Những hành vi nào bị coi là trốn thuế theo Điều 200 BLHS?

Điều 200 Bộ luật Hình sự quy định 9 nhóm hành vi trốn thuế tại khoản 1, gồm không đăng ký thuế, không khai thuế, bỏ ngoài sổ kế toán, không xuất hóa đơn, sử dụng chứng từ không hợp pháp và gian lận thuế xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, thực hiện một trong các hành vi này chưa đương nhiên cấu thành tội phạm; phải đáp ứng điều kiện truy cứu luật định.

9 hành vi trốn thuế theo Điều 200 BLHS.

Theo khoản 1 Điều 200 BLHS, có 9 nhóm hành vi trốn thuế:

1. Không đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp quá 90 ngày.
2. Không ghi chép các khoản thu vào sổ kế toán.
3. Không xuất hóa đơn hoặc ghi giá thấp hơn thực tế.
4. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán đầu vào.
5. Sử dụng tài liệu không hợp pháp để xác định sai nghĩa vụ thuế.
6. Khai sai hàng hóa xuất nhập khẩu sau thông quan.
7. Cố ý không kê khai hoặc khai sai thuế xuất nhập khẩu.
8. Câu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa.
9. Sử dụng hàng miễn thuế sai mục đích mà không khai báo chuyển đổi.

✅Nhận diện hành vi trốn thuế cần căn cứ vào những tài liệu nào

Trong thực tế, một khoản doanh thu không được kê khai có thể liên quan đến nhiều tài liệu khác nhau như hợp đồng bán hàng, hóa đơn, phiếu thu, sao kê ngân hàng và sổ kế toán. Tuy nhiên, chỉ phát hiện chênh lệch giữa doanh thu thực tế với số liệu đã kê khai chưa đủ để kết luận có hành vi gian lận nghĩa vụ thuế. Cần xác định khoản thu phát sinh từ giao dịch nào, nghĩa vụ thuế tương ứng ra sao, người thực hiện có hành vi gì và tài liệu nào chứng minh điều đó. Việc đánh giá phải dựa trên toàn bộ hồ sơ, không chỉ một sai lệch riêng lẻ.

✅Phần 1. Căn cứ pháp lý xác định các hành vi trốn thuế theo Điều 200 BLHS

1.1. Quy định tại khoản 1 Điều 200 BLHS về các hành vi trốn thuế

Theo khoản 1 Điều 200 Bộ luật Hình sự, được hợp nhất tại Văn bản số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025, pháp luật quy định 9 nhóm hành vi trốn thuế, từ điểm a đến điểm i (không có điểm f). Các hành vi này bao gồm: không đăng ký thuế, không khai thuế hoặc nộp hồ sơ quá hạn 90 ngày; không ghi nhận các khoản thu vào sổ kế toán; không xuất hóa đơn hoặc ghi giá thấp hơn thực tế; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp; khai sai nghĩa vụ thuế và các hành vi liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu, sử dụng hàng miễn thuế sai mục đích. Đây là căn cứ nhận diện các hành vi vi phạm cấu thành trốn thuế theo Điều 200. Tuy nhiên, để truy cứu trách nhiệm hình sự, còn phải xác định số tiền trốn thuế và các điều kiện luật định tương ứng đối với từng chủ thể.

1.2. Vì sao không phải mọi sai sót về thuế đều là hành vi phạm Tội trốn thuế?

Không phải mọi sai sót trong kê khai, kế toán hoặc thực hiện nghĩa vụ thuế đều cấu thành Tội trốn thuế theo Điều 200 BLHS. Trên thực tế, doanh nghiệp có thể phát sinh nhầm lẫn khi ghi nhận doanh thu, xác định chi phí, lập hóa đơn hoặc kê khai thuế do sai sót nghiệp vụ. Những trường hợp này cần được phân biệt với hành vi cố ý thực hiện một trong các thủ đoạn được quy định tại khoản 1 Điều 200. Khi đánh giá trách nhiệm hình sự, cần đối chiếu hành vi thực tế, nghĩa vụ thuế phát sinh, lỗi của người thực hiện và các chứng từ liên quan. Đặc biệt, số tiền thuế bị truy thu không mặc nhiên là số tiền thuế trốn. Việc xác định tội phạm phải căn cứ vào bản chất hành vi và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo luật định, không chỉ dựa trên kết quả thanh tra hoặc kiểm tra thuế.

Để xác định đầy đủ các yếu tố pháp lý cần thiết, cần phân tích riêng dấu hiệu khách quan, chủ thể, khách thể và lỗi của người thực hiện. Xem thêm: Các dấu hiệu cấu thành Tội trốn thuế theo Điều 200 BLHS.

✅Phần 2. Phân tích 9 hành vi bị coi là trốn thuế theo khoản 1 Điều 200 BLHS

2.1. Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ quá 90 ngày

Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 200 BLHS, hành vi trốn thuế bao gồm: không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ hoặc hết thời hạn gia hạn theo quy định pháp luật.

Đối với trường hợp nộp hồ sơ muộn, cần xác định chính xác thời điểm hết hạn, thời hạn gia hạn (nếu có) và ngày người nộp thuế thực tế gửi hồ sơ. Mốc 90 ngày được tính từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc hết thời hạn gia hạn, không phải từ ngày cơ quan thuế phát hiện vi phạm.

Trong thực tế, cần đối chiếu hồ sơ đăng ký thuế, tờ khai thuế, thông báo tiếp nhận hồ sơ điện tử, quyết định gia hạn và dữ liệu quản lý thuế để xác định hành vi. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp không nộp hoặc nộp hồ sơ quá 90 ngày đều đương nhiên cấu thành Tội trốn thuế. Cơ quan có thẩm quyền còn phải làm rõ số tiền thuế trốn và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 BLHS.

2.2. Không ghi chép các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp

Theo điểm b khoản 1 Điều 200 BLHS, một trong những hành vi có dấu hiệu trốn thuế là không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp. Bản chất của hành vi này là khoản thu thực tế phát sinh nhưng không được phản ánh đầy đủ trong hệ thống sổ sách kế toán, dẫn đến việc xác định nghĩa vụ thuế không đúng thực tế.

Trong hoạt động kinh doanh, hành vi này có thể biểu hiện qua việc doanh nghiệp bán hàng nhưng không ghi nhận doanh thu, nhận tiền thanh toán ngoài hệ thống kế toán hoặc cố ý loại bỏ một số khoản thu khỏi báo cáo tài chính và hồ sơ kê khai thuế. Đây là một trong những thủ đoạn trốn thuế phổ biến, thường được che giấu thông qua sự chênh lệch giữa giao dịch thực tế và số liệu kế toán.

Khi đánh giá dấu hiệu vi phạm, cần đối chiếu hóa đơn bán hàng, hợp đồng kinh tế, phiếu thu, sao kê tài khoản ngân hàng, dữ liệu bán hàng và sổ kế toán. Những tài liệu này giúp xác định khoản thu có thực sự phát sinh, đã được ghi nhận hay chưa và có ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế phải nộp hay không.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp thiếu doanh thu trên sổ kế toán đều đương nhiên cấu thành Tội trốn thuế. Cần phân biệt sai sót nghiệp vụ, nhầm lẫn hạch toán với hành vi cố ý không ghi chép khoản thu nhằm làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Đồng thời, phải xem xét điều kiện định lượng hoặc trường hợp đặc biệt quy định tại khoản 1 Điều 200 BLHS trước khi kết luận trách nhiệm hình sự.

Việc không ghi nhận doanh thu trong sổ kế toán cần được đánh giá từ chứng từ bán hàng, dòng tiền và nghĩa vụ kê khai tương ứng. Phân tích riêng vấn đề này tại bài: Không ghi nhận doanh thu trong sổ kế toán có phải là trốn thuế không?

2.3. Không xuất hóa đơn hoặc ghi giá trị hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế

Điểm c khoản 1 Điều 200 BLHS quy định hai dạng hành vi có dấu hiệu trốn thuế: không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ; hoặc xuất hóa đơn nhưng ghi giá trị thấp hơn số tiền thanh toán thực tế. Trong trường hợp thứ nhất, cần xác định giao dịch bán hàng, cung cấp dịch vụ đã phát sinh nhưng người bán không lập hóa đơn theo quy định. Trong trường hợp thứ hai, cần đối chiếu giá trị ghi trên hóa đơn với hợp đồng, đơn đặt hàng, phiếu thu, chứng từ chuyển khoản và dữ liệu bán hàng để xác định khoản chênh lệch.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp hóa đơn có giá trị khác với chứng từ thanh toán đều mặc nhiên là trốn thuế. Cần kiểm tra nguyên nhân chênh lệch, điều chỉnh giá, chiết khấu, hàng trả lại, giảm giá hoặc thỏa thuận thanh toán thực tế giữa các bên. Quan trọng hơn, phải làm rõ hành vi có làm giảm số tiền thuế phải nộp hay không và có đáp ứng điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 hay không.

Khi rà soát hồ sơ, cần đặt hóa đơn trong mối liên hệ với giao dịch thực tế, dòng tiền và nghĩa vụ kê khai thuế, thay vì chỉ căn cứ vào một chứng từ riêng lẻ.

2.4. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào

Theo điểm d khoản 1 Điều 200 BLHS, một trong những hành vi có dấu hiệu trốn thuế là sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế, làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm, khấu trừ hoặc hoàn. Trên thực tế, hành vi này có thể thể hiện qua việc đưa hóa đơn không phản ánh giao dịch thực tế vào sổ sách, ghi nhận chi phí đầu vào không có căn cứ hoặc sử dụng chứng từ không hợp pháp để kê khai thuế. Khi kiểm tra, cần đối chiếu hóa đơn với hợp đồng, chứng từ giao nhận hàng hóa, phiếu nhập kho, thanh toán ngân hàng và sổ kế toán để xác định giao dịch có thực sự phát sinh hay không. Không phải cứ phát hiện hóa đơn bất hợp pháp là đương nhiên cấu thành Tội trốn thuế; cần làm rõ việc sử dụng hóa đơn, mục đích hạch toán, tác động đến nghĩa vụ thuế và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 BLHS.

Việc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp cần được đánh giá cả về nguồn gốc, giao dịch thực tế và tác động đến nghĩa vụ thuế. Xem phân tích chuyên sâu: Sử dụng hóa đơn, chứng từ bất hợp pháp để trốn thuế bị xử lý thế nào?

2.5. Sử dụng chứng từ, tài liệu không hợp pháp khác để xác định sai số tiền thuế

Theo điểm đ khoản 1 Điều 200 BLHS, một trong những hành vi có thể cấu thành Tội trốn thuế là sử dụng chứng từ, tài liệu không hợp pháp khác để xác định sai số tiền thuế phải nộp hoặc số tiền thuế được hoàn. Hành vi này cần được phân biệt với việc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào quy định tại điểm d.

Trong thực tế, tài liệu cần kiểm tra có thể bao gồm chứng từ giao dịch, hồ sơ thanh toán, tài liệu xác định chi phí và hồ sơ kê khai thuế. Cơ quan có thẩm quyền cần làm rõ nguồn gốc, tính hợp pháp, mục đích sử dụng của tài liệu và mối liên hệ giữa tài liệu đó với số liệu thuế bị xác định sai.

Điểm quan trọng là không chỉ dựa vào việc phát hiện tài liệu không hợp pháp để kết luận có hành vi trốn thuế. Cần chứng minh tài liệu đã được sử dụng nhằm xác định sai nghĩa vụ thuế hoặc số tiền thuế được hoàn, đồng thời xem xét số tiền trốn thuế và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 BLHS.

2.6. Khai sai thực tế hàng hóa xuất nhập khẩu và không khai bổ sung sau thông quan

Căn cứ điểm e khoản 1 Điều 200 BLHS, hành vi trốn thuế có thể được xác định khi người thực hiện khai sai so với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nhưng không khai bổ sung hồ sơ khai thuế sau khi hàng hóa đã được thông quan. Điểm cần chú ý là sự không phù hợp giữa nội dung khai báo và hàng hóa thực tế, đồng thời phải xem xét việc người khai thuế có thực hiện nghĩa vụ khai bổ sung theo quy định hay không.

Trong thực tế, cần đối chiếu tờ khai hải quan với hợp đồng ngoại thương, hóa đơn thương mại, chứng từ vận chuyển, phiếu đóng gói và kết quả kiểm tra hàng hóa. Những tài liệu này giúp xác định chủng loại, số lượng, đặc điểm hàng hóa và nội dung khai báo có thống nhất hay không.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp khai sai hàng hóa xuất nhập khẩu đều bị xử lý theo Điều 200. Nếu hành vi thuộc phạm vi Điều 188 hoặc Điều 189 BLHS thì phải xem xét theo các tội danh tương ứng, không áp dụng điểm e khoản 1 Điều 200.

2.7. Cố ý không kê khai hoặc khai sai thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu

Căn cứ điểm g khoản 1 Điều 200 BLHS, hành vi trốn thuế trong hoạt động xuất nhập khẩu được thể hiện qua hai dạng: cố ý không kê khai thuế hoặc cố ý khai sai nghĩa vụ thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Trên thực tế, hành vi này có thể được nhận diện qua việc không kê khai khoản thuế phải nộp hoặc cung cấp thông tin không đúng về hàng hóa, làm sai lệch căn cứ xác định nghĩa vụ thuế. Khi đánh giá, cần đối chiếu tờ khai hải quan, hợp đồng ngoại thương, hóa đơn thương mại, chứng từ thanh toán và hồ sơ xác định thuế. Tuy nhiên, không phải mọi sai sót trong khai báo hải quan đều cấu thành tội phạm. Hành vi phải có tính cố ý và không thuộc trường hợp quy định tại Điều 188, Điều 189 BLHS. Việc xác định trách nhiệm hình sự còn phải đáp ứng điều kiện truy cứu theo Điều 200.

2.8. Câu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa

Căn cứ điểm h khoản 1 Điều 200 BLHS, hành vi câu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa có thể bị xem xét về Tội trốn thuế nếu đáp ứng các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo luật định. Dấu hiệu cần chú ý là sự phối hợp có chủ đích giữa người nhập khẩu và người gửi hàng nhằm thực hiện việc nhập khẩu hàng hóa gắn với hành vi trốn nghĩa vụ thuế.

Khi đánh giá, cần làm rõ vai trò của từng bên, nội dung thỏa thuận, cách thức giao nhận hàng hóa và thông tin được sử dụng trong hồ sơ khai báo hải quan. Các tài liệu cần đối chiếu gồm hợp đồng ngoại thương, thư điện tử, tin nhắn trao đổi, chứng từ vận tải, hóa đơn thương mại, chỉ dẫn giao nhận và tờ khai hải quan. Đặc biệt, cần xác định mối liên hệ giữa việc câu kết và nghĩa vụ thuế bị trốn, thay vì chỉ dựa vào quan hệ mua bán hoặc việc người nhập khẩu không trực tiếp thực hiện thủ tục hải quan.

Ngoài ra, điểm h khoản 1 Điều 200 quy định rõ trường hợp này không thuộc phạm vi Điều 188 và Điều 189 BLHS. Vì vậy, việc xác định tội danh phải căn cứ vào bản chất hành vi, phương thức thực hiện và các dấu hiệu pháp lý cụ thể, không chỉ dựa vào việc hàng hóa được đưa qua biên giới.

2.9. Sử dụng hàng hóa miễn thuế, không chịu thuế sai mục đích mà không khai báo chuyển đổi

Theo điểm i khoản 1 Điều 200 BLHS, hành vi trốn thuế có thể xảy ra khi người sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, được miễn thuế hoặc xét miễn thuế sử dụng hàng hóa không đúng mục đích đã được xác định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế. Trên thực tế, hành vi này có thể phát sinh khi hàng hóa nhập khẩu được hưởng chế độ miễn thuế theo điều kiện nhất định nhưng sau đó được chuyển giao, bán hoặc đưa vào hoạt động khác với mục đích ban đầu. Khi đánh giá, cần đối chiếu hồ sơ nhập khẩu, căn cứ miễn thuế, cam kết sử dụng, chứng từ chuyển giao và tình trạng sử dụng hàng hóa thực tế. Không phải mọi trường hợp thay đổi mục đích sử dụng đều mặc nhiên cấu thành Tội trốn thuế; cần xác định nghĩa vụ khai báo chuyển đổi, hành vi không khai báo và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 BLHS.

✅Phần 3. Nhận diện các thủ đoạn trốn thuế phổ biến qua tình huống thực tế

3.1. Che giấu doanh thu và giao dịch bán hàng

Một trong những thủ đoạn trốn thuế phổ biến là không phản ánh đầy đủ doanh thu phát sinh từ hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ vào sổ kế toán và hồ sơ kê khai thuế. Chẳng hạn, doanh nghiệp vẫn giao hàng, nhận tiền từ khách nhưng chỉ ghi nhận một phần doanh thu; khoản tiền còn lại được nhận qua tài khoản cá nhân hoặc các kênh thanh toán khác mà không được hạch toán đầy đủ. Khi kiểm tra, cần đối chiếu hợp đồng, đơn hàng, hóa đơn, phiếu thu, sao kê ngân hàng và dữ liệu bán hàng để xác định dòng tiền thực tế. Tuy nhiên, chênh lệch giữa doanh thu và sổ sách chưa đủ để kết luận có hành vi trốn thuế; cần làm rõ nguyên nhân, nghĩa vụ thuế liên quan và chứng cứ về hành vi thực tế.

3.2. Hợp thức hóa chi phí và chứng từ đầu vào

Một thủ đoạn trốn thuế thường gặp là sử dụng chứng từ không phản ánh giao dịch thực tế để đưa vào sổ sách kế toán, làm tăng chi phí hoặc giá trị hàng hóa, nguyên liệu đầu vào. Chẳng hạn, doanh nghiệp hạch toán chi phí mua nguyên liệu theo hóa đơn nhưng thực tế không có việc giao nhận hàng hóa tương ứng. Việc kê khai này có thể làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được khấu trừ, hoàn. Khi kiểm tra, cần đối chiếu hóa đơn, hợp đồng, phiếu nhập kho, chứng từ thanh toán và tình hình sử dụng nguyên liệu thực tế. Hành vi cần được xem xét theo điểm d hoặc điểm đ khoản 1 Điều 200 BLHS, tùy loại chứng từ được sử dụng và mục đích xác định nghĩa vụ thuế. Không phải cứ có hóa đơn bất hợp pháp là đương nhiên cấu thành Tội trốn thuế.

3.3. Che giấu hoặc khai sai thông tin hàng hóa xuất nhập khẩu

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, hành vi trốn thuế có thể biểu hiện qua việc khai báo không đúng thực tế hàng hóa, cố ý bỏ sót nghĩa vụ thuế hoặc thỏa thuận với người gửi hàng để che giấu thông tin liên quan đến lô hàng. Một trường hợp khác là doanh nghiệp phát hiện nội dung khai báo không phù hợp nhưng không thực hiện khai bổ sung hồ sơ thuế sau khi hàng hóa đã thông quan theo quy định. Khi xem xét, cần đối chiếu tờ khai hải quan, hợp đồng ngoại thương, hóa đơn thương mại, chứng từ vận chuyển và trao đổi giữa các bên. Tuy nhiên, phải phân biệt các hành vi này với những trường hợp thuộc Điều 188 và Điều 189 BLHS trước khi xác định căn cứ áp dụng Điều 200.

Xem thêm bài Hành vi trốn thuế trong hoạt động xuất nhập khẩu theo Điều 200 BLHS

3.4. Sử dụng hàng miễn thuế sai mục đích

Hàng hóa được miễn thuế, không chịu thuế hoặc xét miễn thuế thường gắn với mục đích sử dụng và điều kiện cụ thể theo quy định pháp luật. Rủi ro phát sinh khi người được hưởng chính sách thuế sử dụng hàng hóa vào mục đích khác với mục đích đã đăng ký nhưng không khai báo việc chuyển đổi với cơ quan quản lý thuế. Chẳng hạn, hàng nhập khẩu được miễn thuế để phục vụ sản xuất nhưng sau đó được chuyển sang tiêu thụ hoặc sử dụng cho hoạt động khác không đúng điều kiện ưu đãi. Khi kiểm tra, cần đối chiếu hồ sơ nhập khẩu, quyết định miễn thuế, phương án sử dụng hàng hóa, chứng từ xuất kho, chuyển giao và tình trạng sử dụng thực tế. Không phải mọi trường hợp thay đổi mục đích sử dụng đều đương nhiên cấu thành Tội trốn thuế; cần xác định đúng nghĩa vụ khai báo, hành vi vi phạm và các điều kiện truy cứu theo điểm i khoản 1 Điều 200 BLHS.

✅Phần 4. Phân biệt hành vi trốn thuế với sai sót kê khai và các vi phạm liên quan

4.1. Phân biệt hành vi trốn thuế với vi phạm hành chính về thuế

Không phải mọi trường hợp chậm nộp hồ sơ, kê khai sai hoặc hạch toán thiếu doanh thu đều cấu thành Tội trốn thuế theo Điều 200 BLHS. Một sai sót về thuế có thể xuất phát từ nhầm lẫn nghiệp vụ, thiếu chứng từ hoặc xác định chưa chính xác nghĩa vụ thuế. Ngược lại, hành vi cố ý không kê khai, che giấu doanh thu, sử dụng chứng từ không hợp pháp nhằm làm giảm số thuế phải nộp có thể thuộc phạm vi xem xét trách nhiệm hình sự. Vì vậy, cần kiểm tra bản chất hành vi, lỗi của người thực hiện, nghĩa vụ thuế phát sinh và các điều kiện truy cứu theo Điều 200. Đặc biệt, phải đối chiếu hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính, lịch sử vi phạm và chứng từ kế toán liên quan. Việc cơ quan thuế truy thu thuế không đồng nghĩa người nộp thuế đương nhiên phạm tội; kết luận trách nhiệm hình sự phải dựa trên đầy đủ căn cứ pháp luật và chứng cứ của vụ việc.

Ranh giới giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự cần được đánh giá dựa trên hành vi cụ thể và các điều kiện luật định. Xem thêm: Tội trốn thuế Điều 200 BLHS: Dấu hiệu cấu thành và mức phạt?

4.2. Phân biệt Tội trốn thuế với Tội buôn lậu và Tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới

Điều 200 BLHS xử lý hành vi trốn thuế, trong đó có một số vi phạm liên quan đến khai báo thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Trong khi đó, Điều 188 điều chỉnh hành vi buôn bán trái phép hàng hóa qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan và nội địa; Điều 189 xử lý hành vi vận chuyển trái phép hàng hóa qua các tuyến này. Điểm e, g, h khoản 1 Điều 200 đều quy định loại trừ trường hợp thuộc Điều 188 và Điều 189. Vì vậy, cần xác định bản chất hành vi, vai trò của người thực hiện, hoạt động buôn bán hay vận chuyển và nghĩa vụ thuế bị vi phạm. Không thể chỉ căn cứ vào việc hàng hóa đi qua biên giới hoặc có sai lệch trong tờ khai hải quan để kết luận tội danh.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, việc xác định đúng tội danh cần phân biệt hành vi trốn thuế với hành vi buôn bán hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Xem thêm: Tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS và Tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới theo Điều 189 BLHS.

✅Phần 5. Cần kiểm tra những chứng cứ nào để xác định hành vi trốn thuế?

5.1. Kiểm tra hồ sơ đăng ký thuế và hồ sơ khai thuế

Để xác định dấu hiệu trốn thuế, cần kiểm tra hồ sơ đăng ký thuế, tờ khai thuế theo từng kỳ và thời điểm người nộp thuế thực tế gửi hồ sơ đến cơ quan quản lý thuế. Đối với trường hợp không nộp hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày, cần đối chiếu thời hạn nộp theo quy định, thời gian được gia hạn và dữ liệu tiếp nhận hồ sơ điện tử. Thông báo của cơ quan thuế, biên nhận nộp hồ sơ và lịch sử kê khai là những tài liệu quan trọng để xác định thời điểm, tình trạng thực hiện nghĩa vụ thuế và dấu hiệu vi phạm tại điểm a khoản 1 Điều 200 BLHS.

5.2. Đối chiếu sổ kế toán, hóa đơn và chứng từ giao dịch

Việc xác định dấu hiệu trốn thuế cần đối chiếu sổ kế toán, báo cáo tài chính với hóa đơn đầu ra, đầu vào và các hợp đồng kinh tế phát sinh thực tế. Phiếu giao nhận, chứng từ thanh toán, sao kê ngân hàng giúp kiểm tra doanh thu, chi phí và dòng tiền có được phản ánh đầy đủ hay không. Ngoài ra, dữ liệu bán hàng, phiếu xuất kho và chứng từ nhập kho có thể làm rõ sự chênh lệch giữa hàng hóa thực tế với số liệu đã kê khai. Không nên chỉ dựa vào một chứng từ riêng lẻ để kết luận có hành vi trốn thuế; cần đánh giá tính thống nhất của toàn bộ hồ sơ và mối liên hệ với nghĩa vụ thuế phải thực hiện.

5.3. Kiểm tra hồ sơ hải quan và chứng từ về mục đích sử dụng hàng hóa

Khi xác minh hành vi trốn thuế trong hoạt động xuất nhập khẩu, cần đối chiếu tờ khai hải quan với hợp đồng ngoại thương, hóa đơn thương mại và chứng từ vận tải để xác định hàng hóa thực tế, trị giá và nội dung đã khai báo. Đối với hàng hóa thuộc diện miễn thuế hoặc không chịu thuế, cần kiểm tra hồ sơ miễn thuế, điều kiện sử dụng và tài liệu chứng minh mục đích sử dụng thực tế. Nếu hàng hóa được sử dụng khác mục đích đã đăng ký, cần làm rõ việc chuyển đổi có phải khai báo với cơ quan quản lý thuế hay không. Đây là căn cứ quan trọng để đánh giá dấu hiệu tại các điểm e, g, h và i khoản 1 Điều 200 BLHS.

Lưu ý: Không nên chỉ căn cứ vào sự khác biệt giữa hồ sơ hải quan và tình trạng hàng hóa thực tế để kết luận có hành vi trốn thuế. Cần xác minh nguyên nhân sai lệch, nghĩa vụ thuế phát sinh, hành vi khai báo và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự tương ứng.

✅Phần 6. Câu hỏi thường gặp về các hành vi trốn thuế theo Điều 200 BLHS

❓ Không xuất hóa đơn khi bán hàng có phải là hành vi trốn thuế không?

Có thể. Theo điểm c khoản 1 Điều 200 BLHS, không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ là một trong những hành vi có thể bị xem xét về Tội trốn thuế. Tuy nhiên, việc không xuất hóa đơn chưa đồng nghĩa đương nhiên với việc phạm tội. Cần xác định nghĩa vụ thuế phát sinh, số tiền thuế trốn và điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo luật.

❓ Không kê khai doanh thu có bị coi là trốn thuế không?

Có thể bị coi là hành vi trốn thuế nếu người thực hiện cố ý không ghi chép các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp theo điểm b khoản 1 Điều 200 BLHS. Việc đánh giá cần đối chiếu doanh thu thực tế, sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ thanh toán và hồ sơ khai thuế. Không phải mọi trường hợp thiếu doanh thu trên sổ sách đều mặc nhiên cấu thành tội phạm.

❓ Sử dụng hóa đơn đầu vào không hợp pháp có bị truy cứu Tội trốn thuế không?

Có thể bị truy cứu nếu việc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn theo điểm d khoản 1 Điều 200 BLHS. Cơ quan có thẩm quyền cần xác minh giao dịch thực tế, mục đích sử dụng hóa đơn và tác động đến nghĩa vụ thuế. Chỉ phát hiện hóa đơn bất hợp pháp chưa đủ để kết luận phạm tội.

❓ Khai sai hàng hóa nhập khẩu có bị xử lý về Tội trốn thuế không?

Có thể. Điểm e và điểm g khoản 1 Điều 200 BLHS quy định các hành vi khai sai thực tế hàng hóa xuất nhập khẩu hoặc cố ý không kê khai, khai sai thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Điểm h còn đề cập hành vi câu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa. Tuy nhiên, các hành vi tại điểm e, g, h chỉ được xem xét theo Điều 200 khi không thuộc trường hợp quy định tại Điều 188 và Điều 189 BLHS.

❓ Thay đổi mục đích sử dụng hàng miễn thuế có bị coi là trốn thuế không?

Có thể. Theo điểm i khoản 1 Điều 200 BLHS, hành vi sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế hoặc xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế có thể bị xem xét về Tội trốn thuế. Cần kiểm tra điều kiện miễn thuế ban đầu, mục đích sử dụng thực tế, thời điểm chuyển đổi và nghĩa vụ khai báo phát sinh. Không phải mọi thay đổi mục đích sử dụng đều đương nhiên cấu thành tội phạm.

✅Phần 7. Kết luận: Xác định đúng hành vi là căn cứ đánh giá trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế

Điều 200 khoản 1 BLHS quy định 9 nhóm hành vi trốn thuế, bao gồm cả hoạt động kinh doanh trong nước và xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, không phải mọi sai sót về kê khai thuế, hóa đơn hoặc kế toán đều đương nhiên cấu thành tội phạm. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hành vi cụ thể, nghĩa vụ thuế, lỗi, số tiền trốn thuế và điều kiện truy cứu theo luật. Hồ sơ cần được đối chiếu với sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ giao dịch, dữ liệu thanh toán và tài liệu quản lý thuế. Luật Dũng Trịnh hỗ trợ rà soát hồ sơ, đánh giá dấu hiệu pháp lý và đề xuất phương án xử lý phù hợp với từng trường hợp.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|