Mang thai hộ vì mục đích thương mại được xác định như thế nào?

Mang thai hộ vì mục đích thương mại được xác định dựa trên việc người phụ nữ mang thai cho người khác thông qua kỹ thuật hỗ trợ sinh sản nhằm hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác. Khi đánh giá, cần xem xét bản chất thỏa thuận, khoản tiền hoặc lợi ích được nhận, mục đích của các bên và chứng cứ về quá trình thực hiện.

• Mục đích hưởng lợi: Người phụ nữ mang thai cho người khác nhằm nhận lợi ích kinh tế hoặc lợi ích khác. Đây là dấu hiệu quan trọng để nhận diện mang thai hộ vì mục đích thương mại.
• Bản chất thỏa thuận: Cần làm rõ giữa các bên có thỏa thuận trao đổi tiền, tài sản hoặc lợi ích để thực hiện việc mang thai hộ hay không.
• Tính chất khoản tiền: Phải phân biệt lợi ích mang tính thương mại với các khoản chi phí thực tế nhằm bảo đảm việc chăm sóc sức khỏe sinh sản theo quy định pháp luật.
• Vai trò của từng người: Cần xác định ai là người tổ chức, kết nối, sắp xếp hoặc điều phối hoạt động mang thai hộ; không mặc nhiên coi tất cả người tham gia đều có cùng vai trò pháp lý.
• Chứng cứ liên quan: Tin nhắn, thỏa thuận, chứng từ chuyển tiền, hồ sơ y tế và lời khai của những người liên quan có thể giúp làm rõ mục đích và bản chất giao dịch.

✅Mở đầu

Trong thực tế, ranh giới giữa mang thai hộ vì mục đích nhân đạo và mang thai hộ vì mục đích thương mại thường gây tranh luận khi giữa các bên phát sinh khoản tiền hỗ trợ, chi phí chăm sóc thai kỳ hoặc thỏa thuận tài chính. Tuy nhiên, chỉ nhìn vào số tiền được giao nhận chưa đủ để xác định bản chất pháp lý của vụ việc. Cần làm rõ mục đích thỏa thuận, lợi ích mà các bên hướng đến, vai trò của từng người và chứng cứ liên quan. Đây cũng là cơ sở quan trọng để đánh giá liệu hành vi có dấu hiệu của tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại theo Điều 187 BLHS hay không.

✅Phần 1. Mang thai hộ vì mục đích thương mại là gì?

Mang thai hộ vì mục đích thương mại là việc một người phụ nữ mang thai cho người khác bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản để được hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác, theo khoản 23 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình.

1.1. Định nghĩa mang thai hộ vì mục đích thương mại

Theo khoản 23 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, mang thai hộ vì mục đích thương mại là việc một người phụ nữ mang thai cho người khác bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản để được hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác. Quy định này thể hiện ba yếu tố cơ bản: người phụ nữ trực tiếp mang thai; việc mang thai được thực hiện thông qua kỹ thuật hỗ trợ sinh sản; và mục đích của hoạt động là nhận lợi ích từ việc mang thai hộ.

Trong đó, yếu tố lợi ích kinh tế hoặc lợi ích khác có ý nghĩa quan trọng để nhận diện tính thương mại. Tuy nhiên, không phải cứ phát sinh khoản tiền giữa các bên thì mặc nhiên được xác định là mang thai hộ vì mục đích thương mại. Cần làm rõ bản chất khoản tiền, mục đích chi trả và việc khoản tiền đó có vượt ra ngoài các chi phí thực tế phục vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản hay không. Đây là căn cứ để phân biệt mang thai hộ vì mục đích thương mại với mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, đồng thời là cơ sở xem xét dấu hiệu pháp lý liên quan đến Điều 187 Bộ luật Hình sự.

1.2. Bản chất của mục đích thương mại trong hoạt động mang thai hộ

Bản chất thương mại trong hoạt động mang thai hộ được xác định thông qua mục đích hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác mà người mang thai hộ hướng đến khi thực hiện việc mang thai cho người khác. Lợi ích này không chỉ thể hiện ở khoản tiền được thỏa thuận hoặc thực tế nhận được, mà còn có thể là tài sản, quyền lợi hoặc lợi ích vật chất khác gắn với việc mang thai hộ. Vì vậy, khi xem xét dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại, cần đánh giá nội dung thỏa thuận, cách thức thanh toán và lợi ích mà các bên thực sự hướng đến.

Tuy nhiên, không phải mọi khoản tiền phát sinh đều thể hiện lợi ích vật chất trong hoạt động mang thai hộ. Cần phân biệt khoản chi trả thực tế nhằm bảo đảm chăm sóc sức khỏe sinh sản với khoản lợi ích được thỏa thuận để thực hiện việc mang thai hộ. Việc đánh giá phải căn cứ vào bản chất khoản tiền, mục đích sử dụng, chứng từ liên quan và hoàn cảnh cụ thể, thay vì chỉ dựa vào việc có hay không có giao dịch tài chính giữa các bên.

1.3. Căn cứ pháp luật xác định mục đích thương mại

Việc xác định dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại cần căn cứ vào khoản 23 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Theo đó, đây là việc người phụ nữ mang thai cho người khác bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản để được hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác. Điều 95, Điều 96 và Điều 98 của Luật này quy định về điều kiện, thỏa thuận và chi phí thực tế trong hoạt động mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Đây là cơ sở quan trọng để phân biệt khoản chi phục vụ việc mang thai với lợi ích vật chất trong hoạt động mang thai hộ. Bên cạnh đó, Điều 187 Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại. Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định cụ thể về điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.

"Điều 95. Điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

1. Việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo phải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện của các bên và được lập thành văn bản.

2. Vợ chồng có quyền nhờ người mang thai hộ khi có đủ các điều kiện sau đây:

a) Có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về việc người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản;

b) Vợ chồng đang không có con chung;

c) Đã được tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý.

3. Người được nhờ mang thai hộ phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng nhờ mang thai hộ;

b) Đã từng sinh con và chỉ được mang thai hộ một lần;

c) Ở độ tuổi phù hợp và có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về khả năng mang thai hộ;

d) Trường hợp người phụ nữ mang thai hộ có chồng thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chồng;

đ) Đã được tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý.

4. Việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo không được trái với quy định của pháp luật về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

5. Chính phủ quy định chi tiết Điều này.

Để xác định đầy đủ trách nhiệm hình sự, cần phân tích thêm các yếu tố cấu thành tội phạm, đặc biệt là hành vi tổ chức và mục đích thương mại. Nội dung này được trình bày tại bài Cấu thành tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại theo Điều 187 BLHS.

✅Phần 2. Những dấu hiệu nhận biết mang thai hộ vì mục đích thương mại

2.1. Có thỏa thuận về việc nhận lợi ích khi mang thai hộ

Một trong những dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại cần xem xét là giữa những người tham gia có thỏa thuận về việc nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích khác để thực hiện việc mang thai hộ hay không. Nội dung trao đổi có thể thể hiện qua hợp đồng, tin nhắn, ghi âm hoặc thỏa thuận trực tiếp về khoản tiền, quyền lợi và điều kiện thanh toán. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào việc có thỏa thuận tài chính để kết luận hành vi mang thai hộ nhằm mục đích thương mại. Cần làm rõ bản chất lợi ích được hứa hẹn, người được hưởng, thời điểm thỏa thuận và mối liên hệ với quá trình tổ chức mang thai hộ. Đặc biệt, phải phân biệt khoản lợi ích nhằm trục lợi từ việc mang thai hộ với các khoản chi phí thực tế phục vụ việc chăm sóc sức khỏe sinh sản theo quy định pháp luật.

2.2. Có dấu hiệu tổ chức hoặc sắp xếp hoạt động mang thai hộ để hưởng lợi

Một trong những dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại cần xem xét là việc một cá nhân đứng ra tìm kiếm, kết nối người mang thai hộ với người có nhu cầu nhờ mang thai hộ, đồng thời thu xếp các điều kiện để hoạt động này được thực hiện nhằm hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác. Hành vi tổ chức có thể thể hiện qua việc tìm người, thương lượng khoản tiền, thống nhất trách nhiệm, sắp xếp quá trình thực hiện và phân chia lợi ích giữa các bên. Tuy nhiên, không phải cứ giới thiệu hoặc kết nối hai người là đương nhiên có hành vi tổ chức phạm tội. Cần làm rõ mức độ tham gia, mục đích thực tế, thỏa thuận và chứng cứ liên quan để xác định có hay không mục đích trục lợi từ việc mang thai hộ theo quy định pháp luật.

2.3. Lợi ích nhận được không đơn thuần là chi phí thực tế

Một trong những dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại cần xem xét là bản chất lợi ích mà các bên nhận được, thay vì chỉ căn cứ vào việc có phát sinh khoản tiền trong quá trình mang thai hộ. Cần phân biệt khoản thanh toán chi phí khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe sinh sản với khoản tiền hoặc lợi ích khác được thỏa thuận nhằm hưởng lợi từ việc mang thai hộ. Việc đánh giá phải đối chiếu nội dung thỏa thuận, chứng từ thanh toán, mục đích sử dụng và người thực tế thụ hưởng. Nếu khoản nhận được vượt ra ngoài bản chất chi trả chi phí thực tế, đây có thể là dữ kiện cần làm rõ về mục đích trục lợi từ việc mang thai hộ. Tuy nhiên, không có một ngưỡng tiền cố định để mặc nhiên kết luận hành vi mang tính thương mại. Cần đánh giá tổng thể các tình tiết và chứng cứ liên quan.

Không phải cứ có khoản tiền phát sinh trong quá trình mang thai hộ là có thể kết luận hoạt động này nhằm mục đích thương mại. Cần xem xét bản chất khoản tiền, mục đích thanh toán và lợi ích thực tế mà các bên hướng đến. Để xác định ranh giới pháp lý, cần đối chiếu thêm các quy định về [mang thai hộ vì mục đích nhân đạo và mang thai hộ vì mục đích thương mại].

✅Phần 3. Nhận tiền mang thai hộ có vi phạm pháp luật không?

3.1. Không phải mọi khoản tiền nhận khi mang thai hộ đều là lợi ích thương mại

Việc người mang thai hộ nhận tiền không đồng nghĩa hoạt động này đương nhiên vì mục đích thương mại. Theo Điều 98 Luật Hôn nhân và gia đình, bên nhờ mang thai hộ có nghĩa vụ chi trả các chi phí thực tế để bảo đảm việc chăm sóc sức khỏe sinh sản cho người mang thai hộ theo quy định pháp luật. Vì vậy, cần phân biệt chi phí phát sinh khi mang thai hộ như khám, chữa bệnh, thuốc và chăm sóc sức khỏe với khoản tiền hoặc lợi ích được thỏa thuận nhằm hưởng lợi từ việc mang thai hộ. Khi đánh giá, cần xem xét mục đích thanh toán, căn cứ phát sinh, người thụ hưởng và chứng từ liên quan. Không thể chỉ dựa vào việc có chuyển tiền để kết luận có mục đích thương mại; ngược lại, việc gọi khoản tiền là hỗ trợ cũng không tự động loại trừ dấu hiệu này.

3.2. Trường hợp nhận tiền để thực hiện việc mang thai hộ nhằm hưởng lợi

Việc người phụ nữ nhận tiền theo thỏa thuận mang thai hộ cần được xem xét dựa trên bản chất khoản thanh toán và mục đích thực sự của các bên. Nếu khoản tiền được thỏa thuận như một lợi ích để người phụ nữ thực hiện việc mang thai hộ, thay vì chỉ nhằm thanh toán các chi phí thực tế phục vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, đây có thể là dấu hiệu của mang thai hộ vì mục đích thương mại. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào việc có nhận tiền để kết luận hành vi vi phạm pháp luật hoặc cấu thành tội phạm.

Cần làm rõ khoản tiền được nhận để làm gì, ai là người chi trả, người nhận có được hưởng lợi ngoài chi phí hợp lý hay không và có thỏa thuận về lợi ích kinh tế hoặc lợi ích khác giữa các bên hay không. Đồng thời, phải xác định riêng vai trò của người đứng ra tổ chức, người môi giới và người mang thai hộ. Theo Điều 187 BLHS, trách nhiệm hình sự tập trung vào hành vi tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại. Vì vậy, việc đánh giá phải dựa trên tổng thể thỏa thuận, dòng tiền và chứng cứ thực tế, không suy luận trách nhiệm hình sự chỉ từ một giao dịch.

Ví dụ minh họa về nhận tiền mang thai hộ nhằm hưởng lợi

Ví dụ: A đứng ra tìm người phụ nữ đồng ý mang thai hộ cho một cặp vợ chồng có nhu cầu. Sau khi kết nối các bên, A thỏa thuận với cặp vợ chồng về khoản tiền phải thanh toán, đồng thời cam kết trả cho người mang thai hộ một khoản tiền thấp hơn để hưởng phần chênh lệch. Ngoài ra, A còn nhận tiền công tìm kiếm và sắp xếp người mang thai hộ.

Trong tình huống này, cần làm rõ mục đích của các khoản tiền, nội dung thỏa thuận, việc phân chia lợi ích và vai trò thực tế của A. Nếu có căn cứ chứng minh A đã đứng ra tổ chức hoạt động mang thai hộ nhằm hưởng lợi về kinh tế, hành vi có thể được xem xét theo Điều 187 BLHS. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải dựa trên chứng cứ và các dấu hiệu cấu thành tội phạm, không chỉ dựa vào khoản tiền A nhận được.

3.3. Trường hợp nhận tiền hỗ trợ nhưng không có mục đích thương mại

Không phải mọi khoản tiền người mang thai hộ nhận được đều đồng nghĩa với việc mang thai hộ vì mục đích thương mại. Trường hợp các bên chỉ thanh toán chi phí phát sinh khi mang thai hộ như khám, chữa bệnh, thuốc men và chăm sóc sức khỏe sinh sản thì cần xem xét bản chất và căn cứ của từng khoản chi. Theo Điều 98 Luật Hôn nhân và gia đình, người nhờ mang thai hộ có nghĩa vụ chi trả các chi phí thực tế để bảo đảm việc chăm sóc sức khỏe sinh sản. Vì vậy, cần đối chiếu chứng từ thanh toán, hồ sơ y tế, mục đích sử dụng tiền và thỏa thuận giữa các bên. Nếu khoản tiền thực sự nhằm bù đắp chi phí hợp lý, không phải lợi ích kinh tế hoặc lợi ích khác từ việc mang thai hộ, thì không thể chỉ dựa vào việc có nhận tiền để kết luận đây là hoạt động mang thai hộ vì mục đích thương mại.

Lưu ý pháp lý: Điều 98 Luật Hôn nhân và gia đình quy định nghĩa vụ chi trả chi phí thực tế của bên nhờ mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Cần đối chiếu thêm quy định hướng dẫn hiện hành tại Nghị định 207/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/10/2025.

"Điều 98. Quyền, nghĩa vụ của bên nhờ mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

1. Bên nhờ mang thai hộ có nghĩa vụ chi trả các chi phí thực tế để bảo đảm việc chăm sóc sức khỏe sinh sản theo quy định của Bộ Y tế.

2. Quyền, nghĩa vụ của bên nhờ mang thai hộ vì mục đích nhân đạo đối với con phát sinh kể từ thời điểm con được sinh ra. Người mẹ nhờ mang thai hộ được hưởng chế độ thai sản theo quy định của pháp luật về lao động và bảo hiểm xã hội từ thời điểm nhận con cho đến khi con đủ 06 tháng tuổi.

3. Bên nhờ mang thai hộ không được từ chối nhận con. Trong trường hợp bên nhờ mang thai hộ chậm nhận con hoặc vi phạm nghĩa vụ về nuôi dưỡng, chăm sóc con thì phải có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con theo quy định của Luật này và bị xử lý theo quy định của pháp luật có liên quan; nếu gây thiệt hại cho bên mang thai hộ thì phải bồi thường. Trong trường hợp bên nhờ mang thai hộ chết thì con được hưởng thừa kế theo quy định của pháp luật đối với di sản của bên nhờ mang thai hộ.

4. Giữa con sinh ra từ việc mang thai hộ với các thành viên khác của gia đình bên nhờ mang thai hộ có các quyền, nghĩa vụ theo quy định của Luật này, Bộ luật dân sự và luật khác có liên quan.

5. Trong trường hợp bên mang thai hộ từ chối giao con thì bên nhờ mang thai hộ có quyền yêu cầu Tòa án buộc bên mang thai hộ giao con."

✅Phần 4. Thỏa thuận trả tiền mang thai hộ được đánh giá như thế nào?

4.1. Nội dung thỏa thuận trả tiền giữa các bên

Khi xem xét thỏa thuận trả tiền mang thai hộ, cần làm rõ ai là người đề xuất khoản tiền, ai thực hiện thanh toán và người nhận được hưởng lợi ích gì. Nội dung thỏa thuận có thể thể hiện bằng văn bản, tin nhắn, thư điện tử hoặc trao đổi trực tiếp giữa các bên. Cần chú ý điều kiện thanh toán, thời điểm giao nhận, số tiền và mục đích của từng khoản chi trả. Đặc biệt, phải phân biệt khoản tiền dùng để thanh toán chi phí thực tế với khoản lợi ích mà một bên được hưởng từ việc mang thai hộ.

Ví dụ minh họa: A và B thỏa thuận B mang thai hộ. A chuyển cho B các khoản tiền khám thai, thuốc men và chi phí đi lại có căn cứ thực tế. Trong khi đó, nếu hai bên thỏa thuận ngoài những khoản chi phí này, B còn được nhận một khoản tiền cố định để đổi lấy việc mang thai hộ, thì cần tiếp tục xác minh bản chất và mục đích của khoản tiền đó. Đây có thể là dữ kiện quan trọng khi đánh giá dấu hiệu thương mại, nhưng chưa đủ để tự động kết luận có tội.

Việc xác định lợi ích vật chất trong hoạt động mang thai hộ không nên chỉ dựa vào tên gọi của khoản tiền hoặc lời trình bày của một bên, mà cần đối chiếu toàn bộ nội dung thỏa thuận với quá trình thực hiện, dòng tiền và chứng cứ liên quan.

4.2. Giá trị chứng minh của tin nhắn, giấy nhận tiền và giao dịch ngân hàng

Trong vụ việc liên quan đến thỏa thuận trả tiền mang thai hộ, tin nhắn, giấy nhận tiền và sao kê ngân hàng có thể là những tài liệu quan trọng để làm rõ nội dung thỏa thuận và lợi ích mà các bên hướng đến. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào một giao dịch chuyển tiền hoặc một nội dung trao đổi riêng lẻ để kết luận có hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại.

Cần kiểm tra toàn bộ nội dung tin nhắn để xác định các bên trao đổi về khoản tiền, quyền lợi, điều kiện thanh toán và trách nhiệm nếu việc mang thai hộ không được thực hiện. Đối với giấy nhận tiền và sao kê ngân hàng, cần đối chiếu người chuyển, người nhận, thời điểm, số tiền, nguồn tiền và mục đích giao dịch. Đặc biệt, phải làm rõ khoản tiền đó là chi phí thực tế phục vụ việc mang thai hộ hay lợi ích vật chất trong hoạt động mang thai hộ.

Chẳng hạn, một khoản chuyển tiền được ghi là hỗ trợ chi phí y tế cần được đối chiếu với hồ sơ khám chữa bệnh và chứng từ liên quan. Ngược lại, nếu tài liệu thể hiện khoản tiền được thỏa thuận như điều kiện để thực hiện việc mang thai hộ nhằm hưởng lợi, đây là tình tiết cần tiếp tục xác minh. Kết luận pháp lý phải dựa trên tổng thể chứng cứ và vai trò thực tế của từng người.

4.3. Vì sao không thể chỉ căn cứ vào thỏa thuận để kết luận có tội?

Một thỏa thuận trả tiền mang thai hộ chỉ là một trong những dữ kiện cần xem xét, không phải căn cứ độc lập để kết luận một người phạm tội theo Điều 187 BLHS. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ ai là người đứng ra tổ chức, hành vi tổ chức được thực hiện như thế nào và các bên có thực sự hướng đến việc hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác hay không. Đồng thời, cần phân biệt lợi ích vật chất trong hoạt động mang thai hộ với các khoản chi trả thực tế nhằm bảo đảm chăm sóc sức khỏe sinh sản theo quy định pháp luật. Tin nhắn, giấy nhận tiền hoặc giao dịch ngân hàng phải được đối chiếu với hồ sơ y tế, lời khai và diễn biến thực tế. Chỉ khi đánh giá đầy đủ các dấu hiệu pháp lý và chứng cứ liên quan mới có cơ sở xem xét trách nhiệm hình sự của từng người.

Trong trường hợp các bên có thỏa thuận chuyển tiền, giấy nhận tiền hoặc trao đổi về lợi ích tài chính, những tài liệu này cần được đánh giá trong mối liên hệ với hành vi thực tế. Việc một người nhận tiền chưa đủ để xác định người đó có vai trò tổ chức mang thai hộ. Cần xem xét thêm [chứng cứ chứng minh hành vi tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại].

✅Phần 5. Chi phí phát sinh khi mang thai hộ có bị coi là lợi ích thương mại?

5.1. Các khoản chi phí thực tế liên quan đến sức khỏe sinh sản

Trong quá trình mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, chi phí phát sinh khi mang thai hộ có thể bao gồm tiền khám, xét nghiệm, thuốc, điều trị theo chỉ định của bác sĩ và các khoản chăm sóc sức khỏe sinh sản cần thiết. Ngoài ra, còn có chi phí liên quan trực tiếp đến quá trình mang thai, sinh con và chăm sóc sức khỏe của người mang thai hộ theo quy định pháp luật.

Đây là những khoản cần được xem xét trên cơ sở mục đích chi trả, tính chất thực tế và tài liệu chứng minh, thay vì chỉ căn cứ vào việc có phát sinh thanh toán giữa các bên. Theo Điều 98 Luật Hôn nhân và gia đình, người nhờ mang thai hộ có nghĩa vụ chi trả các chi phí thực tế để bảo đảm việc chăm sóc sức khỏe sinh sản. Vì vậy, không thể mặc nhiên xem mọi lợi ích vật chất trong hoạt động mang thai hộ là khoản thu mang tính thương mại.

5.2. Phân biệt khoản chi thực tế với khoản lợi ích được hưởng

Khi đánh giá chi phí phát sinh khi mang thai hộ, cần xem xét bản chất khoản tiền thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi “hỗ trợ”, “bồi dưỡng” hoặc “chi phí chăm sóc”. Trước hết, cần xác định khoản chi có phát sinh từ nhu cầu khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe sinh sản và quá trình mang thai hay không. Tiếp đó, đối chiếu chứng từ thanh toán, người thực tế thụ hưởng, mục đích sử dụng và mức độ hợp lý của từng khoản chi.

Chẳng hạn, khoản tiền được thanh toán trực tiếp cho cơ sở y tế hoặc có hóa đơn, chứng từ phù hợp với quá trình điều trị là dữ kiện cần xem xét khi xác định chi phí thực tế. Ngược lại, khoản tiền được thỏa thuận trả thêm để người mang thai hộ hoặc người tổ chức hưởng lợi cần được đánh giá về bản chất và mục đích chi trả.

Như vậy, lợi ích vật chất trong hoạt động mang thai hộ không thể được xác định chỉ bằng việc có phát sinh thanh toán. Cần đối chiếu toàn bộ thỏa thuận, dòng tiền và tài liệu liên quan để phân biệt chi phí hợp lý với khoản lợi ích mang tính thương mại theo quy định pháp luật.

5.3. Đánh giá khoản tiền hỗ trợ không có chứng từ đầy đủ

Việc không có hóa đơn, chứng từ cho các chi phí phát sinh khi mang thai hộ không đồng nghĩa khoản tiền đã nhận đương nhiên là lợi ích thương mại. Khi đánh giá, cần xem xét bản chất khoản hỗ trợ, mục đích chi trả, thời điểm giao nhận và đối chiếu với lời khai, tin nhắn, giao dịch ngân hàng, hồ sơ khám chữa bệnh. Ngược lại, việc các bên gọi khoản tiền là hỗ trợ hoặc bồi dưỡng cũng không mặc nhiên loại trừ dấu hiệu thương mại. Cần xác định khoản tiền có thực sự phục vụ việc chăm sóc sức khỏe sinh sản hay phản ánh lợi ích vật chất trong hoạt động mang thai hộ. Trường hợp cần làm rõ ranh giới này, nên đối chiếu thêm quy định về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo và nghĩa vụ chi trả chi phí thực tế của bên nhờ mang thai hộ.

✅Phần 6. Mục đích trục lợi từ việc mang thai hộ được chứng minh bằng chứng cứ nào?

6.1. Chứng cứ về thỏa thuận và mục đích hưởng lợi

Để xác định mục đích trục lợi từ việc mang thai hộ, cần làm rõ các bên đã thỏa thuận những gì, ai đề xuất việc chi trả và lợi ích nào được đặt ra để đổi lấy việc mang thai hộ. Tin nhắn, email, nội dung trao đổi, ghi âm được thu thập hợp pháp, văn bản thỏa thuận và lời khai của những người liên quan có thể phản ánh quá trình hình thành cam kết này. Đặc biệt, cần chú ý tài liệu thể hiện việc yêu cầu tiền, hứa hẹn lợi ích vật chất hoặc lợi ích khác, điều kiện thanh toán và trách nhiệm của từng bên. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào một tin nhắn hoặc lời khai riêng lẻ để kết luận có mục đích thương mại. Những tài liệu này phải được đối chiếu về thời điểm, nội dung, tính xác thực và mối liên hệ với hành vi thực tế để nhận diện đầy đủ dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại theo quy định pháp luật.

6.2. Chứng cứ về dòng tiền và lợi ích vật chất

Việc xác định mục đích trục lợi từ việc mang thai hộ cần làm rõ dòng tiền thực tế giữa người nhờ mang thai hộ, người mang thai hộ và những người tham gia tổ chức hoặc môi giới. Sao kê ngân hàng, giấy nhận tiền, dữ liệu chuyển khoản và lời khai có thể giúp xác định ai là người thanh toán, ai nhận tiền, thời điểm giao dịch và nội dung thanh toán. Đặc biệt, cần kiểm tra khoản tiền có được chia cho người tổ chức hoặc môi giới hay không, đồng thời đối chiếu với chi phí khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe sinh sản và các khoản chi thực tế khác. Dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại không thể chỉ suy ra từ một giao dịch chuyển tiền, mà phải được đánh giá trên cơ sở bản chất khoản thanh toán, mục đích hưởng lợi và mối liên hệ giữa các chứng cứ liên quan.

6.3. Đánh giá tổng hợp chứng cứ trước khi kết luận

Việc xác định mục đích trục lợi từ việc mang thai hộ không thể chỉ dựa vào một tin nhắn, khoản tiền chuyển khoản hoặc lời khai riêng lẻ. Cần đối chiếu trình tự thời gian giữa quá trình liên hệ, thỏa thuận, thanh toán và thực hiện việc mang thai hộ để làm rõ bản chất giao dịch. Đồng thời, phải kiểm tra tính xác thực của tài liệu, xác định mối liên hệ và vai trò thực tế của từng người tham gia. Các chứng cứ buộc tội cần được xem xét cùng những tài liệu có lợi cho người bị buộc tội, chẳng hạn chứng từ chi phí y tế, nội dung hỗ trợ chăm sóc sức khỏe hoặc tài liệu giải thích nguồn tiền. Chỉ khi đánh giá khách quan, toàn diện và trong mối liên hệ giữa các chứng cứ, mới có cơ sở xem xét mục đích thương mại và trách nhiệm pháp lý theo Điều 187 BLHS.

Việc chứng minh mục đích thương mại phải đặt trong tổng thể chứng cứ, bao gồm nội dung thỏa thuận, dòng tiền, quá trình liên hệ và vai trò của từng người. Đặc biệt, cần phân biệt người trực tiếp tổ chức với người chỉ tham gia giới thiệu hoặc hỗ trợ. Nội dung này được phân tích sâu hơn tại bài [ai có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tổ chức mang thai hộ].

✅Phần 7. Phân biệt mục đích thương mại với mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

7.1. Khác nhau về mục đích thực hiện

Điểm khác biệt cốt lõi giữa mang thai hộ vì mục đích nhân đạo và mang thai hộ vì mục đích thương mại nằm ở mục đích thực sự của việc mang thai hộ. Theo khoản 22 và khoản 23 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình, mang thai hộ vì mục đích nhân đạo xuất phát từ sự tự nguyện giúp đỡ cặp vợ chồng không thể mang thai và sinh con, không nhằm hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác. Ngược lại, mang thai hộ vì mục đích thương mại hướng đến việc nhận lợi ích kinh tế hoặc lợi ích khác từ hoạt động này. Vì vậy, khi xác định dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại, không thể chỉ nhìn vào việc các bên có thỏa thuận hoặc phát sinh chi phí phát sinh khi mang thai hộ, mà phải xem xét bản chất lợi ích, mục đích thỏa thuận và ý chí thực tế của những người tham gi

7.2. Khác nhau về việc thanh toán chi phí và hưởng lợi

Trong mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, người nhờ mang thai hộ có trách nhiệm chi trả các chi phí thực tế để bảo đảm việc chăm sóc sức khỏe sinh sản theo quy định pháp luật. Những khoản như khám thai, xét nghiệm, thuốc điều trị và chi phí y tế liên quan cần được xem xét theo mục đích phát sinh, căn cứ thanh toán và người thực tế thụ hưởng.

Ngược lại, nếu việc mang thai hộ gắn với thỏa thuận nhận tiền hoặc lợi ích khác nhằm hưởng lợi từ hoạt động này, đó có thể là dấu hiệu mang thai hộ vì mục đích thương mại. Vì vậy, khi đánh giá chi phí phát sinh khi mang thai hộ, không thể chỉ căn cứ vào việc có chuyển tiền hay không, mà phải làm rõ bản chất khoản thanh toán, mục đích của các bên và lợi ích thực tế được hướng đến.

7.3. Các tình huống dễ nhầm lẫn trong thực tế

Trong thực tế, việc người mang thai hộ được thanh toán chi phí y tế, chăm sóc sức khỏe hoặc nhận khoản hỗ trợ sinh hoạt chưa đủ để kết luận có mục đích thương mại. Cần đối chiếu khoản tiền với chi phí thực tế, nghĩa vụ thanh toán và bản chất thỏa thuận giữa các bên. Tương tự, việc có văn bản thỏa thuận tài chính hoặc người trung gian kết nối cũng không mặc nhiên chứng minh hành vi phạm tội. Điều cần làm rõ là các bên có hướng đến việc hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác từ hoạt động mang thai hộ hay không, đồng thời xác định vai trò thực tế của từng người. Không thể chỉ dựa vào một khoản tiền, một thỏa thuận hoặc việc giới thiệu giữa các bên để kết luận có hành vi tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại theo Điều 187 BLHS.

✅Phần 8. Khi nào hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại bị xử lý theo Điều 187 BLHS?

8.1. Phải xác định hành vi tổ chức mang thai hộ

Điều 187 BLHS xử lý người có hành vi tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại, do đó cần làm rõ ai là người thực tế đứng ra sắp xếp, điều phối hoặc thực hiện việc tổ chức hoạt động này nhằm hưởng lợi. Người mang thai hộ, người nhờ mang thai hộ và người môi giới không đương nhiên có cùng vai trò pháp lý. Việc xác định trách nhiệm phải căn cứ vào hành vi cụ thể, mức độ tham gia, sự phối hợp giữa các bên và chứng cứ liên quan. Không thể chỉ dựa vào tên gọi trong thỏa thuận, việc có mặt trong quá trình thực hiện hoặc một lần nhận tiền để kết luận một người là người tổ chức.

8.2. Đánh giá đầy đủ các dấu hiệu và chứng cứ

Việc xác định trách nhiệm hình sự theo Điều 187 BLHS cần đánh giá đồng thời mục đích thương mại, hành vi tổ chức và vai trò thực tế của từng người tham gia. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu thỏa thuận giữa các bên, tin nhắn trao đổi, giao dịch tài chính, hồ sơ y tế và lời khai để làm rõ quá trình thực hiện. Đặc biệt, cần phân biệt khoản tiền phục vụ chi phí thực tế với lợi ích nhằm hưởng lợi từ hoạt động mang thai hộ. Không nên kết luận có tội chỉ từ một giao dịch hoặc lời khai riêng lẻ.

8.3. Liên hệ khung hình phạt theo Điều 187.

Khi hành vi tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại đủ căn cứ cấu thành tội phạm, người phạm tội có thể bị xử lý theo Điều 187 BLHS. Khoản 1 quy định hình phạt tiền từ 50–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Nếu thuộc một trong bốn trường hợp định khung tại khoản 2, mức phạt tù là từ 01–05 năm. Ngoài ra, khoản 3 còn quy định hình phạt bổ sung. Việc áp dụng cụ thể phụ thuộc vào tính chất hành vi và các tình tiết của vụ án.

Khi có căn cứ cho thấy hoạt động mang thai hộ được tổ chức nhằm hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác, cần tiếp tục đối chiếu hành vi thực tế với các dấu hiệu pháp lý của Điều 187 BLHS. Để hiểu đầy đủ phạm vi điều chỉnh, các trường hợp truy cứu và khung hình phạt, bạn có thể tham khảo bài [tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại theo Điều 187 BLHS].

✅Phần 9. Kết luận và hướng đánh giá vụ việc

Để xác định một hoạt động mang thai hộ có vì mục đích thương mại hay không, cần đánh giá tổng thể các tình tiết thay vì chỉ căn cứ vào việc có phát sinh khoản tiền. Trước hết, phải làm rõ giữa các bên có thỏa thuận hoặc dấu hiệu hướng đến việc hưởng lợi về kinh tế hay lợi ích khác không. Tiếp đó, cần xác định khoản tiền được thanh toán là chi phí thực tế phục vụ việc mang thai hộ hay lợi ích mang tính thương mại. Đồng thời, phải làm rõ ai là người thực hiện hành vi tổ chức, mức độ tham gia và vai trò của từng cá nhân. Cuối cùng, các nhận định này phải được kiểm chứng bằng chứng cứ cụ thể như tin nhắn, thỏa thuận, giao dịch ngân hàng và hồ sơ y tế. Không thể chỉ từ một khoản tiền hoặc một lần giới thiệu mà mặc nhiên kết luận có tội theo Điều 187 BLHS.

Khi xem xét một vụ việc liên quan đến mang thai hộ vì mục đích thương mại, cần rà soát toàn bộ thỏa thuận, tin nhắn trao đổi và giao dịch tài chính giữa những người tham gia. Các khoản tiền cần được đối chiếu với hồ sơ khám chữa bệnh, chứng từ chi phí và mục đích thanh toán thực tế. Đồng thời, phải xác định cụ thể ai là người tổ chức, người mang thai hộ, người nhờ mang thai hộ và người trung gian, tránh đánh đồng vai trò của các bên. Những tài liệu thu thập được cần kiểm tra về tính hợp pháp, tính xác thực và mối liên hệ với hành vi bị xem xét. Nếu đang bị tố giác hoặc được xác minh về hành vi liên quan đến Điều 187 BLHS, việc rà soát hồ sơ với sự hỗ trợ của luật sư sẽ giúp nhận diện những vấn đề pháp lý cần làm rõ và đánh giá đầy đủ căn cứ xác định trách nhiệm hình sự.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|