Trốn thuế dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Trốn thuế dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không còn phụ thuộc vào tiền sử vi phạm và các điều kiện luật định. Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, người thực hiện vẫn có thể bị truy cứu nếu trước đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội trốn thuế hay một trong các tội được điều luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh đầy đủ hành vi và căn cứ truy cứu.

✅Mở đầu

Trong thực tế, một cá nhân bị phát hiện kê khai thiếu doanh thu, làm giảm số thuế phải nộp và số tiền thuế trốn được xác định dưới 100 triệu đồng. Người này cho rằng chưa đủ định lượng nên không thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nhận định đó chưa hoàn toàn chính xác. Theo khoản 1 Điều 200 Bộ luật Hình sự, trốn thuế dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không còn phụ thuộc vào tiền sử vi phạm của người thực hiện. Cụ thể, người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội danh luật định, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Vậy điều kiện truy cứu hình sự khi trốn thuế dưới 100 triệu là gì và cần kiểm tra những tài liệu nào để xác định trách nhiệm pháp lý?

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế được xác định dựa trên hành vi, số tiền thuế trốn và các điều kiện luật định. Trong đó, trường hợp số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng có cơ chế truy cứu riêng mà người nộp thuế cần phân biệt với ngưỡng định lượng thông thường.

✅Phần 1. Trốn thuế dưới 100 triệu có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

1.1. Nguyên tắc chung về ngưỡng truy cứu Tội trốn thuế

Theo khoản 1 Điều 200 Bộ luật Hình sự, người thực hiện hành vi trốn thuế thông thường bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Tuy nhiên, ngưỡng này không áp dụng tuyệt đối. Trường hợp số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng, người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu nếu trước đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về Tội trốn thuế hay một trong các tội danh được liệt kê tại khoản 1 Điều 200, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào số tiền thuế bị thiếu hoặc bị truy thu để kết luận có hay không trách nhiệm hình sự.

Trường hợp dưới 100 triệu đồng là ngoại lệ được xem xét theo tiền sử xử phạt hoặc kết án. Để hiểu đầy đủ các mức định lượng áp dụng đối với từng trường hợp, cần phân tích riêng vấn đề [trốn thuế bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự].

1.2. Trường hợp nào dưới 100 triệu đồng vẫn bị truy cứu hình sự?

Theo khoản 1 Điều 200 Bộ luật Hình sự, người trốn thuế dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong hai trường hợp: đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế mà còn vi phạm; hoặc đã bị kết án về Tội trốn thuế hay một trong các tội danh được điều luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Cụ thể, cần phân biệt:

• Trường hợp đã bị xử phạt hành chính: Người thực hiện trước đó đã bị xử phạt về chính hành vi trốn thuế, sau đó tiếp tục thực hiện hành vi thuộc Điều 200. Không phải mọi quyết định xử phạt trong lĩnh vực thuế, chẳng hạn xử phạt chậm nộp hồ sơ hoặc chậm nộp tiền thuế, đều mặc nhiên đáp ứng điều kiện này.
• Trường hợp đã bị kết án: Người thực hiện đã bị kết án về Tội trốn thuế hoặc một trong các tội quy định tại các Điều 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 202, 250, 251, 253, 254, 304, 305, 306, 309 và 311 BLHS; tại thời điểm thực hiện hành vi trốn thuế mới vẫn chưa được xóa án tích.

Tuy nhiên, tiền sử xử phạt hoặc kết án không tự động làm phát sinh trách nhiệm hình sự. Cơ quan có thẩm quyền vẫn phải chứng minh hành vi trốn thuế mới thuộc một trong các trường hợp tại khoản 1 Điều 200, xác định số tiền thuế trốn và làm rõ các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Vì vậy, cần đánh giá đồng thời hành vi mới và tình trạng pháp lý của người vi phạm, thay vì chỉ căn cứ vào tiền sử xử lý trước đó.

1.3. Dưới 100 triệu đồng có đồng nghĩa với không phải chịu trách nhiệm hình sự?

Số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng không đồng nghĩa với việc đương nhiên không phải chịu trách nhiệm hình sự. Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, đây là trường hợp chưa đạt ngưỡng định lượng thông thường, nhưng vẫn có thể bị truy cứu nếu người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này hay một trong các tội được điều luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Ngược lại, nếu không thuộc các trường hợp ngoại lệ, chưa đủ căn cứ định tội theo khoản 1 chỉ dựa vào số tiền trốn thuế. Tuy nhiên, người vi phạm vẫn có thể phải nộp thuế, tiền chậm nộp hoặc chịu xử phạt hành chính theo quy định.

Bảng phân biệt khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự:

Lưu ý pháp lý: Không nên đồng nhất việc chưa đủ điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự với việc được miễn trách nhiệm hình sự. Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau: một bên là chưa có đủ căn cứ xác định tội phạm theo ngưỡng và điều kiện luật định; bên còn lại là trường hợp đã có căn cứ về tội phạm nhưng được xem xét miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của BLHS.

✅Phần 2. Điều kiện truy cứu hình sự khi trốn thuế dưới 100 triệu đồng

2.1. Điều kiện thứ nhất: Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế

Theo điểm mở đầu khoản 1 Điều 200 BLHS, người trốn thuế dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế mà còn vi phạm. Điều kiện này đòi hỏi phải xác định đúng hành vi đã bị xử phạt trước đó, không thể chỉ căn cứ vào việc người nộp thuế từng bị xử phạt trong lĩnh vực thuế.

Cần phân biệt quyết định xử phạt về hành vi trốn thuế với quyết định xử phạt do chậm nộp hồ sơ, chậm nộp tiền thuế hoặc vi phạm thủ tục thuế khác. Những vi phạm này không mặc nhiên được xem là tiền sử xử phạt về hành vi trốn thuế theo Điều 200. Vì vậy, cơ quan có thẩm quyền cần kiểm tra nội dung quyết định xử phạt, hành vi vi phạm được xác định, chủ thể bị xử phạt và thời điểm thực hiện hành vi mới.

Ví dụ, một cá nhân kinh doanh đã bị xử phạt hành chính về hành vi cố ý không kê khai doanh thu nhằm trốn thuế. Sau đó, người này tiếp tục không ghi nhận doanh thu bán hàng vào sổ kế toán, làm phát sinh số tiền thuế trốn 80 triệu đồng. Nếu hành vi trước đó và hành vi mới được xác định đúng theo quy định pháp luật, đồng thời có đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm, người này có thể bị truy cứu theo khoản 1 Điều 200 BLHS dù số tiền trốn thuế lần sau chưa đạt 100 triệu đồng.

Lưu ý: Không phải cứ từng bị xử phạt trong lĩnh vực thuế là đương nhiên bị truy cứu hình sự khi tiếp tục vi phạm. Cần chứng minh quyết định xử phạt trước đó liên quan đến chính hành vi trốn thuế và hành vi mới đáp ứng đầy đủ căn cứ định tội theo Điều 200 BLHS.

2.2. Điều kiện thứ hai: Đã bị kết án về Tội trốn thuế nhưng chưa được xóa án tích

Theo điểm quy định tại khoản 1 Điều 200 BLHS, người trốn thuế dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu trước đó đã bị kết án về Tội trốn thuế, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Điều kiện này đòi hỏi phải có bản án kết tội hợp pháp và xác định bản án đã có hiệu lực pháp luật. Khi xem xét hành vi trốn thuế mới, cần kiểm tra tình trạng án tích tại thời điểm thực hiện hành vi đó. Nếu người phạm tội đã được xóa án tích thì không thể tiếp tục sử dụng bản án cũ làm căn cứ áp dụng trường hợp ngoại lệ này. Đặc biệt, cần phân biệt người từng bị khởi tố, điều tra hoặc truy tố với người đã bị Tòa án kết án. Việc từng tham gia một vụ án hình sự không đồng nghĩa với việc đã có tiền án làm căn cứ truy cứu theo Điều 200 BLHS.

2.3. Điều kiện thứ ba: Đã bị kết án về các tội khác được liệt kê tại khoản 1 Điều 200

Khoản 1 Điều 200 BLHS không chỉ áp dụng ngoại lệ đối với người đã bị kết án về Tội trốn thuế, mà còn bao gồm trường hợp người đó đã bị kết án về một trong các tội danh được liệt kê cụ thể tại điều luật, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Danh sách này gồm các tội quy định tại Điều 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 202, 250, 251, 253, 254, 304, 305, 306, 309 và 311 BLHS. Đây là những tội danh được nhà làm luật xác định rõ, không phải mọi tiền án đều có thể sử dụng làm căn cứ áp dụng ngoại lệ truy cứu Tội trốn thuế.

Khi xem xét trường hợp này, cần kiểm tra bản án đã có hiệu lực pháp luật, tội danh mà người vi phạm đã bị kết án và tình trạng án tích tại thời điểm thực hiện hành vi trốn thuế mới. Nếu người đó đã được xóa án tích thì tiền án trước đây không còn là căn cứ áp dụng ngoại lệ này. Ngược lại, nếu chưa được xóa án tích và tiếp tục thực hiện hành vi trốn thuế với số tiền dưới 100 triệu đồng, người đó vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hành vi mới thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 200 và đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Điểm cần phân biệt: Việc từng bị kết án về một tội danh nằm trong danh sách trên không đồng nghĩa đương nhiên phạm Tội trốn thuế khi có vi phạm thuế mới. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải chứng minh hành vi trốn thuế cụ thể, lỗi của người thực hiện, số tiền thuế trốn và các căn cứ pháp lý liên quan. Không thể chỉ dựa vào tiền án trước đây để kết luận người đó phạm tội.

2.4. Thế nào là “chưa được xóa án tích mà còn vi phạm”?

Theo Điều 69 BLHS, người được xóa án tích được coi như chưa bị kết án. Vì vậy, khi xem xét trường hợp trốn thuế dưới 100 triệu đồng theo khoản 1 Điều 200, cần xác định tình trạng án tích tại thời điểm người đó thực hiện hành vi vi phạm mới. Đối với trường hợp đương nhiên được xóa án tích theo Điều 70, người bị kết án phải chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo, hoàn thành hình phạt bổ sung và các quyết định khác của bản án, đồng thời đáp ứng thời hạn không phạm tội mới theo luật định. Nếu thuộc trường hợp xóa án tích theo quyết định của Tòa án tại Điều 71 thì phải kiểm tra điều kiện và quyết định xóa án tích tương ứng. Do đó, không thể chỉ căn cứ vào việc đã chấp hành xong hình phạt tù để kết luận người đó đã được xóa án tích

2.5. Các điều kiện phải được kiểm tra đồng thời khi xác định trách nhiệm hình sự

Để xác định trách nhiệm hình sự khi số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng, cần kiểm tra đồng thời hành vi có thuộc Điều 200 BLHS, số tiền thuế trốn và tiền sử xử phạt hành chính hoặc kết án của người vi phạm. Đặc biệt, phải xác minh quyết định xử phạt hoặc bản án thuộc trường hợp luật định, tình trạng án tích và việc tiếp tục vi phạm. Không thể chỉ căn cứ vào số tiền thuế bị truy thu, một quyết định xử phạt hoặc tiền án riêng lẻ để kết luận một người phạm tội.

Việc đáp ứng điều kiện về tiền sử xử phạt hoặc tiền án chưa thay thế yêu cầu chứng minh các yếu tố cấu thành tội phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải làm rõ hành vi, lỗi, chủ thể và các dấu hiệu pháp lý khác. Nội dung này được phân tích riêng tại bài viết về [dấu hiệu cấu thành Tội trốn thuế].

✅Phần 3. Những trường hợp trốn thuế dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu hình sự

3.1. Đã bị xử phạt về hành vi trốn thuế, tiếp tục che giấu doanh thu

Một cá nhân kinh doanh đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế nhưng sau đó tiếp tục không ghi chép doanh thu thực tế vào sổ kế toán nhằm làm giảm số thuế phải nộp. Qua kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền xác định số tiền thuế trốn trong lần vi phạm tiếp theo dưới 100 triệu đồng. Trong trường hợp này, người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 200 BLHS nếu hành vi mới đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm và đáp ứng điều kiện luật định. Khi đánh giá hồ sơ, cần đối chiếu quyết định xử phạt trước đó, hành vi bị xử phạt, sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ bán hàng và dữ liệu thanh toán để xác định doanh thu thực tế, số tiền thuế trốn cũng như mối liên hệ giữa hành vi và nghĩa vụ thuế.

3.2. Đã bị kết án về Tội trốn thuế, chưa được xóa án tích và tiếp tục vi phạm

Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, người đã bị kết án về Tội trốn thuế, chưa được xóa án tích mà tiếp tục thực hiện hành vi trốn thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, kể cả khi số tiền trốn thuế lần sau dưới 100 triệu đồng. Chẳng hạn, một người từng bị kết án về hành vi cố ý không kê khai doanh thu, sau khi chấp hành hình phạt lại tiếp tục sử dụng thủ đoạn khai sai nghĩa vụ thuế để giảm số thuế phải nộp. Nếu hành vi mới có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm và số tiền thuế trốn được xác định dưới 100 triệu đồng, người này vẫn có thể bị xử lý theo Điều 200. Khi đánh giá trường hợp này, cần kiểm tra bản án đã có hiệu lực, tình trạng án tích tại thời điểm vi phạm mới và chứng cứ chứng minh hành vi trốn thuế tiếp theo. Việc từng bị kết án không tự động chứng minh người đó phạm tội lần nữa.

3.3. Đã bị kết án về tội danh khác thuộc danh sách khoản 1 Điều 200

Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, người đã bị kết án về một trong các tội được liệt kê tại điều luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế dù số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng. Các tội danh được dẫn chiếu bao gồm những tội liên quan đến buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả và một số tội phạm khác được luật quy định cụ thể.

Ví dụ, một người từng bị kết án về Tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS, chưa được xóa án tích, sau đó tiếp tục thực hiện hành vi trốn thuế với số tiền 70 triệu đồng. Trường hợp này có thể thuộc ngoại lệ định tội tại khoản 1 Điều 200 nếu hành vi mới đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Không phải mọi tiền án đều là căn cứ truy cứu; phải đối chiếu đúng tội danh được liệt kê và tình trạng án tích tại thời điểm vi phạm mới.

3.4. Trường hợp có nhiều hành vi vi phạm thuế nhưng chưa đủ căn cứ kết luận phạm tội

Việc người nộp thuế kê khai sai trong nhiều kỳ, bỏ sót doanh thu hoặc có khoản thuế bị truy thu không đồng nghĩa đương nhiên với việc phạm Tội trốn thuế nhiều lần. Cần phân biệt sai sót trong thực hiện nghĩa vụ thuế với hành vi cố ý trốn thuế thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 200 BLHS. Đặc biệt, tình tiết “phạm tội 02 lần trở lên” tại điểm d khoản 2 Điều 200 phải được đánh giá dựa trên các lần thực hiện hành vi phạm tội độc lập, có đủ dấu hiệu cấu thành, không chỉ căn cứ vào số kỳ kê khai thuế hoặc số lần phát hiện sai phạm. Khi xem xét trách nhiệm hình sự đối với trường hợp dưới 100 triệu đồng, cần đối chiếu thêm tiền sử xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc tiền án thuộc danh sách luật định, tình trạng án tích và chứng cứ chứng minh hành vi mới. Không thể chỉ dựa vào số lần kê khai sai hoặc số tiền truy thu để kết luận một người phạm tội.

✅Phần 4. Xác định số tiền trốn thuế và tiền sử vi phạm trong hồ sơ

4.1. Phân biệt số tiền thuế bị truy thu và số tiền trốn thuế

Khi xem xét hành vi trốn thuế dưới 100 triệu đồng, cần phân biệt số tiền thuế phải nộp nhưng chưa nộp, số tiền thuế bị truy thu và số tiền thuế trốn. Đây là những khoản có liên quan nhưng không mặc nhiên đồng nhất. Số tiền bị truy thu có thể phát sinh từ việc kê khai thiếu, xác định sai nghĩa vụ thuế hoặc những sai sót được phát hiện qua thanh tra, kiểm tra. Trong khi đó, số tiền trốn thuế phải được xác định trên cơ sở hành vi cụ thể thuộc Điều 200 BLHS và nghĩa vụ thuế tương ứng. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào tổng số tiền ghi trong quyết định truy thu để kết luận người nộp thuế đã trốn thuế với số tiền tương ứng. Cần đối chiếu hồ sơ khai thuế, sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ và kết quả xác minh giao dịch thực tế để làm rõ bản chất khoản thuế bị thiếu, hành vi vi phạm và căn cứ xác định số tiền trốn thuế.

4.2. Những tài liệu cần đối chiếu để xác định số tiền trốn thuế

Khi xem xét hành vi trốn thuế dưới 100 triệu đồng, cần đối chiếu hồ sơ khai thuế với sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ và giao dịch thực tế để xác định nghĩa vụ thuế đã kê khai có phù hợp với hoạt động phát sinh hay không. Mỗi tài liệu có ý nghĩa kiểm chứng riêng, không nên căn cứ vào một chứng từ đơn lẻ để kết luận số tiền trốn thuế.

Việc đối chiếu cần làm rõ khoản thuế thực tế phải nộp, số thuế đã kê khai và phần chênh lệch có căn cứ xác định là tiền thuế trốn. Không mặc nhiên đồng nhất số tiền bị truy thu với số tiền trốn thuế dùng làm căn cứ định tội. Nếu có chênh lệch giữa sổ sách, hóa đơn và dòng tiền, cần xác minh nguyên nhân, bản chất giao dịch và hành vi cụ thể theo Điều 200 BLHS.

4.3. Kiểm tra quyết định xử phạt và tình trạng án tích

Khi xem xét hành vi trốn thuế dưới 100 triệu đồng, cần kiểm tra kỹ tiền sử xử lý vi phạm của người thực hiện. Nếu đã bị xử phạt hành chính, phải đối chiếu quyết định xử phạt để xác định hành vi bị xử lý có đúng là hành vi trốn thuế hay không. Trường hợp đã bị kết án, cần kiểm tra bản án, thời điểm có hiệu lực, tội danh và tình trạng án tích tại thời điểm thực hiện hành vi mới. Không phải mọi tiền án hoặc quyết định xử phạt trong lĩnh vực thuế đều đáp ứng điều kiện tại khoản 1 Điều 200 BLHS. Việc xác minh phải gắn với thời điểm vi phạm mới và các tài liệu chứng minh liên quan, tránh kết luận trách nhiệm hình sự chỉ từ tiền sử xử lý.

Số tiền thuế bị truy thu không phải trong mọi trường hợp đều đồng nhất với số tiền trốn thuế dùng làm căn cứ định tội. Việc xác định cần đối chiếu hành vi, nghĩa vụ thuế và tài liệu chứng minh. Có thể tham khảo thêm nội dung về [cách xác định số tiền trốn thuế] để làm rõ căn cứ định lượng trong từng hồ sơ.

✅Phần 5. Phân biệt xử phạt hành chính và truy cứu hình sự khi trốn thuế dưới 100 triệu

5.1. Khi nào hành vi trốn thuế dưới 100 triệu chỉ bị xử lý hành chính?

Hành vi trốn thuế dưới 100 triệu đồng có thể bị xử lý hành chính nếu người thực hiện chưa đáp ứng ngưỡng định lượng và không thuộc trường hợp ngoại lệ quy định tại khoản 1 Điều 200 BLHS. Tuy nhiên, việc chưa đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa mọi trường hợp đều chỉ bị xử phạt hành chính. Cơ quan có thẩm quyền còn phải xác định hành vi vi phạm, tính chất, mức độ và căn cứ xử lý theo pháp luật về thuế. Tùy trường hợp, người vi phạm có thể phải nộp đủ số thuế còn thiếu, tiền chậm nộp và chịu hình thức xử phạt hành chính tương ứng. Cần phân biệt rõ vi phạm nghĩa vụ thuế với hành vi trốn thuế có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, tránh kết luận chỉ dựa vào số tiền thuế bị truy thu.

5.2. Khi nào có căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự?

Trường hợp trốn thuế dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi thuộc một trong các điểm a–i khoản 1 Điều 200 BLHS và người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội danh được luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Tuy nhiên, tiền sử xử phạt hoặc tiền án không tự động chứng minh có tội. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải làm rõ hành vi thực tế, số tiền thuế trốn, lỗi của người thực hiện và các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Cần phân biệt căn cứ khởi tố để tiến hành điều tra với căn cứ kết tội phải được chứng minh theo trình tự tố tụng hình sự.

5.3. Truy thu thuế, tiền chậm nộp và xử lý hình sự có đồng nhất không?

Truy thu thuế, tiền chậm nộp và trách nhiệm hình sự là những vấn đề pháp lý khác nhau. Truy thu thuế nhằm thu hồi khoản thuế người nộp thuế còn thiếu theo quy định; tiền chậm nộp phát sinh do chậm thực hiện nghĩa vụ tài chính. Trong khi đó, xử lý hình sự nhằm xác định trách nhiệm của người thực hiện hành vi có đủ dấu hiệu cấu thành Tội trốn thuế theo Điều 200 BLHS hay không. Vì vậy, việc bị truy thu thuế không đồng nghĩa đương nhiên phạm tội; ngược lại, việc đã nộp đủ tiền thuế còn thiếu cũng không mặc nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự. Tùy từng hồ sơ, các nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm hình sự có thể đồng thời được áp dụng theo quy định pháp luật.

​​​​​​​Không phải mọi trường hợp khai sai hoặc chậm thực hiện nghĩa vụ thuế đều cấu thành Tội trốn thuế. Cần phân biệt sai sót trong thực hiện nghĩa vụ thuế với hành vi có dấu hiệu phạm tội. Xem thêm bài viết về [chậm nộp thuế, khai sai thuế có bị truy cứu hình sự không] để đối chiếu từng trường hợp.

✅Phần 6. Hình phạt đối với người trốn thuế dưới 100 triệu đồng

6.1. Mức phạt áp dụng theo khoản 1 Điều 200 BLHS

Trường hợp người thực hiện hành vi trốn thuế dưới 100 triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp ngoại lệ tại khoản 1 Điều 200 BLHS, nếu có đủ căn cứ xác định tội phạm, có thể bị áp dụng hình phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm. Đây là khung hình phạt cơ bản áp dụng đối với tội trốn thuế theo khoản 1, không phải mức phạt dành riêng cho trường hợp trốn thuế dưới 100 triệu đồng. Cần lưu ý, không phải mọi trường hợp có số tiền thuế trốn dưới 100 triệu đồng đều bị áp dụng khung hình phạt này. Nếu không đáp ứng điều kiện về tiền sử xử phạt hành chính hoặc tiền án theo luật định, người thực hiện không đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 chỉ dựa trên hành vi và số tiền trốn thuế đó

6.2. Có thể áp dụng hình phạt bổ sung nào?

Theo khoản 4 Điều 200 BLHS, ngoài hình phạt chính, người phạm Tội trốn thuế còn có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng; cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm; hoặc bị tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản. Việc áp dụng hình phạt bổ sung không tự động phát sinh chỉ vì người phạm tội trốn thuế dưới 100 triệu đồng. Tòa án phải căn cứ tính chất, mức độ hành vi, nhân thân và các điều kiện luật định để quyết định hình phạt phù hợp.

6.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc quyết định hình phạt

Khi quyết định hình phạt đối với người phạm Tội trốn thuế, Tòa án xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, vai trò của người thực hiện, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và nhân thân người phạm tội theo Điều 50 BLHS. Việc tự nguyện nộp lại tiền thuế trốn, khắc phục hậu quả có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 nếu đáp ứng điều kiện luật định. Đáng lưu ý, nếu có tình tiết định khung tại khoản 2 Điều 200, như phạm tội 02 lần trở lên, phải đánh giá riêng căn cứ áp dụng; số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng không đương nhiên loại trừ khung hình phạt tăng nặng.

Mức hình phạt cụ thể còn phụ thuộc vào khoản được áp dụng, tình tiết định khung và các căn cứ quyết định hình phạt. Để tìm hiểu đầy đủ các khung xử lý đối với cá nhân, xem thêm bài viết về [mức phạt Tội trốn thuế theo Điều 200 BLHS].

✅Phần 7. Cần làm gì khi bị phát hiện hành vi trốn thuế dưới 100 triệu đồng?

7.1. Rà soát hành vi và nghĩa vụ thuế thực tế

Khi bị phát hiện dấu hiệu trốn thuế, trước hết cần đối chiếu hành vi thực tế với các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 200 BLHS. Người có liên quan cần kiểm tra hồ sơ khai thuế, sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ và số thuế phải nộp để xác định khoản chênh lệch phát sinh từ đâu. Cần làm rõ nguyên nhân sai lệch là do nhầm lẫn nghiệp vụ, kê khai thiếu hay hành vi cố ý nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Không nên chỉ căn cứ vào số tiền bị truy thu để kết luận có hành vi phạm tội.

7.2. Kiểm tra tiền sử xử phạt hành chính và án tích

Cần thu thập đầy đủ các quyết định xử phạt vi phạm hành chính trước đây để xác định người liên quan đã từng bị xử phạt về chính hành vi trốn thuế hay chỉ vi phạm nghĩa vụ thuế khác. Trường hợp đã bị kết án, cần kiểm tra bản án có hiệu lực, tội danh được tuyên và tình trạng án tích tại thời điểm thực hiện hành vi mới. Đặc biệt, không phải mọi tiền án đều là căn cứ truy cứu theo ngoại lệ tại khoản 1 Điều 200. Việc đối chiếu phải đúng danh sách tội danh luật định và điều kiện chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

7.3. Chuẩn bị tài liệu và thực hiện quyền giải trình

Khi bị phát hiện dấu hiệu trốn thuế, người liên quan cần rà soát đầy đủ hồ sơ khai thuế, sổ sách kế toán, hóa đơn, chứng từ, hợp đồng và tài liệu thanh toán để đối chiếu nghĩa vụ thuế thực tế. Nếu đã điều chỉnh kê khai hoặc nộp bổ sung, cần lưu giữ chứng từ chứng minh việc thực hiện. Nội dung giải trình phải phản ánh đúng bản chất giao dịch, nguyên nhân sai lệch và căn cứ xác định số tiền thuế. Không nên tự ý sửa chữa, tiêu hủy hoặc cung cấp tài liệu không chính xác.

7.4. Khi nào cần luật sư rà soát hồ sơ?

Nên đề nghị luật sư rà soát khi đã có quyết định xử phạt về hành vi trốn thuế, từng bị kết án nhưng chưa được xóa án tích hoặc đang bị cơ quan chức năng xác minh dấu hiệu phạm tội. Việc đối chiếu tiền sử pháp lý, số tiền thuế trốn và chứng cứ liên quan giúp đánh giá đúng căn cứ truy cứu theo Điều 200 BLHS.

✅Phần 8. Câu hỏi thường gặp về trốn thuế dưới 100 triệu đồng

❓ Trốn thuế 50 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?

Trốn thuế 50 triệu đồng thông thường chưa đủ ngưỡng định lượng để truy cứu hình sự theo khoản 1 Điều 200 BLHS. Tuy nhiên, người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này hay tội khác thuộc danh sách luật định, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Cần kiểm tra cả số tiền trốn thuế và tiền sử pháp lý.

❓ Đã bị phạt hành chính về chậm nộp thuế có bị truy cứu không?

Không mặc nhiên bị truy cứu hình sự chỉ vì từng bị xử phạt về hành vi chậm nộp thuế. Khoản 1 Điều 200 BLHS yêu cầu tiền sử xử phạt về hành vi trốn thuế mà còn vi phạm. Vì vậy, cần kiểm tra quyết định xử phạt trước đó để xác định hành vi bị xử phạt có phải trốn thuế hay chỉ là chậm thực hiện nghĩa vụ nộp thuế.

❓ Đã bị kết án về tội khác có bị truy cứu khi trốn thuế dưới 100 triệu không?

Có thể bị truy cứu nếu người đó đã bị kết án về tội thuộc danh sách được liệt kê tại khoản 1 Điều 200 BLHS, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Không phải mọi tiền án đều đáp ứng điều kiện này. Cần đối chiếu chính xác tội danh trong bản án, hiệu lực pháp luật và tình trạng án tích tại thời điểm thực hiện hành vi trốn thuế mới.

❓ Nộp lại toàn bộ tiền thuế trốn có được miễn trách nhiệm hình sự không?

Không. Việc nộp lại toàn bộ tiền thuế trốn không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, tự nguyện khắc phục hậu quả có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 BLHS. Việc miễn trách nhiệm hình sự phải có căn cứ cụ thể theo Điều 29 BLHS và các quy định liên quan, không chỉ dựa vào việc đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính.

✅Phần 9. Kết luận và hướng xử lý hồ sơ

Trốn thuế dưới 100 triệu đồng không mặc nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, khoản 1 Điều 200 BLHS vẫn quy định hai trường hợp ngoại lệ liên quan đến việc đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội danh luật định mà chưa được xóa án tích. Vì vậy, cần đối chiếu chính xác hành vi vi phạm, số tiền thuế trốn, quyết định xử phạt trước đó, bản án và tình trạng án tích. Việc đánh giá đầy đủ hồ sơ là căn cứ quan trọng để xác định có đủ điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự hay không.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|