Vận chuyển tiền trái phép qua biên giới bị xử lý như thế nào?

Vận chuyển tiền trái phép qua biên giới có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 189 Bộ luật Hình sự, tùy thuộc vào giá trị tiền, tính chất hành vi và các điều kiện luật định. Trường hợp giá trị tiền từ 100 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm; trường hợp dưới mức này vẫn có thể bị xử lý hình sự trong những điều kiện đặc biệt. Không phải mọi hành vi không khai báo tiền khi xuất nhập cảnh đều cấu thành tội phạm.

• Vận chuyển tiền trái phép qua biên giới có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Ngưỡng định lượng thông thường tại khoản 1 Điều 189 là từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng.
• Giá trị dưới 100 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trong trường hợp luật định.
• Mức phạt tù cao nhất theo Điều 189 là 10 năm.

• Điều 189 BLHS: Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH năm 2025.

• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS số 86/2025/QH15: Có hiệu lực từ ngày 01/07/2025.

• Thông tư 15/2011/TT-NHNN: Quy định việc mang ngoại tệ tiền mặt, đồng Việt Nam tiền mặt khi xuất nhập cảnh được sửa đổi bởi Thông tư 20/2022/TT-NHNN.

• Nghị định 169/2026/NĐ-CP: Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, có hiệu lực từ 01/07/2026

✅Mở đầu

Trong thực tế, việc phát hiện một người mang theo lượng lớn tiền mặt hoặc ngoại tệ tại cửa khẩu chưa đủ để kết luận người đó phạm tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới. Cần kiểm tra đồng thời loại tiền, giá trị thực tế, tuyến vận chuyển, giấy tờ khai báo, chứng từ chứng minh nguồn gốc và nhận thức của người thực hiện. Đặc biệt, ngưỡng tiền phải khai báo hải quan không đồng nhất với ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc đánh giá đúng từng yếu tố giúp phân biệt vi phạm thủ tục hành chính với hành vi có dấu hiệu phạm tội theo Điều 189 BLHS.

✅Phần 1. Vận chuyển tiền trái phép qua biên giới là hành vi gì?

Vận chuyển tiền trái phép qua biên giới là hành vi đưa tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ qua biên giới, từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại trái quy định pháp luật, thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều 189 BLHS.

1.1. Tiền Việt Nam và ngoại tệ có thể là đối tượng của hành vi vận chuyển trái phép

Tiền Việt Nam và ngoại tệ đều có thể là đối tượng của hành vi vận chuyển trái phép qua biên giới theo Điều 189 BLHS. Trong đó, tiền Việt Nam đồng là đồng tiền do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành; ngoại tệ là đồng tiền của quốc gia khác hoặc đồng tiền chung được sử dụng trong thanh toán quốc tế. Các loại tiền này có thể tồn tại dưới dạng tiền giấy hoặc tiền kim loại, được cá nhân, tổ chức mang theo khi xuất cảnh, nhập cảnh. Tuy nhiên, cần phân biệt ngoại tệ tiền mặt với séc du lịch, thẻ ngân hàng, số dư tài khoản hoặc sổ tiết kiệm. Không phải mọi phương tiện thanh toán hay giấy tờ có giá đều mặc nhiên được xem là tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ theo Điều 189. Việc xác định đối tượng vận chuyển phải căn cứ vào bản chất tài sản và quy định pháp luật tương ứng.

1.2. Vận chuyển tiền mặt qua biên giới khác với chuyển tiền qua ngân hàng

Vận chuyển tiền mặt qua biên giới là hành vi trực tiếp mang tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ tiền mặt từ Việt Nam ra nước ngoài, từ nước ngoài vào Việt Nam hoặc qua khu phi thuế quan. Trong khi đó, chuyển tiền qua ngân hàng là giao dịch được thực hiện thông qua tài khoản thanh toán và hệ thống của tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, không phải hành vi trực tiếp mang tiền mặt qua cửa khẩu.

Sự khác biệt này có ý nghĩa khi xác định phạm vi áp dụng Điều 189 BLHS. Một giao dịch chuyển tiền quốc tế có giá trị lớn không mặc nhiên cấu thành tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới. Nếu giao dịch có dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý ngoại hối, thanh toán hoặc phòng, chống rửa tiền, cần xem xét theo quy định pháp luật tương ứng. Vì vậy, phải xác định đúng phương thức dịch chuyển tiền, bản chất giao dịch và hành vi thực tế trước khi đánh giá trách nhiệm pháp lý.

1.3. Phạm vi vận chuyển được Điều 189 điều chỉnh

Điều 189 BLHS điều chỉnh hành vi vận chuyển trái pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ và các đối tượng khác được điều luật quy định qua biên giới hoặc giữa khu phi thuế quan với nội địa. Phạm vi này bao gồm ba trường hợp: đưa tiền từ Việt Nam ra nước ngoài; đưa tiền từ nước ngoài vào Việt Nam; vận chuyển tiền từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc theo chiều ngược lại. Để xác định trách nhiệm hình sự, cần chứng minh đồng thời hành vi vận chuyển qua đúng phạm vi luật định và tính trái pháp luật của việc vận chuyển. Việc tiền được mang qua cửa khẩu hoặc chưa thực hiện khai báo không tự động đồng nghĩa với phạm tội Điều 189.

Vận chuyển tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ qua biên giới trái quy định pháp luật là một trong những hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều 189 BLHS. Tuy nhiên, để xác định trách nhiệm hình sự, cần xem xét đồng thời đối tượng vận chuyển, giá trị tiền và các điều kiện định tội. Để hiểu đầy đủ các dấu hiệu pháp lý, bạn có thể tham khảo bài phân tích về tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới theo Điều 189 BLHS.

✅Phần 2. Những hành vi vận chuyển tiền qua biên giới nào có thể bị coi là trái phép?

2.1. Mang ngoại tệ tiền mặt vượt mức phải khai báo nhưng không thực hiện khai báo

Việc mang ngoại tệ tiền mặt qua biên giới vượt mức quy định nhưng không khai báo với cơ quan hải quan có thể bị xem xét xử lý theo pháp luật về hải quan và quản lý ngoại hối. Theo quy định hiện hành, cá nhân xuất nhập cảnh bằng hộ chiếu qua cửa khẩu quốc tế phải khai báo khi mang ngoại tệ tiền mặt trên 5.000 USD hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương. Trường hợp mang tiền mặt qua biên giới không khai báo, khai báo không trung thực hoặc không xuất trình giấy tờ theo yêu cầu, cần xác định cụ thể nghĩa vụ khai báo và giấy tờ áp dụng cho từng chiều xuất cảnh, nhập cảnh. Tuy nhiên, không phải cứ vi phạm thủ tục này là cấu thành tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới. Việc truy cứu theo Điều 189 BLHS còn phải căn cứ vào tính trái pháp luật của hành vi, giá trị tiền và các điều kiện định tội tương ứng.

Ví dụ minh họa: Một cá nhân xuất cảnh qua cửa khẩu quốc tế, mang theo 8.000 USD tiền mặt trong hành lý nhưng không thực hiện khai báo hải quan và không xuất trình giấy tờ liên quan khi được yêu cầu. Trong trường hợp này, cơ quan chức năng cần xác định nghĩa vụ khai báo, nguồn gốc số ngoại tệ và lý do không khai báo để xem xét hướng xử lý theo quy định. Nếu hành vi chỉ vi phạm nghĩa vụ khai báo nhưng chưa đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm thì có thể bị xử phạt hành chính. Ngược lại, nếu có căn cứ xác định hành vi vận chuyển trái pháp luật và đáp ứng điều kiện truy cứu tại Điều 189 BLHS, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Việc mang 8.000 USD mà không khai báo không tự động đồng nghĩa với phạm tội.

2.2. Vận chuyển tiền không có giấy tờ chứng minh tính hợp pháp

Việc mang tiền mặt qua biên giới không có giấy tờ cần thiết có thể dẫn đến việc bị kiểm tra, xử lý theo quy định về quản lý ngoại hối và hải quan. Chẳng hạn, người xuất cảnh mang ngoại tệ vượt mức quy định nhưng không có giấy xác nhận của tổ chức tín dụng được phép hoặc văn bản chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước trong trường hợp pháp luật yêu cầu có thể bị xem xét xử lý. Tương tự, nếu không chứng minh được số ngoại tệ đã mang vào Việt Nam trong lần nhập cảnh trước, cơ quan chức năng có thể yêu cầu làm rõ nguồn gốc và căn cứ sử dụng số tiền. Tuy nhiên, thiếu giấy tờ không đồng nghĩa đương nhiên phạm tội. Cần đối chiếu nguồn tiền, mục đích, tuyến vận chuyển và nghĩa vụ pháp lý cụ thể để xác định trách nhiệm.

Ví dụ minh họa: Một cá nhân xuất cảnh mang theo 8.000 USD tiền mặt nhưng không xuất trình được giấy xác nhận của tổ chức tín dụng được phép hoặc văn bản chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước trong trường hợp pháp luật yêu cầu. Khi kiểm tra, người này khai số tiền là tài sản cá nhân nhưng chưa cung cấp được chứng từ liên quan. Trong trường hợp này, cơ quan chức năng cần xác minh nguồn gốc ngoại tệ, mục đích mang tiền, nghĩa vụ khai báo và các giấy tờ phải có. Nếu chỉ có vi phạm về thủ tục khai báo hoặc giấy tờ thì cần xem xét xử lý hành chính; chỉ khi hành vi thỏa mãn đầy đủ dấu hiệu và điều kiện truy cứu mới có căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 189 BLHS.

2.3. Cố ý che giấu hoặc tổ chức đưa tiền qua biên giới trái quy định

Hành vi vận chuyển tiền trái phép qua biên giới có thể được thực hiện bằng cách giấu tiền trong hành lý, phương tiện hoặc hàng hóa nhằm tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng. Một số trường hợp còn thuê người khác mang tiền qua cửa khẩu, chia nhỏ số tiền cho nhiều người hoặc thỏa thuận trước về tiền công, địa điểm giao nhận và phương thức vận chuyển. Những dấu hiệu này có thể giúp làm rõ cách thức thực hiện, mức độ chủ động và nhận thức của người tham gia. Tuy nhiên, việc che giấu tiền, chia nhỏ số tiền hoặc nhận tiền công không tự động cấu thành tội phạm. Cần đối chiếu toàn bộ chứng cứ để xác định hành vi có trái pháp luật và đủ điều kiện truy cứu theo Điều 189 BLHS hay không.

Ví dụ: A thỏa thuận trả tiền công cho B để mang một khoản ngoại tệ qua biên giới. A hướng dẫn B chia số tiền thành nhiều phần, cất vào các vị trí khác nhau trong hành lý và giao tiền tại một địa điểm đã thống nhất sau khi qua cửa khẩu. Khi xác minh vụ việc, cơ quan chức năng có thể đối chiếu tin nhắn trao đổi, thỏa thuận tiền công, cách thức giao nhận và lời khai của những người liên quan để làm rõ vai trò, nhận thức của từng người.

Tuy nhiên, việc che giấu tiền, chia nhỏ số tiền hoặc nhận tiền công không tự động cấu thành tội phạm. Cần đánh giá tổng thể chứng cứ, tính chất hành vi, giá trị tiền vận chuyển và các điều kiện luật định để xác định có đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 189 BLHS hay không.

Người nhận tiền công để vận chuyển không đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự với lý do chỉ làm thuê. Cần xác định người đó có biết tính chất trái pháp luật của hành vi hay không, có tham gia vào thỏa thuận và thực hiện hành vi với vai trò nào. Nội dung này được phân tích thêm trong bài người vận chuyển thuê hàng hóa qua biên giới có phải chịu trách nhiệm hình sự không?

✅Phần 3. Ngưỡng mang ngoại tệ qua biên giới phải khai báo và giấy tờ cần có

3.1. Mang bao nhiêu tiền mặt qua cửa khẩu phải khai báo hải quan?

Theo Điều 2 Thông tư 15/2011/TT-NHNN, cá nhân xuất cảnh, nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế bằng hộ chiếu phải khai báo hải quan khi mang theo ngoại tệ tiền mặt trên 5.000 USD hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương; đối với đồng Việt Nam tiền mặt, mức phải khai báo là trên 15 triệu đồng.

Đây là ngưỡng xác định nghĩa vụ khai báo khi xuất nhập cảnh, không phải ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 189 BLHS. Vì vậy, người mang tiền vượt mức này không đương nhiên phạm tội nếu chưa thực hiện khai báo.

Cần lưu ý, trường hợp sử dụng giấy thông hành qua cửa khẩu biên giới phải đối chiếu quy định riêng; không áp dụng máy móc ngưỡng dành cho người xuất nhập cảnh bằng hộ chiếu. Các phương tiện thanh toán và giấy tờ có giá cũng không mặc nhiên được xem là tiền mặt để áp dụng cùng ngưỡng khai báo.

Lưu ý pháp lý: Cần phân biệt ba vấn đề: ngưỡng phải khai báo, điều kiện được phép mang tiền qua biên giới và ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là những căn cứ pháp lý khác nhau, không thể dùng thay thế cho nhau.

3.2. Trường hợp nào phải khai báo dù số tiền không vượt ngưỡng thông thường?

Theo Điều 2 Thông tư 15/2011/TT-NHNN, người nhập cảnh mang ngoại tệ tiền mặt bằng hoặc thấp hơn 5.000 USD (hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương) vẫn phải khai báo hải quan nếu có nhu cầu gửi số ngoại tệ này vào tài khoản ngoại tệ của cá nhân mở tại tổ chức tín dụng được phép. Đây là trường hợp khai báo nhằm phục vụ việc gửi tiền vào tài khoản, không phải nghĩa vụ phát sinh do vượt ngưỡng khai báo thông thường. Vì vậy, cần phân biệt mục đích khai báo và điều kiện phải khai báo trong từng tình huống. Đồng thời, không áp dụng máy móc ngưỡng dành cho người xuất nhập cảnh bằng hộ chiếu tại cửa khẩu quốc tế đối với người sử dụng giấy thông hành, bởi nhóm này có quy định riêng.

Quy định trên hiện có thể đã được sửa đổi bổ sung.

3.3. Xuất cảnh mang ngoại tệ vượt mức phải chuẩn bị giấy tờ gì?

Cá nhân xuất cảnh mang ngoại tệ tiền mặt vượt mức phải khai báo cần chuẩn bị giấy tờ chứng minh việc mang tiền ra nước ngoài theo đúng quy định về quản lý ngoại hối. Tùy trường hợp, người xuất cảnh cần có Giấy xác nhận mang ngoại tệ tiền mặt, đồng Việt Nam tiền mặt ra nước ngoài do tổ chức tín dụng được phép cấp hoặc văn bản chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước khi thuộc trường hợp phải xin chấp thuận.

Trường hợp số tiền mang ra không vượt quá số tiền đã mang vào Việt Nam trước đó, người xuất cảnh có thể sử dụng tờ khai nhập cảnh có xác nhận của cơ quan hải quan để chứng minh, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật. Cần kiểm tra thời hạn sử dụng tờ khai: đối với trường hợp này, tờ khai nhập cảnh có giá trị trong 12 tháng kể từ ngày ghi trên tờ khai.

Ngoài ra, nên chuẩn bị chứng từ về nguồn gốc, mục đích sử dụng và số lượng tiền để phục vụ việc đối chiếu khi cơ quan hải quan kiểm tra.

3.4. Nhập cảnh mang ngoại tệ cần thực hiện những thủ tục nào?

Khi nhập cảnh vào Việt Nam, cá nhân cần kiểm tra số ngoại tệ và đồng Việt Nam tiền mặt thực tế mang theo để xác định nghĩa vụ khai báo hải quan. Theo quy định, nếu mang trên 5.000 USD hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương, hoặc trên 15 triệu đồng tiền mặt, người nhập cảnh phải khai báo với Hải quan cửa khẩu. Trường hợp thuộc diện khai báo, cần kê khai trung thực số tiền và lưu giữ tờ khai có xác nhận của Hải quan. Đặc biệt, nếu nhập cảnh mang ngoại tệ tiền mặt để gửi vào tài khoản ngoại tệ của cá nhân tại tổ chức tín dụng được phép, cần thực hiện khai báo theo điều kiện tại khoản 2 Điều 2 Thông tư 15/2011/TT-NHNN. Tờ khai có xác nhận hải quan có giá trị sử dụng trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày nhập cảnh theo Điều 4 Thông tư này.

Bảng thực hành xác định nghĩa vụ khai báo khi nhập cảnh, xuất cảnh:

Lưu ý pháp lý: Các ngưỡng trên áp dụng đối với cá nhân xuất cảnh, nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế bằng hộ chiếu; trường hợp sử dụng giấy thông hành qua cửa khẩu biên giới có quy định riêng.

Khi người nhập cảnh không thực hiện nghĩa vụ khai báo, cần phân biệt vi phạm thủ tục quản lý hải quan với hành vi vận chuyển trái phép đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Bạn có thể tham khảo thêm bài Vận chuyển hàng hóa không khai báo hải quan có phải là tội phạm không? để hiểu rõ ranh giới giữa xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự.

✅Phần 4. Khi nào vận chuyển tiền trái phép qua biên giới bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

4.1. Trường hợp tiền vận chuyển có giá trị từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng

Theo khoản 1 Điều 189 BLHS, người có hành vi vận chuyển tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ trái phép qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa, ngược lại, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi giá trị tiền vận chuyển từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Điều kiện quan trọng không chỉ nằm ở giá trị tiền mà còn phải xác định hành vi vận chuyển có trái pháp luật hay không, tiền có thuộc đối tượng điều chỉnh của điều luật và các chứng cứ liên quan có đủ căn cứ chứng minh hành vi phạm tội.

Nếu đủ dấu hiệu định tội, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 20–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Đáng lưu ý, mức 5.000 USD là ngưỡng khai báo ngoại tệ, không phải ngưỡng truy cứu hình sự theo Điều 189.

4.2. Vận chuyển tiền dưới 100 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?

Không phải cứ vận chuyển tiền qua biên giới có giá trị dưới 100 triệu đồng là được loại trừ trách nhiệm hình sự. Theo điểm a khoản 1 Điều 189 BLHS, người thực hiện vẫn có thể bị truy cứu nếu trước đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều 189 hoặc một trong các điều 188, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196 và 200; hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Khi xem xét trường hợp này, cần kiểm tra quyết định xử phạt hoặc bản án trước đó, điều luật được áp dụng và tình trạng xóa án tích (nếu có). Không thể lấy bất kỳ tiền sử vi phạm hành chính nào làm căn cứ truy cứu theo Điều 189. Đặc biệt, quy định về di vật, cổ vật tại điểm b không áp dụng máy móc đối với tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ. Vì vậy, trách nhiệm hình sự khi vận chuyển tiền qua biên giới phải được xác định trên cơ sở đúng điều kiện luật định và chứng cứ của vụ việc, không chỉ dựa vào giá trị tiền dưới 100 triệu đồng.

4.3. Cách xác định giá trị tiền Việt Nam và ngoại tệ khi xem xét trách nhiệm hình sự

Để xác định giá trị tiền vận chuyển qua biên giới, trước hết cần làm rõ số lượng tiền thực tế bị phát hiện, loại tiền và mệnh giá tương ứng. Đối với tiền Việt Nam, giá trị được xác định theo số tiền kiểm đếm thực tế. Đối với ngoại tệ, cần xác định từng loại ngoại tệ và căn cứ tỷ giá quy đổi sang đồng Việt Nam theo quy định pháp luật áp dụng. Trường hợp vận chuyển đồng thời nhiều loại ngoại tệ, phải đối chiếu riêng từng khoản tiền, sau đó xác định tổng giá trị theo căn cứ phù hợp. Các tài liệu cần kiểm tra gồm biên bản thu giữ, biên bản kiểm đếm, chứng từ ngân hàng và tài liệu liên quan đến tỷ giá. Không thể mặc nhiên lấy tỷ giá tại ngày xét xử để xác định giá trị tiền phạm pháp; thời điểm và phương pháp quy đổi phải có căn cứ pháp lý cụ thể.

4.4. Phân biệt vi phạm nghĩa vụ khai báo với tội vận chuyển trái phép tiền tệ

Không phải mọi trường hợp mang tiền mặt qua biên giới không khai báo hoặc khai báo không đúng đều cấu thành tội vận chuyển trái phép tiền tệ theo Điều 189 BLHS. Cần phân biệt nghĩa vụ khai báo hải quan với điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự, bởi đây là hai vấn đề pháp lý có căn cứ và hậu quả xử lý khác nhau.

Điểm cần lưu ý: Người mang tiền vượt mức phải khai báo nhưng không khai báo không đương nhiên phạm tội Điều 189. Ngược lại, việc đã thực hiện khai báo cũng không mặc nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự nếu hành vi vận chuyển vẫn trái pháp luật và đáp ứng đầy đủ dấu hiệu định tội. Vì vậy, cần đánh giá đồng thời số tiền, tính hợp pháp của việc vận chuyển và các chứng cứ liên quan, thay vì chỉ căn cứ vào tờ khai hải quan để kết luận.

✅Phần 5. Vận chuyển tiền mặt qua biên giới bị phạt thế nào?

5.1. Hình phạt đối với cá nhân theo khoản 1 Điều 189

Theo khoản 1 Điều 189 BLHS, người phạm tội vận chuyển trái phép tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ qua biên giới có thể bị áp dụng một trong ba hình phạt chính: phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Đây là các hình phạt được quy định theo hướng lựa chọn, không phải đồng thời áp dụng cả ba. Việc quyết định hình phạt phải căn cứ vào tính chất, mức độ hành vi, giá trị tiền vận chuyển, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

5.2. Hình phạt tù từ 02 năm đến 05 năm

Theo khoản 2 Điều 189 BLHS, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm nếu thuộc một trong các trường hợp định khung tăng nặng như: phạm tội có tổ chức; giá trị vật phạm pháp từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức; phạm tội 02 lần trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm. Đối với hành vi vận chuyển tiền, cần xác định chính xác giá trị tiền và vai trò của từng người tham gia. Đặc biệt, việc có tổ chức, lợi dụng chức vụ hoặc thực hiện nhiều lần có thể làm thay đổi khung hình phạt, ngay cả khi không thuộc trường hợp định khung theo giá trị.

5.3. Trường hợp vận chuyển tiền từ 500 triệu đồng trở lên

Theo khoản 3 Điều 189 BLHS, người phạm tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ qua biên giới, nếu vật phạm pháp trị giá từ 500 triệu đồng trở lên, có thể bị phạt tiền từ 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 05 năm đến 10 năm. Đây là khung hình phạt cao nhất về tù có thời hạn đối với cá nhân theo Điều 189. Khi áp dụng, cần phân biệt căn cứ định khung theo giá trị vật phạm pháp tại khoản 3 với các tình tiết định khung khác thuộc khoản 2, tránh chỉ dựa vào số tiền mà bỏ qua bản chất hành vi.

5.4. Hình phạt bổ sung đối với người phạm tội

Ngoài hình phạt chính, theo khoản 4 Điều 189 BLHS, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Đây là các hình phạt bổ sung, không mặc nhiên áp dụng cho mọi trường hợp. Việc quyết định hình phạt cần căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, vai trò của người phạm tội và các tình tiết cụ thể của vụ án. Vì vậy, cần phân biệt hình phạt bổ sung với hình phạt tiền được quy định như một hình phạt chính tại các khoản 1, 2 và 3 Điều 189.

5.5. Không đủ điều kiện truy cứu hình sự thì có thể bị xử phạt hành chính không?

Không phải mọi trường hợp mang tiền mặt qua biên giới không khai báo đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu hành vi chưa đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 189 BLHS, người vi phạm vẫn có thể bị xử phạt hành chính theo Điều 11 Nghị định 169/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/07/2026). Mức phạt được xác định theo chiều xuất cảnh hoặc nhập cảnh và giá trị tang vật vi phạm:

Bảng mức phạt khi không khai báo hoặc khai sai tiền mặt vượt mức quy định

Lưu ý: Theo khoản 6 Điều 11 Nghị định 169/2026/NĐ-CP, giá trị tang vật vi phạm được tính sau khi trừ giá trị tiền mặt và các tài sản khác không phải khai báo theo quy định. Ngoài ra, trường hợp nhập cảnh khai số tiền nhiều hơn thực tế mang theo hoặc sử dụng giấy thông hành mang loại ngoại tệ không được phép mang theo có quy định xử phạt riêng tại khoản 3 và khoản 4 Điều này.

Cần phân biệt rõ: xử phạt hành chính do vi phạm nghĩa vụ khai báo không đồng nghĩa với truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới. Việc áp dụng Điều 189 phải căn cứ vào hành vi vận chuyển trái pháp luật, giá trị tiền và các điều kiện định tội tương ứng.

✅Phần 6. Phân biệt vận chuyển tiền trái phép qua biên giới với các hành vi vi phạm khác

6.1. Phân biệt vận chuyển tiền trái phép với buôn lậu theo Điều 188

Tội buôn lậu theo Điều 188 BLHS và tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới theo Điều 189 BLHS đều có thể liên quan đến tiền Việt Nam, ngoại tệ và hàng hóa được đưa qua biên giới trái pháp luật. Tuy nhiên, hai tội danh khác nhau về bản chất hành vi: Điều 188 tập trung vào hoạt động buôn bán qua biên giới, trong khi Điều 189 tập trung vào hành vi vận chuyển trái phép các đối tượng được điều luật quy định.

Việc xác định tội danh không chỉ căn cứ vào người nào trực tiếp mang tiền qua cửa khẩu, mà phải làm rõ mục đích, phương thức thực hiện, sự tham gia vào hoạt động buôn bán và vai trò thực tế của từng người. Người trực tiếp vận chuyển có thể phải chịu trách nhiệm về tội buôn lậu nếu hành vi và vai trò của họ thỏa mãn căn cứ đồng phạm; không mặc nhiên áp dụng Điều 189 chỉ vì họ là người mang tiền.

Để phân biệt cụ thể các dấu hiệu định tội, xem thêm bài phân biệt tội buôn lậu Điều 188 và tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới Điều 189.

Căn cứ pháp lý: Điều 188 và Điều 189 Bộ luật Hình sự.

6.2. Phân biệt vận chuyển tiền trái phép với vi phạm quy định khai báo hải quan

Nghĩa vụ khai báo hải quan và tính hợp pháp của hành vi vận chuyển tiền qua biên giới là hai vấn đề pháp lý cần được đánh giá riêng. Trường hợp mang ngoại tệ hoặc tiền Việt Nam vượt mức phải khai báo nhưng không thực hiện đúng thủ tục có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP. Tuy nhiên, không phải cứ không khai báo là cấu thành tội phạm. Việc truy cứu theo Điều 189 BLHS phải căn cứ vào tính trái pháp luật của hành vi, giá trị tiền và các điều kiện định tội tương ứng. Vì vậy, cần phân biệt rõ vi phạm nghĩa vụ khai báo với hành vi vận chuyển tiền trái phép đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

6.3. Phân biệt mang tiền mặt qua biên giới với chuyển tiền qua ngân hàng

Mang tiền mặt qua biên giới là hành vi trực tiếp đưa tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ dưới dạng tiền mặt từ Việt Nam ra nước ngoài hoặc từ nước ngoài vào Việt Nam. Trong khi đó, chuyển tiền qua ngân hàng được thực hiện thông qua hệ thống thanh toán của tổ chức tín dụng, chịu sự điều chỉnh của các quy định về quản lý ngoại hối và thanh toán quốc tế. Hai hoạt động này có bản chất pháp lý và yêu cầu tuân thủ khác nhau. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào giá trị giao dịch chuyển tiền quốc tế để xác định tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới theo Điều 189 BLHS. Cần xem xét phương thức thực hiện, bản chất giao dịch và quy định pháp luật áp dụng đối với từng hành vi.

✅Phần 7. Các tình huống thực tế về vận chuyển tiền qua biên giới

7.1. Mang 6.000 USD khi xuất cảnh nhưng không khai báo

Cá nhân mang 6.000 USD tiền mặt khi xuất cảnh qua cửa khẩu quốc tế bằng hộ chiếu thuộc trường hợp phải khai báo hải quan, vì số ngoại tệ mang theo vượt mức 5.000 USD. Người xuất cảnh cần thực hiện khai báo và xuất trình giấy tờ liên quan theo quy định. Nếu không khai báo hoặc khai báo không đúng, hành vi có thể bị xử phạt hành chính theo quy định về hải quan. Tuy nhiên, việc mang 6.000 USD mà không khai báo không đương nhiên cấu thành tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới theo Điều 189 BLHS. Cần tiếp tục xác minh tính trái pháp luật, giá trị tiền và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự.

7.2. Nhận tiền của người khác để mang qua cửa khẩu

Người nhận tiền công để mang ngoại tệ qua cửa khẩu không đương nhiên phạm tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ người giao tiền, người nhận, nguồn gốc và mục đích vận chuyển, thỏa thuận tiền công cũng như nhận thức của người mang tiền về tính trái pháp luật của hành vi. Nếu người vận chuyển biết rõ việc đưa tiền qua biên giới trái quy định nhưng vẫn cố ý thực hiện, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 189 BLHS khi đáp ứng đầy đủ điều kiện truy cứu. Ngược lại, việc chỉ nhận giữ hoặc mang hộ tiền, không biết hành vi vi phạm, không thể tự nó là căn cứ kết luận phạm tội

7.3. Mang tiền từ nước ngoài về Việt Nam nhưng không chứng minh được nguồn gốc

Việc mang tiền từ nước ngoài về Việt Nam nhưng chưa xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc không đồng nghĩa người mang tiền đương nhiên phạm tội theo Điều 189 BLHS. Cần xác minh số tiền thực tế, quá trình hình thành, mục đích sử dụng và tính hợp pháp của việc vận chuyển qua biên giới. Các tài liệu cần đối chiếu gồm sao kê ngân hàng, giấy tờ nhận tiền, chứng từ giao dịch, tờ khai hải quan và hồ sơ xuất nhập cảnh. Nguồn gốc tiền chưa rõ và hành vi vận chuyển trái pháp luật là hai vấn đề cần đánh giá riêng.

7.4. Chia nhỏ tiền cho nhiều người cùng vận chuyển

Việc chia nhỏ tiền cho nhiều người mang qua biên giới có thể là dấu hiệu cần xác minh về phương thức tổ chức vận chuyển, nhưng không mặc nhiên chứng minh có sự cấu kết phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ những người tham gia có thỏa thuận trước hay không, ai giao tiền, ai phân chia số tiền, cách thức giao nhận và mục đích thực tế. Tin nhắn, dữ liệu liên lạc, lời khai và chứng từ giao dịch có thể giúp xác định mối liên hệ giữa các khoản tiền. Không được cộng cơ học số tiền của nhiều người nếu chưa có căn cứ xác định mối liên hệ pháp lý và hành vi phạm tội chung.

✅Phần 8. Chứng cứ cần kiểm tra khi bị điều tra về hành vi vận chuyển tiền trái phép

8.1. Chứng cứ về số tiền và giá trị tiền vận chuyển

Khi xác minh hành vi vận chuyển tiền trái phép qua biên giới, cần kiểm tra biên bản kiểm tra, thu giữ và kiểm đếm để xác định chính xác số tiền thực tế, loại tiền và tình trạng tiền tại thời điểm phát hiện. Đối với ngoại tệ, cần đối chiếu tài liệu xác định mệnh giá, số lượng và căn cứ quy đổi sang đồng Việt Nam. Trường hợp có tranh chấp về số lượng, chủng loại hoặc giá trị, cần xem xét tài liệu giám định, định giá hoặc xác minh bổ sung. Những dữ liệu này có ý nghĩa trực tiếp khi đối chiếu ngưỡng định lượng và khung trách nhiệm hình sự theo Điều 189 BLHS.

8.2. Chứng cứ về tuyến đường và hành vi vận chuyển

Tuyến đường và quá trình di chuyển giúp làm rõ tiền được đưa qua biên giới bằng phương thức nào, vào thời điểm nào và ai là người trực tiếp thực hiện. Cần đối chiếu vé máy bay, vé tàu, vé xe, dữ liệu xuất nhập cảnh, hình ảnh camera tại cửa khẩu và tài liệu kiểm tra hành lý. Nếu tiền được vận chuyển bằng phương tiện khác, cần kiểm tra thêm dữ liệu hành trình và hồ sơ phương tiện. Việc đối chiếu các tài liệu này giúp xác định hành vi vận chuyển thực tế, tránh chỉ căn cứ vào vị trí phát hiện tiền để kết luận trách nhiệm của một cá nhân.

8.3. Chứng cứ về nguồn gốc và mục đích sử dụng tiền

Khi xác minh nguồn gốc tiền vận chuyển qua biên giới, cần đối chiếu sao kê ngân hàng, giấy tờ nhận tiền, hợp đồng, thỏa thuận và chứng từ mua bán, giao dịch có liên quan. Những tài liệu này giúp làm rõ tiền do người vận chuyển sở hữu, được giao quản lý hay nhận từ người khác để mang qua cửa khẩu; đồng thời xác định mục đích sử dụng và căn cứ hình thành khoản tiền. Tuy nhiên, chứng minh được nguồn tiền hợp pháp không đồng nghĩa hành vi vận chuyển đương nhiên hợp pháp. Cần đánh giá riêng nghĩa vụ khai báo và điều kiện vận chuyển theo quy định pháp luật.

8.4. Chứng cứ về nhận thức và vai trò của người vận chuyển

Tin nhắn trao đổi, ghi âm, ghi hình được thu thập hợp pháp, thỏa thuận tiền công, lời khai người giao – nhận và dữ liệu liên lạc giữa những người tham gia có thể giúp xác định người vận chuyển biết gì về khoản tiền, mục đích giao nhận và tính chất hành vi. Cần làm rõ ai đề xuất vận chuyển, ai chuẩn bị tiền, ai chỉ dẫn tuyến đường và ai nhận tiền tại điểm đến. Việc nhận tiền công hoặc làm theo yêu cầu của người khác không tự động chứng minh hay loại trừ trách nhiệm hình sự.

Đối chiếu chứng cứ trong vụ việc vận chuyển tiền trái phép qua biên giới

Lưu ý pháp lý: Không nên đánh giá từng tài liệu riêng lẻ để kết luận trách nhiệm hình sự. Chẳng hạn, việc không có tờ khai hải quan có thể phản ánh vi phạm nghĩa vụ khai báo nhưng chưa tự nó chứng minh đầy đủ dấu hiệu của tội phạm theo Điều 189 BLHS. Cần đối chiếu tổng thể chứng cứ về hành vi vận chuyển, tính trái pháp luật, giá trị tiền và nhận thức của người thực hiện.

Khi rà soát hồ sơ, luật sư cần đối chiếu dữ kiện thực tế với tài liệu chứng minh tương ứng, xác định chứng cứ nào đã có, chứng cứ nào còn thiếu và nội dung nào chưa được kiểm chứng. Đây là cơ sở đánh giá khách quan căn cứ buộc tội, gỡ tội và trách nhiệm của từng người tham gia.

Khi đánh giá trách nhiệm của người mang tiền, cần đối chiếu lời khai với tin nhắn, thỏa thuận giao nhận, dữ liệu liên lạc và các tài liệu thu thập được. Không nên chỉ căn cứ vào lời khai hoặc việc nhận tiền công để kết luận. Có thể tham khảo thêm bài chứng cứ chứng minh tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới.

✅Phần 9. Câu hỏi thường gặp về vận chuyển tiền trái phép qua biên giới

❓ Mang trên 5.000 USD qua biên giới có bị đi tù không?

Mang trên 5.000 USD tiền mặt qua biên giới không đương nhiên bị phạt tù. Theo quy định về quản lý ngoại hối, cá nhân xuất cảnh, nhập cảnh mang ngoại tệ tiền mặt vượt mức này phải thực hiện khai báo hải quan theo quy định. Trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi hành vi vận chuyển trái pháp luật đáp ứng đầy đủ điều kiện truy cứu theo Điều 189 BLHS, bao gồm giá trị tiền và các trường hợp đặc biệt được luật quy định.

❓ Mang 10.000 USD qua cửa khẩu không khai báo bị phạt bao nhiêu?

Mức xử phạt phụ thuộc vào chiều xuất cảnh hay nhập cảnh và giá trị tang vật vi phạm sau khi xác định phần tiền phải khai báo. Theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP, hành vi không khai báo có thể bị phạt hành chính theo từng mức giá trị tương ứng. Tuy nhiên, nếu vụ việc đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm thì phải xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 189, không chỉ áp dụng chế tài hành chính.

❓ Mang tiền mặt dưới 100 triệu đồng qua biên giới có phạm tội không?

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù số tiền vận chuyển dưới 100 triệu đồng. Theo điểm a khoản 1 Điều 189 BLHS, điều kiện này được đặt ra khi người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi thuộc phạm vi điều luật hoặc đã bị kết án về tội được liệt kê mà chưa được xóa án tích. Vì vậy, cần kiểm tra chính xác tiền sử pháp lý của người vận chuyển trước khi kết luận.

❓ Nhận tiền công để mang ngoại tệ qua biên giới có bị xử lý hình sự không?

Người nhận tiền công để mang ngoại tệ qua biên giới vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu biết rõ tính chất trái pháp luật và cố ý tham gia thực hiện hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ thỏa thuận giao nhận, nguồn gốc tiền, chỉ dẫn của người thuê, tiền công và nhận thức của người vận chuyển. Việc chỉ nhận tiền công không tự động chứng minh trách nhiệm hình sự.

❓ Tiền có nguồn gốc hợp pháp nhưng không khai báo có phạm Điều 189 không?

Tiền có nguồn gốc hợp pháp nhưng không thực hiện nghĩa vụ khai báo chưa đủ để mặc nhiên kết luận phạm tội theo Điều 189 BLHS. Cần phân biệt vi phạm thủ tục quản lý ngoại hối, hải quan với hành vi vận chuyển trái phép qua biên giới. Việc đánh giá phải căn cứ vào số tiền, quy định khai báo áp dụng, giấy tờ liên quan và tính chất thực tế của hành vi. Trường hợp chưa đủ dấu hiệu hình sự vẫn có thể bị xử phạt hành chính.

❓ Tiền bị thu giữ khi xuất nhập cảnh có được trả lại không?

Tiền bị thu giữ khi xuất nhập cảnh có được trả lại hay không phụ thuộc vào căn cứ thu giữ, tính chất vi phạm và quyết định xử lý của cơ quan có thẩm quyền. Nếu tiền không thuộc trường hợp bị tịch thu và không còn cần thiết cho việc giải quyết vụ việc, việc hoàn trả được xem xét theo quy định pháp luật. Ngược lại, nếu tiền là vật chứng hoặc thuộc diện bị tịch thu thì phải xử lý theo quyết định có thẩm quyền, không mặc nhiên được nhận lại.

✅Phần 10. Kết luận và hướng xử lý hồ sơ

Tiền Việt Nam và ngoại tệ đều thuộc đối tượng điều chỉnh của Điều 189 BLHS. Tuy nhiên, ngưỡng khai báo 5.000 USD và 15 triệu đồng không phải ngưỡng mặc nhiên truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xác định tội phạm phải căn cứ vào giá trị tiền, tính trái pháp luật của hành vi và các điều kiện định tội cụ thể. Trước khi kết luận, cần rà soát nguồn gốc tiền, chứng từ, quá trình vận chuyển và nhận thức của người thực hiện. Luật sư có thể hỗ trợ đối chiếu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và xác định căn cứ áp dụng Điều 189 hoặc quy định xử phạt hành chính tương ứng.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|