lượng tại khoản 2 |
|
Từ 1 tỷ đồng trở lên |
Điểm c khoản 5, dẫn chiếu khoản 3 Điều 200 |
Số tiền trốn thuế đạt ngưỡng định lượng tại khoản 3 |
Cần lưu ý, điều kiện về tiền án của pháp nhân phải được đối chiếu đúng danh sách tội danh được dẫn chiếu tại điểm a khoản 5, không áp dụng máy móc danh sách dành cho cá nhân tại khoản 1. Việc xác định trách nhiệm còn phải căn cứ vào hành vi thực tế và các điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.
4.4. Vì sao không được áp dụng chung ngưỡng định lượng cho cá nhân và doanh nghiệp?
Điều 200 BLHS quy định điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự riêng đối với cá nhân và pháp nhân thương mại. Cá nhân thông thường bị truy cứu khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng, trong khi pháp nhân thương mại là từ 200 triệu đồng. Trường hợp dưới các ngưỡng này cũng có điều kiện đặc biệt riêng. Vì vậy, không thể căn cứ vào số tiền thuế doanh nghiệp trốn để mặc nhiên xác định trách nhiệm hình sự của giám đốc, cũng không thể lấy hành vi của cá nhân để tự động quy kết cho pháp nhân.
4.5. Ví dụ so sánh ngưỡng truy cứu giữa cá nhân và pháp nhân
Giả sử cùng phát sinh số tiền trốn thuế 150 triệu đồng. Đối với cá nhân, khoản tiền này thuộc ngưỡng thông thường tại khoản 1 Điều 200. Đối với pháp nhân thương mại, số tiền này chỉ có thể bị truy cứu theo điểm a khoản 5 nếu đáp ứng điều kiện về xử phạt hành chính hoặc tiền án theo quy định. Nếu không có căn cứ tương ứng, không thể chỉ dựa vào số tiền 150 triệu đồng để kết luận pháp nhân đủ điều kiện chịu trách nhiệm hình sự.
Trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp không đồng nhất với trách nhiệm của người đại diện hoặc cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi. Cần xem xét riêng các điều kiện theo Điều 75, Điều 76 và khoản 5 Điều 200 BLHS. Xem thêm trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại phạm Tội trốn thuế.
✅Phần 5. Điều kiện định lượng truy cứu Tội trốn thuế có phải căn cứ duy nhất để kết luận phạm tội không?
5.1. Phải chứng minh hành vi thuộc một trong các trường hợp Điều 200 quy định
Việc xác định số tiền trốn thuế đạt ngưỡng luật định chưa đủ để kết luận một người phạm Tội trốn thuế. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải làm rõ hành vi thực tế có thuộc một trong chín trường hợp quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, e, g, h, i khoản 1 Điều 200 BLHS hay không. Chẳng hạn, không kê khai doanh thu, không xuất hóa đơn hoặc sử dụng chứng từ không hợp pháp phải được đối chiếu với hồ sơ kế toán, hóa đơn và nghĩa vụ thuế cụ thể. Không phải mọi sai sót trong kê khai, nộp thuế hoặc khoản thuế bị truy thu đều là hành vi trốn thuế. Vì vậy, kết luận thanh tra thuế là tài liệu cần xem xét, không tự động thay thế việc chứng minh dấu hiệu tội phạm.
5.2. Phải xác định đúng số tiền thuế trốn
Việc xác định số tiền thuế trốn phải căn cứ vào nghĩa vụ thuế thực tế mà người nộp thuế phải thực hiện, không chỉ dựa trên doanh thu chưa kê khai hoặc số liệu bị phát hiện sai lệch. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu hồ sơ khai thuế, sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ thanh toán và các tài liệu liên quan để làm rõ số thuế phải nộp, số đã kê khai và khoản chênh lệch phát sinh từ hành vi trốn thuế. Đặc biệt, cần phân biệt doanh thu không kê khai với số tiền thuế trốn. Hai khoản này không đồng nhất. Tương tự, tiền thuế truy thu, tiền chậm nộp và tiền phạt vi phạm hành chính cũng không mặc nhiên được cộng gộp thành số tiền trốn thuế để xác định ngưỡng truy cứu theo Điều 200 BLHS. Việc định lượng phải gắn với hành vi cụ thể và chứng cứ trong hồ sơ.Việc xác định đúng ngưỡng truy cứu đòi hỏi phải làm rõ khoản thuế thực tế bị trốn, không chỉ căn cứ vào số tiền doanh nghiệp bị truy thu. Xem thêm cách xác định số tiền trốn thuế theo Điều 200 BLHS để hiểu rõ căn cứ đối chiếu hồ sơ thuế và chứng từ kế toán.
5.3. Phải xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm hình sự
Trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế phải được xác định đúng chủ thể thực hiện hành vi. Đối với cá nhân, cần làm rõ người trực tiếp thực hiện, vai trò và lỗi trong hành vi trốn thuế. Đối với pháp nhân thương mại, phải kiểm tra đồng thời các điều kiện chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 75 và phạm vi tội danh được quy định tại Điều 76 BLHS. Không phải cứ giám đốc hoặc người đại diện doanh nghiệp có liên quan đến hồ sơ thuế thì mặc nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự thay cho pháp nhân, hoặc ngược lại.
5.4. Phải đánh giá đầy đủ chứng cứ và các điều kiện pháp lý
Việc xác định trách nhiệm hình sự cần dựa trên hệ thống chứng cứ, không chỉ căn cứ vào kết luận thanh tra hoặc số tiền thuế bị truy thu. Cơ quan có thẩm quyền cần đối chiếu chứng từ kế toán, dữ liệu hóa đơn điện tử, hồ sơ khai thuế, dòng tiền, giao dịch thực tế và tài liệu liên quan. Những chứng cứ này phải được đánh giá trong mối liên hệ với hành vi cụ thể, số tiền thuế trốn, lỗi và chủ thể thực hiện để xác định có đủ căn cứ áp dụng Điều 200 BLHS hay không.
Việc nộp lại khoản thuế đã trốn có thể được xem xét khi đánh giá trách nhiệm và tình tiết giảm nhẹ, nhưng không mặc nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự. Phân tích thêm tại bài viết nộp đủ tiền thuế đã trốn có được miễn trách nhiệm hình sự không.
✅Phần 6. Những trường hợp nào không đủ ngưỡng định lượng để truy cứu Tội trốn thuế?
6.1. Cá nhân trốn thuế dưới 100 triệu đồng nhưng không có điều kiện đặc biệt
Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, cá nhân trốn thuế dưới 100 triệu đồng chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về Tội trốn thuế hay một trong các tội danh được điều luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Vì vậy, nếu người thực hiện hành vi có số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng, không thuộc các trường hợp tiền sử xử lý nêu trên thì chưa đủ điều kiện định lượng để truy cứu theo Điều 200. Tuy nhiên, việc chưa đủ căn cứ truy cứu hình sự không đồng nghĩa với việc được miễn truy thu thuế hoặc xử lý vi phạm hành chính nếu có căn cứ pháp luật.
6.2. Pháp nhân thương mại trốn thuế dưới ngưỡng quy định tại khoản 5
Đối với pháp nhân thương mại, ngưỡng truy cứu thông thường theo điểm a khoản 5 Điều 200 BLHS là từ 200 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Trường hợp số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, pháp nhân vẫn có thể bị truy cứu nếu đáp ứng điều kiện về xử phạt vi phạm hành chính hoặc tiền án theo quy định này. Vì vậy, không thể áp dụng máy móc ngưỡng 100 triệu đồng của cá nhân cho doanh nghiệp. Nếu chưa đủ điều kiện truy cứu hình sự, hành vi vẫn có thể bị xử lý theo pháp luật thuế và quy định liên quan.
6.3. Trường hợp cần xem xét trách nhiệm hành chính về thuế
Không đủ ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa với việc tổ chức, cá nhân không vi phạm pháp luật thuế. Tùy tính chất hành vi và kết quả kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu truy thu số thuế còn thiếu, tính tiền chậm nộp hoặc xử phạt vi phạm hành chính nếu có căn cứ. Cần phân biệt rõ nghĩa vụ khắc phục tài chính với trách nhiệm hình sự, bởi việc phát hiện khoản thuế chưa kê khai hoặc chưa nộp không tự động dẫn đến khởi tố. Việc xử lý phải căn cứ hành vi thực tế và quy định pháp luật tương ứng.
✅Phần 7. Cách kiểm tra ngưỡng tiền trốn thuế trong hồ sơ thực tế
7.1. Đối chiếu số tiền thuế phải nộp với số tiền đã kê khai
Để xác định ngưỡng tiền trốn thuế, trước hết cần kiểm tra nghĩa vụ thuế thực tế của người nộp thuế trong từng kỳ tính thuế. Cần đối chiếu doanh thu, chi phí, căn cứ tính thuế và số thuế phải nộp với nội dung đã kê khai, đồng thời kiểm tra chứng từ nộp thuế tương ứng. Khoản chênh lệch giữa nghĩa vụ thuế thực tế và số đã kê khai là dữ liệu cần tiếp tục xác minh, không mặc nhiên được coi là số tiền trốn thuế. Việc đánh giá phải gắn với hành vi cụ thể và căn cứ tại Điều 200 BLHS.
7.2. Kiểm tra chứng từ và tài liệu làm căn cứ xác định tiền thuế trốn
Việc xác định số tiền trốn thuế cần đối chiếu đồng thời hồ sơ khai thuế với chứng từ phản ánh hoạt động kinh doanh thực tế. Tờ khai thuế và sổ kế toán giúp kiểm tra doanh thu, chi phí và nghĩa vụ thuế đã kê khai; hóa đơn điện tử, hợp đồng kinh tế và chứng từ thanh toán giúp xác minh giá trị giao dịch, thời điểm phát sinh doanh thu và dòng tiền thực tế. Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, cần kiểm tra thêm tờ khai hải quan, chứng từ hàng hóa và hồ sơ xác định nghĩa vụ thuế. Không nên chỉ căn cứ vào một tài liệu riêng lẻ để kết luận số tiền trốn thuế mà phải đối chiếu tính thống nhất giữa các chứng cứ liên quan.
7.3. Đối chiếu kết luận thanh tra, kiểm tra thuế với dấu hiệu hình sự
Khi xem xét hồ sơ có dấu hiệu trốn thuế, cần kiểm tra nội dung kết luận thanh tra, kiểm tra thuế và căn cứ xác định nghĩa vụ thuế của người nộp thuế. Không nên đồng nhất số tiền bị truy thu với số tiền trốn thuế dùng để xác định trách nhiệm hình sự. Cần tiếp tục đối chiếu hành vi thực tế với các trường hợp quy định tại Điều 200 BLHS, đồng thời xác định thời điểm thực hiện, chủ thể liên quan và chứng cứ chứng minh. Kết luận thanh tra là tài liệu quan trọng, nhưng không thay thế việc đánh giá toàn diện các yếu tố cấu thành tội phạm.
Bảng kiểm tra hồ sơ thuế dưới góc độ pháp lý:
|
Dữ kiện cần kiểm tra |
Ý nghĩa pháp lý |
Tài liệu cần đối chiếu |
|---|---|---|
|
Số thuế phải nộp |
Xác định nghĩa vụ thuế thực tế |
Hồ sơ khai thuế, tài liệu xác định nghĩa vụ thuế |
|
Số thuế đã nộp |
Xác định khoản chênh lệch cần làm rõ |
Chứng từ nộp thuế, dữ liệu tài khoản thuế |
|
Doanh thu thực tế |
Đối chiếu doanh thu phát sinh với nghĩa vụ kê khai |
Hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán, dòng tiền |
|
Hành vi kê khai |
Xác định có dấu hiệu thuộc một trong các hành vi tại Điều 200 hay không |
Tờ khai thuế, sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ liên quan |
|
Tiền sử xử lý |
Kiểm tra điều kiện truy cứu trong trường hợp số tiền trốn thuế dưới ngưỡng thông thường |
Quyết định xử phạt vi phạm hành chính, bản án, tài liệu xác định tình trạng án tích |
Lưu ý khi đánh giá hồ sơ: Nếu kết luận thanh tra xác định có khoản thuế phải truy thu, vẫn cần làm rõ khoản chênh lệch đó phát sinh từ sai sót kê khai, vi phạm nghĩa vụ thuế hay hành vi có dấu hiệu trốn thuế theo Điều 200 BLHS. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải dựa trên hành vi cụ thể, số tiền thuế trốn và các điều kiện luật định, không chỉ dựa vào kết quả truy thu thuế.
✅Phần 8. Những nhầm lẫn thường gặp khi xác định ngưỡng truy cứu Tội trốn thuế
8.1. Nhầm doanh thu không kê khai với số tiền trốn thuế
Doanh thu không kê khai không đồng nghĩa với số tiền trốn thuế. Doanh thu là căn cứ để xác định nghĩa vụ thuế, còn số tiền trốn thuế phải được xác định trên cơ sở nghĩa vụ thuế thực tế và hành vi trốn thuế theo Điều 200 BLHS. Vì vậy, không thể lấy toàn bộ doanh thu bị bỏ ngoài sổ sách làm căn cứ áp dụng ngưỡng truy cứu hình sự.
8.2. Nhầm số tiền truy thu với số tiền trốn thuế
Số tiền truy thu thuế không mặc nhiên đồng nhất với số tiền trốn thuế dùng để xác định trách nhiệm hình sự. Cần phân biệt tiền thuế phải truy thu, tiền chậm nộp và tiền phạt vi phạm hành chính. Khi xem xét Điều 200 BLHS, phải xác định khoản thuế thực tế bị trốn gắn với hành vi phạm tội, không cộng gộp các nghĩa vụ tài chính khác để áp dụng ngưỡng định lượng.
8.3. Áp dụng ngưỡng của cá nhân cho doanh nghiệp
Không thể áp dụng chung ngưỡng truy cứu giữa cá nhân và pháp nhân thương mại. Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, cá nhân thông thường bị truy cứu khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng; trong khi điểm a khoản 5 quy định ngưỡng thông thường đối với pháp nhân thương mại là từ 200 triệu đồng. Trường hợp dưới các ngưỡng này phải xem xét thêm điều kiện luật định tương ứng, không được đánh đồng hai chủ thể.
8.4. Cho rằng đạt ngưỡng tiền là đương nhiên phạm tội
Số tiền trốn thuế đạt ngưỡng luật định không đồng nghĩa người thực hiện đương nhiên phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải chứng minh hành vi thuộc Điều 200 BLHS, lỗi của người thực hiện, chủ thể chịu trách nhiệm hình sự và các điều kiện truy cứu tương ứng. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào số thuế bị truy thu hoặc kết quả thanh tra thuế để kết luận một cá nhân hay doanh nghiệp phạm tội trốn thuế.
✅Phần 9. Câu hỏi thường gặp về ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với Tội trốn thuế
❓ Cá nhân trốn thuế 100 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?
Có. Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, cá nhân trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi thuộc trường hợp luật định. Mốc 100 triệu đồng là ngưỡng định lượng thông thường, không đòi hỏi người vi phạm phải có tiền án hoặc từng bị xử phạt hành chính về trốn thuế.
❓ Trốn thuế 200 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Có. Cá nhân trốn thuế 200 triệu đồng thuộc khoảng từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, được quy định tại khoản 1 Điều 200 BLHS. Đối với pháp nhân thương mại, mức 200 triệu đồng cũng đạt ngưỡng định lượng thông thường theo điểm a khoản 5 Điều này. Việc xác định trách nhiệm còn phải căn cứ vào hành vi và chủ thể thực hiện.
❓ Trốn thuế 500 triệu đồng thuộc khoản nào Điều 200 BLHS?
Cá nhân trốn thuế 500 triệu đồng thuộc điểm b khoản 2 Điều 200 BLHS, vì số tiền trốn thuế từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng. Đối với pháp nhân thương mại, trường hợp này thuộc điểm b khoản 5, dẫn chiếu điểm b khoản 2. Khung hình phạt và chế tài áp dụng được xác định riêng theo chủ thể phạm tội.
❓ Doanh nghiệp trốn thuế 150 triệu đồng có bị truy cứu không?
Có thể. Theo điểm a khoản 5 Điều 200 BLHS, pháp nhân thương mại trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội được luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Nếu không đáp ứng điều kiện này, chưa đủ căn cứ truy cứu theo quy định trên.
❓ Số tiền trốn thuế 1 tỷ đồng trở lên bị xử lý thế nào?
Theo khoản 3 Điều 200 BLHS, cá nhân trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên có thể bị phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm. Đối với pháp nhân thương mại, điểm c khoản 5 quy định phạt tiền từ 3 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm.
✅Phần 10. Kết luận: Xác định đúng ngưỡng định lượng và chủ thể chịu trách nhiệm hình sự
Theo Điều 200 BLHS, ngưỡng truy cứu thông thường là từ 100 triệu đồng đối với cá nhân và từ 200 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại. Trường hợp dưới các mức này vẫn có thể bị truy cứu nếu đáp ứng điều kiện luật định. Các mốc 300 triệu đồng và 1 tỷ đồng là căn cứ xác định khung trách nhiệm hình sự tương ứng. Tuy nhiên, số tiền truy thu không mặc nhiên là số tiền trốn thuế. Cần rà soát hành vi, nghĩa vụ thuế, chủ thể và chứng cứ kế toán, hóa đơn trước khi kết luận trách nhiệm hình sự.
☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766
Website: https://luatdungtrinh.vn|
Email:luatdungtrinh@gmail.com|
- Tags