Tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại bị phạt như thế nào?

Tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại theo Điều 187 BLHS có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Nếu thuộc trường hợp định khung tăng nặng, mức phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Mức phạt tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại được quy định tại ba khoản Điều 187 BLHS:

• Phạt tiền: Từ 50 triệu đến 200 triệu đồng hoặc áp dụng hình phạt chính khác theo khoản 1.

• Cải tạo không giam giữ: Đến 02 năm.

• Phạt tù: Từ 03 tháng đến 02 năm theo khoản 1; từ 01 năm đến 05 năm nếu thuộc trường hợp định khung tại khoản 2.

• Hình phạt bổ sung: Có thể phạt tiền từ 10 triệu đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại là tội phạm được quy định tại Điều 187 BLHS, áp dụng đối với người thực hiện hành vi tổ chức mang thai hộ nhằm mục đích thương mại và đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo luật định

✅Mở đầu

Không phải mọi trường hợp liên quan đến việc mang thai hộ có nhận tiền hoặc lợi ích vật chất đều đương nhiên bị áp dụng cùng một mức hình phạt. Khi giải quyết vụ án theo Điều 187 BLHS, cần xác định hành vi tổ chức có nhằm mục đích thương mại hay không, vai trò thực tế của từng người và có thuộc trường hợp định khung tại khoản 2 hay không. Ngoài mức phạt được quy định trong điều luật, Tòa án còn phải xem xét các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và căn cứ quyết định hình phạt. Việc đánh giá đúng hồ sơ có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xác định khung hình phạt và trách nhiệm của từng người.

✅Phần 1. Căn cứ pháp lý xác định mức phạt tội tổ chức mang thai hộ

1.1. Điều 187 BLHS quy định những hình phạt nào?

Điều 187 Bộ luật Hình sự quy định ba nhóm chế tài đối với tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại. Theo đó, khoản 1 quy định hình phạt chính gồm phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Khoản 2 quy định khung hình phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu có một trong bốn tình tiết định khung luật định. Khoản 3 quy định các hình phạt bổ sung có thể được áp dụng, gồm phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Như vậy, hình phạt theo Điều 187 BLHS không được áp dụng đồng loạt trong mọi vụ án mà phải căn cứ vào hành vi phạm tội, tình tiết định khung và các căn cứ quyết định hình phạt đối với từng người.

Nguồn pháp lý: Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH năm 2025 và Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật – Điều 187 BLHS.

1.2. Phân biệt hình phạt chính và hình phạt bổ sung

Khi xác định hình phạt theo Điều 187 BLHS, cần phân biệt rõ hình phạt chính và hình phạt bổ sung. Theo khoản 1 và khoản 2, người phạm tội có thể bị áp dụng hình phạt chính tương ứng với khung hình phạt được xác định. Trong khi đó, khoản 3 quy định các hình phạt bổ sung gồm phạt tiền từ 10 triệu đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định. Vì vậy, không được nhầm mức phạt tiền 50–200 triệu đồng tại khoản 1 với mức phạt tiền bổ sung tại khoản 3, hoặc mặc định mọi hình phạt đều áp dụng đồng thời.

1.3. Nguyên tắc xác định khung hình phạt áp dụng

Việc xác định khung hình phạt đối với tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại phải căn cứ vào dấu hiệu cấu thành tội phạm và các tình tiết định khung tại Điều 187 BLHS. Khi quyết định hình phạt, Tòa án áp dụng Điều 50 để cân nhắc tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Trong đó, Điều 51 quy định các tình tiết giảm nhẹ, Điều 52 quy định các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Đặc biệt, không được tính lại tình tiết đã dùng để định khung thành tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ.

Căn cứ pháp lý cần dẫn chiếu

Lưu ý pháp lý quan trọng đối với Điều 187:

• Điểm b khoản 2 Điều 187 quy định phạm tội 02 lần trở lên là tình tiết định khung. Không được tiếp tục sử dụng chính tình tiết này để tăng nặng theo điểm g khoản 1 Điều 52.

• Điểm d khoản 2 Điều 187 quy định tái phạm nguy hiểm là tình tiết định khung. Không được tính lại chính tình tiết đó là tình tiết tăng nặng theo điểm h khoản 1 Điều 52.

• Theo khoản 3 Điều 51 và khoản 2 Điều 52, các tình tiết đã được sử dụng làm dấu hiệu định tội hoặc định khung không được tính lại khi quyết định hình phạt.

Điều 50. Căn cứ quyết định hình phạt

1. Khi quyết định hình phạt, Tòa án căn cứ vào quy định của Bộ luật này, cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự.

2. Khi quyết định áp dụng hình phạt tiền, ngoài căn cứ quy định tại khoản 1 Điều này, Tòa án căn cứ vào tình hình tài sản, khả năng thi hành của người phạm tội.

Điều 51. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

1. Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:

a) Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm;

b) Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả;

c) Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng;

d) Phạm tội trong trường hợp vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết;

đ) Phạm tội trong trường hợp vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội;

e) Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra;

g) Phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không phải do mình tự gây ra;

h) Phạm tội nhưng chưa gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại không lớn;

i) Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng;

k) Phạm tội vì bị người khác đe dọa hoặc cưỡng bức;

l) Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra;

m) Phạm tội do lạc hậu;

n) Người phạm tội là phụ nữ có thai;

o) Người phạm tội là người đủ 70 tuổi trở lên;

p) Người phạm tội là người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng;

q) Người phạm tội là người có bệnh bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình;

r) Người phạm tội tự thú;

s) Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải;

t)[Người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án;

u) Người phạm tội đã lập công chuộc tội;

v) Người phạm tội là người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập hoặc công tác;

x) Người phạm tội là người có công với cách mạng hoặc là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ.

2. Khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi đầu thú hoặc tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án.

3. Các tình tiết giảm nhẹ đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tộ

Điều 52. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự

1. Chỉ các tình tiết sau đây mới là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự:

a) Phạm tội có tổ chức;

b) Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp;

c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội;

d) Phạm tội có tính chất côn đồ;

đ) Phạm tội vì động cơ đê hèn;

e) Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng;

g) Phạm tội 02 lần trở lên;

h) Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm;

i) Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai hoặc[19] người đủ 70 tuổi trở lên;

k) Phạm tội đối với người ở trong tình trạng không thể tự vệ được, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng, người bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc người lệ thuộc mình về mặt vật chất, tinh thần, công tác hoặc các mặt khác;

l) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội;

m) Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hoặc[20] tàn ác để phạm tội;

n) Dùng thủ đoạn hoặc[21] phương tiện có khả năng gây nguy hại cho nhiều người để phạm tội;

o) Xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội;

p) Có hành động xảo quyệt hoặc hung hãn nhằm trốn tránh hoặc che giấu tội phạm.

2. Các tình tiết đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu

1. Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:

a) Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm;

b) Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả;

c) Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng;

d) Phạm tội trong trường hợp vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết;

đ) Phạm tội trong trường hợp vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội;

e) Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra;

g) Phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không phải do mình tự gây ra;

h) Phạm tội nhưng chưa gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại không lớn;

i) Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng;

k) Phạm tội vì bị người khác đe dọa hoặc cưỡng bức;

l) Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra;

m) Phạm tội do lạc hậu;

n) Người phạm tội là phụ nữ có thai;

o) Người phạm tội là người đủ 70 tuổi trở lên;

p) Người phạm tội là người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng;

q) Người phạm tội là người có bệnh bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình;

r) Người phạm tội tự thú;

s) Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải;

t)Người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án;

u) Người phạm tội đã lập công chuộc tội;

v) Người phạm tội là người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập hoặc công tác;

x) Người phạm tội là người có công với cách mạng hoặc là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ.

2. Khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi đầu thú hoặc tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án.

3. Các tình tiết giảm nhẹ đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội

Nguồn pháp lý: Bộ luật Hình sự – Điều 50, Điều 51 và Điều 52; Luật 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS.

Trước khi xác định mức hình phạt, cần làm rõ hành vi có thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm hay không. Nội dung này được phân tích cụ thể tại bài [cấu thành tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại theo Điều 187 BLHS].

✅Phần 2. Các hình phạt chính đối với tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại

2.1. Tổ chức mang thai hộ thương mại bị phạt tiền bao nhiêu?

Theo khoản 1 Điều 187 BLHS, người phạm tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng. Đây là một trong ba hình phạt chính mà Tòa án có thể lựa chọn áp dụng, bên cạnh cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Khi quyết định mức tiền phạt cụ thể, Tòa án phải xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 50 BLHS. Đồng thời, cần đánh giá khả năng thi hành hình phạt và những căn cứ liên quan theo quy định pháp luật.

Đáng lưu ý, không phải cứ người phạm tội nhận được khoản tiền lớn thì đương nhiên bị phạt ở mức 200 triệu đồng. Số tiền giao dịch, lợi ích thu được là những dữ kiện cần xem xét, nhưng không thể thay thế việc đánh giá toàn diện hành vi và các căn cứ quyết định hình phạt. Mặt khác, phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng tại khoản 1 là hình phạt chính, cần phân biệt với khoản phạt tiền bổ sung từ 10 triệu đến 50 triệu đồng được quy định tại khoản 3 Điều 187 BLHS.

2.2. Cải tạo không giam giữ theo Điều 187 BLHS được áp dụng khi nào?

Theo khoản 1 Điều 187 BLHS, người phạm tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm. Đây là một trong ba hình phạt chính mà Tòa án có thể lựa chọn, bên cạnh phạt tiền và phạt tù. Tuy nhiên, việc áp dụng hình phạt này không đương nhiên chỉ vì người phạm tội chưa có tiền án hoặc phạm tội lần đầu.

Căn cứ Điều 36 BLHS, cải tạo không giam giữ được áp dụng đối với người phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, có nơi làm việc ổn định hoặc nơi cư trú rõ ràng và xét thấy không cần thiết phải cách ly khỏi xã hội. Đối với Điều 187, thời hạn cải tạo không giam giữ được áp dụng từ 06 tháng đến tối đa 02 năm, phù hợp với giới hạn riêng của điều luật.

Trong thời gian chấp hành án, người bị kết án vẫn chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan, tổ chức hoặc chính quyền địa phương và phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định.

Cần phân biệt cải tạo không giam giữ với án treo: cải tạo không giam giữ là hình phạt chính, còn án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Vì vậy, việc xem xét áp dụng hình phạt này phải căn cứ vào tính chất hành vi, nhân thân, nơi cư trú, khả năng giám sát và các tình tiết của vụ án, không chỉ dựa vào việc người phạm tội có tiền án hay không.

2.3. Tổ chức mang thai hộ thương mại bị phạt tù bao nhiêu năm?

Theo Điều 187 BLHS, người phạm tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại có thể bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm theo khoản 1. Nếu hành vi thuộc một trong các trường hợp định khung tăng nặng tại khoản 2, mức phạt tù được nâng lên từ 01 năm đến 05 năm. Việc xác định khung hình phạt không chỉ dựa vào số tiền giao dịch mà phải căn cứ vào tình tiết phạm tội được chứng minh trong hồ sơ.

Để áp dụng khoản 2, cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định người phạm tội thuộc một trong bốn trường hợp:

• Tổ chức mang thai hộ đối với 02 người trở lên;
• Phạm tội 02 lần trở lên;
• Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
• Tái phạm nguy hiểm.

Đây là những tình tiết định khung được quy định cụ thể tại các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 187 BLHS.

Cần lưu ý, giá trị khoản tiền nhận được không phải là căn cứ độc lập để chuyển từ khoản 1 sang khoản 2. Chẳng hạn, việc nhận khoản tiền lớn không tự động đồng nghĩa với phạm tội đối với nhiều người hoặc phạm tội nhiều lần. Cơ quan có thẩm quyền phải chứng minh đúng tình tiết định khung tương ứng, đồng thời đánh giá vai trò, mức độ tham gia và các tình tiết khác của từng người.

Khi quyết định mức án cụ thể trong khung hình phạt, Tòa án còn phải xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội, các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 50, Điều 51 và Điều 52 BLHS.

2.4. Phạt tiền, cải tạo không giam giữ và phạt tù có áp dụng đồng thời không?

Theo khoản 1 Điều 187 BLHS, người phạm tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại có thể bị áp dụng một trong ba hình phạt chính: phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Đây là các hình phạt chính được quy định theo hướng lựa chọn, không có nghĩa người phạm tội đương nhiên phải đồng thời chịu cả ba hình phạt.

Khi quyết định hình phạt, Tòa án phải lựa chọn hình phạt chính phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo Điều 50 BLHS. Vì vậy, việc có giao dịch tiền hoặc thu lợi từ hoạt động mang thai hộ không đồng nghĩa người phạm tội chắc chắn bị phạt tù hoặc phải chịu mức phạt tiền cao nhất.

Cần phân biệt hình phạt chính tại khoản 1 với hình phạt bổ sung tại khoản 3 Điều 187. Tùy trường hợp, ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Hình phạt bổ sung có thể được áp dụng cùng hình phạt chính nếu có căn cứ, nhưng không mặc nhiên bắt buộc trong mọi vụ án.

Điều 32. Các hình phạt đối với người phạm tội

1. Hình phạt chính bao gồm:

a) Cảnh cáo;

b) Phạt tiền;

c) Cải tạo không giam giữ;

d) Trục xuất;

đ) Tù có thời hạn;

e) Tù chung thân;

g) Tử hình.

2. Hình phạt bổ sung bao gồm:

a) Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định;

b) Cấm cư trú;

c) Quản chế;

d) Tước một số quyền công dân;

đ) Tịch thu tài sản;

e) Phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính;

g) Trục xuất, khi không áp dụng là hình phạt chính.

3. Đối với mỗi tội phạm, người phạm tội chỉ bị áp dụng một hình phạt chính và có thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt bổ sung.

2.5. Trường hợp nào có thể được áp dụng hình phạt không phải tù?

Theo khoản 1 Điều 187 BLHS, người phạm tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại có thể bị áp dụng hình phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 02 năm, thay vì phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Việc lựa chọn hình phạt phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 50 BLHS. Trong đó, cần xem xét vai trò thực tế của từng người, mức độ tham gia tổ chức, hậu quả và thái độ khắc phục hậu quả nếu có. Tuy nhiên, việc thành khẩn khai báo, bồi thường hoặc khắc phục hậu quả không đồng nghĩa đương nhiên được áp dụng hình phạt nhẹ hơn hoặc miễn trách nhiệm hình sự. Quyết định cuối cùng phải dựa trên toàn bộ hồ sơ và điều kiện luật định.

Căn cứ pháp lý cần nhấn mạnh: Điều 35, Điều 36, Điều 50, Điều 51 và Điều 52 BLHS. Đặc biệt, khi xem xét phạt tiền, Tòa án còn căn cứ vào tình hình tài sản và khả năng thi hành của người phạm tội.

Việc xác định mức phạt tù không chỉ phụ thuộc vào khoản 1 hay khoản 2 Điều 187 mà còn phải làm rõ các tình tiết định khung cụ thể. Đặc biệt, bốn trường hợp làm phát sinh khung hình phạt từ 01 năm đến 05 năm được phân tích riêng tại bài [khi nào tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại bị phạt tù từ 01 đến 05 năm].

✅Phần 3. Các trường hợp bị áp dụng khung hình phạt từ 01 năm đến 05 năm

3.1. Phạm tội đối với 02 người trở lên

Theo điểm a khoản 2 Điều 187 BLHS, người phạm tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại đối với 02 người trở lên có thể bị áp dụng khung hình phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Khi xem xét tình tiết này, cần xác định cụ thể số người mà hành vi tổ chức mang thai hộ hướng đến và mức độ thực hiện hành vi đối với từng người. Các tài liệu như thỏa thuận, tin nhắn, hồ sơ hỗ trợ sinh sản, chứng từ giao nhận tiền và lời khai cần được đối chiếu để làm rõ từng trường hợp. Không thể chỉ căn cứ vào số người được liên hệ, giới thiệu hoặc xuất hiện trong hồ sơ để mặc nhiên xác định tình tiết định khung này.

3.2. Phạm tội 02 lần trở lên

Theo điểm b khoản 2 Điều 187 BLHS, người phạm tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại từ 02 lần trở lên có thể bị áp dụng khung hình phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Khi đánh giá tình tiết này, cần phân biệt nhiều công đoạn trong cùng một lần tổ chức với các lần thực hiện hành vi phạm tội độc lập. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu thời điểm thực hiện, người được tổ chức mang thai hộ, nội dung thỏa thuận và chứng cứ liên quan để xác định số lần phạm tội. Không thể chỉ căn cứ vào số lần chuyển tiền hoặc trao đổi tin nhắn để kết luận có nhiều lần phạm tội.

3.3. Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức

Theo điểm c khoản 2 Điều 187 BLHS, người phạm tội lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức để thực hiện hành vi tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Khi đánh giá tình tiết này, cần làm rõ người thực hiện đã sử dụng tên gọi, tư cách, uy tín, giấy tờ hoặc thông tin đại diện của cơ quan, tổ chức như thế nào để phục vụ hoạt động phạm tội. Chứng cứ cần đối chiếu gồm tài liệu giới thiệu, văn bản giao dịch, tin nhắn, email và cách thức liên hệ với các bên. Không phải cứ đang làm việc tại một cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng thông tin nghề nghiệp khi giao dịch là đương nhiên thuộc tình tiết định khung này; phải chứng minh hành vi lợi dụng danh nghĩa theo đúng quy định pháp luật.

3.4. Tái phạm nguy hiểm

Theo điểm d khoản 2 Điều 187 BLHS, người thực hiện hành vi tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm có thể bị áp dụng khung hình phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Việc xác định tình tiết này phải đối chiếu Điều 53 BLHS, căn cứ vào tiền án, tính chất tội phạm đã thực hiện trước đó, tình trạng chấp hành bản án và các điều kiện luật định. Không phải cứ có tiền án hoặc từng bị kết án là đương nhiên tái phạm nguy hiểm. Cần kiểm tra bản án trước, thời điểm thực hiện hành vi mới và tình trạng xóa án tích để xác định chính xác căn cứ áp dụng.

3.5. Hệ quả của việc áp dụng khoản 2 Điều 187

Khi có căn cứ xác định một trong bốn tình tiết tại khoản 2 Điều 187 BLHS, người phạm tội bị áp dụng khung hình phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Tình tiết định khung phải được chứng minh bằng tài liệu hợp pháp. Không được tiếp tục sử dụng chính tình tiết đã định khung làm tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự khi quyết định hình phạt theo khoản 2 Điều 52 BLHS.

Lưu ý: Hai nội dung cần phân biệt rõ: khoản 2 Điều 187 xác định khung hình phạt áp dụng; Điều 53 xác định điều kiện pháp lý của tái phạm nguy hiểm. Không đồng nhất tiền án với tái phạm nguy hiểm và không đồng nhất tình tiết định khung với tình tiết tăng nặng thông thường.

✅Phần 4. Hình phạt bổ sung đối với tội tổ chức mang thai hộ

4.1. Phạt tiền bổ sung từ 10 triệu đến 50 triệu đồng

Theo khoản 3 Điều 187 BLHS, người phạm tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng với tư cách là hình phạt bổ sung. Mức phạt này cần được phân biệt với hình phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng quy định tại khoản 1 Điều 187. Việc áp dụng không mang tính bắt buộc trong mọi vụ án mà phụ thuộc vào tính chất, mức độ hành vi, khả năng kinh tế và các căn cứ quyết định hình phạt. Vì vậy, khi đánh giá hình phạt bổ sung tội tổ chức mang thai hộ, cần xác định rõ căn cứ áp dụng, mức tiền cụ thể và mối quan hệ với hình phạt chính được tuyên.

4.2. Cấm đảm nhiệm chức vụ từ 01 năm đến 05 năm

Khoản 3 Điều 187 BLHS còn cho phép Tòa án áp dụng hình phạt bổ sung cấm đảm nhiệm chức vụ từ 01 năm đến 05 năm đối với người phạm tội. Hình phạt này cần được xem xét trong mối liên hệ giữa chức vụ người phạm tội đảm nhiệm và hành vi vi phạm, đặc biệt khi chức vụ hoặc vị trí công tác đã bị lợi dụng để tổ chức, điều hành hoặc tạo điều kiện cho hoạt động mang thai hộ vì mục đích thương mại. Việc áp dụng nhằm ngăn ngừa nguy cơ tiếp tục lợi dụng vị trí công tác để thực hiện hành vi tương tự. Tuy nhiên, không phải mọi người bị kết án theo Điều 187 đều đương nhiên bị cấm đảm nhiệm chức vụ; Tòa án phải xem xét căn cứ và điều kiện áp dụng theo quy định pháp luật.

4.3. Cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định

Theo khoản 3 Điều 187 BLHS, người phạm tội có thể bị cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Hình phạt này cần được xem xét trên cơ sở tính chất hành vi, vị trí nghề nghiệp và mối liên hệ giữa công việc được giao với hành vi phạm tội. Chẳng hạn, nếu người phạm tội lợi dụng hoạt động chuyên môn hoặc vị trí công tác để tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại, cần đánh giá liệu việc tiếp tục hành nghề có tạo điều kiện cho hành vi tương tự hay không. Đây là hình phạt độc lập với cấm đảm nhiệm chức vụ.

4.4. Khi nào Tòa án áp dụng hình phạt bổ sung?

Hình phạt bổ sung theo khoản 3 Điều 187 được áp dụng khi Tòa án xét thấy cần thiết và có đủ căn cứ pháp luật. Việc quyết định phải căn cứ vào tính chất, mức độ hành vi, vai trò của người phạm tội và mối liên hệ giữa hoạt động nghề nghiệp với hành vi vi phạm. Không phải mọi trường hợp bị kết án đều đương nhiên bị phạt tiền bổ sung, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc cấm hành nghề. Cần phân biệt khả năng áp dụng với nghĩa vụ bắt buộc.

Việc áp dụng hình phạt bổ sung cần gắn với vai trò và tính chất hành vi của người phạm tội. Đặc biệt, cần phân biệt người trực tiếp tổ chức với người tham gia ở vai trò khác. Bạn đọc có thể tham khảo thêm bài [ai có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại].

✅Phần 5. Những yếu tố ảnh hưởng đến mức hình phạt cụ thể

5.1. Tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi

Khi quyết định hình phạt đối với tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại, Tòa án phải đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi trên cơ sở những tình tiết thực tế đã được chứng minh. Các yếu tố cần xem xét gồm quy mô tổ chức, số lượng người được tổ chức mang thai hộ, mức độ tham gia của từng người, phương thức kết nối, thu xếp và lợi ích kinh tế hướng đến. Bên cạnh đó, cần đánh giá hậu quả thực tế và mối liên hệ giữa hành vi với hậu quả. Không thể chỉ căn cứ vào số tiền giao dịch để kết luận mức độ nguy hiểm hoặc ấn định mức hình phạt, nếu chưa xem xét toàn diện các tình tiết của vụ án theo Điều 50 BLHS.

5.2. Vai trò của người phạm tội trong vụ án

Khi quyết định hình phạt, cần đánh giá cụ thể vai trò và mức độ tham gia của từng người trong vụ án, thay vì áp dụng cùng một mức trách nhiệm cho tất cả những người có liên quan. Người chủ động tổ chức, điều hành, phân công công việc cần được phân biệt với người tìm kiếm, kết nối các bên hoặc hỗ trợ thực hiện hành vi. Trường hợp có đồng phạm, Tòa án phải xem xét tính chất đồng phạm, mức độ tham gia và vai trò của từng người theo Điều 58 BLHS. Việc có tên trong thỏa thuận hoặc tham gia một khâu giao dịch không tự động chứng minh vai trò tổ chức hoặc trách nhiệm đồng phạm.

5.3. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Các tình tiết giảm nhẹ có thể ảnh hưởng đến mức hình phạt cụ thể khi xét xử tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại. Theo Điều 51 BLHS, người phạm tội có thể được xem xét giảm nhẹ nếu thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả và đáp ứng các điều kiện luật định. Ngoài những tình tiết được liệt kê tại khoản 1, Tòa án có thể xem xét tình tiết khác theo khoản 2 Điều 51 nếu ghi rõ lý do trong bản án. Việc khai báo hoặc khắc phục hậu quả không đương nhiên dẫn đến mức án nhẹ hơn; cần đánh giá tài liệu chứng minh và toàn bộ tình tiết vụ án.

5.4. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự

Khi quyết định hình phạt, Tòa án xem xét các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo Điều 52 BLHS nếu có căn cứ áp dụng. Cần phân biệt những tình tiết này với bốn dấu hiệu định khung tại khoản 2 Điều 187. Đặc biệt, tình tiết đã được sử dụng làm dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt không được tiếp tục tính là tình tiết tăng nặng khi quyết định hình phạt, theo nguyên tắc tại Điều 52 BLHS.

5.5. Nhân thân và các căn cứ quyết định hình phạt

Theo Điều 50 BLHS, Tòa án quyết định hình phạt căn cứ vào quy định của Bộ luật, tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội cùng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Vì vậy, mức án phải được cá thể hóa theo từng bị cáo, không áp dụng máy móc chỉ vì cùng bị truy cứu theo Điều 187.

Trong thực tế, mức hình phạt không thể được xác định chỉ từ số tiền nhận được hoặc lời khai của một người. Cần đối chiếu vai trò, hành vi, mục đích và tài liệu chứng minh. Đây cũng là lý do việc đánh giá [chứng cứ chứng minh tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại] có ý nghĩa quan trọng khi xác định trách nhiệm hình sự.

✅Phần 6. Tình huống thực tiễn về áp dụng hình phạt theo Điều 187 BLHS

6.1. Trường hợp tổ chức mang thai hộ nhưng chưa thực hiện thành công

Không phải cứ việc mang thai hộ chưa thành công thì người tổ chức đương nhiên chưa phạm tội. Cần xem xét toàn bộ quá trình thực hiện, gồm việc nhận tiền, tìm kiếm người mang thai hộ, thu xếp hồ sơ và các thủ tục liên quan; đồng thời xác định mục đích thương mại và mức độ thực hiện hành vi.

Trong Bản án số 223/2022/HSST ngày 07/11/2022, bị cáo đã nhận 200 triệu đồng, tìm người mang thai hộ và thu xếp thủ tục nhưng việc mang thai hộ không thực hiện được. Tòa án vẫn xác định bị cáo phạm tội theo khoản 1 Điều 187 BLHS. Vụ án cho thấy chưa có kết quả mang thai không tự động loại trừ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, việc xác định tội phạm hoàn thành hay phạm tội chưa đạt phải căn cứ vào hành vi cụ thể và quy định pháp luật, không thể áp dụng kết quả vụ án này cho mọi trường hợp tương tự.

Giá trị pháp lý: Vụ án cho thấy cần đánh giá hành vi tổ chức đã thực hiện, mục đích thương mại và chứng cứ liên quan, thay vì chỉ căn cứ vào kết quả mang thai. Tuy nhiên, không thể áp dụng máy móc kết luận này cho mọi trường hợp; nếu hành vi chưa hoàn thành, cần xem xét thêm Điều 15 BLHS về phạm tội chưa đạt.

Nguồn bản án tại đây: Bản án hình sự sơ thẩm – TAND quận Nam Từ Liêm về tổ chức mang thai hộ

6.2. Trường hợp tổ chức đối với nhiều người, nhiều lần

Khi việc tổ chức mang thai hộ liên quan đến từ hai người trở lên hoặc được thực hiện từ hai lần trở lên, cần xem xét các tình tiết định khung tại điểm a, điểm b khoản 2 Điều 187 BLHS. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào số người được giới thiệu, số hợp đồng hoặc số lần nhận tiền để mặc nhiên kết luận có tình tiết này. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ từng lần tổ chức, người mang thai hộ, người thuê, thỏa thuận và hành vi cụ thể của từng bị cáo. Trường hợp nhiều người cùng tham gia, mức hình phạt còn phụ thuộc vai trò, mức độ đóng góp và tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ riêng của từng người.

Có thể minh họa bằng Bản án phúc thẩm số 13/2022/HS-PT của TAND tỉnh Nam Định. Trong vụ án, Bùi Thị H tổ chức cho 05 người mang thai hộ nên bị áp dụng điểm b khoản 2 Điều 187; Khổng Thị L tham gia tổ chức đối với 02 người nên bị áp dụng điểm a khoản 2. Tòa án phúc thẩm quyết định mức án lần lượt là 02 năm 03 tháng tù và 10 tháng 29 ngày tù, có xem xét vai trò đồng phạm và các tình tiết giảm nhẹ của từng bị cáo.

Vụ án cho thấy cần phân định rõ căn cứ áp dụng từng tình tiết định khung, đồng thời cá thể hóa hình phạt; không thể mặc nhiên coi nhiều lần giao dịch là nhiều lần phạm tội.

Lưu ý biên tập: Nên đặt bản án này ngay sau phần phân tích điểm a, điểm b khoản 2 Điều 187. Khi dẫn chiếu, ghi rõ đây là một vụ án cụ thể, không phải án lệ hay căn cứ để áp dụng máy móc cho mọi trường hợp. Có thể đối chiếu thêm Bản án sơ thẩm số 284/2021/HS-ST để làm rõ việc phân hóa trách nhiệm giữa các bị cáo.

6.3. Bài học khi đánh giá mức hình phạt

Khi đánh giá hình phạt đối với tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại, trước hết phải xác định chính xác khoản áp dụng tại Điều 187 BLHS, bởi khoản 1 và khoản 2 có khung hình phạt khác nhau. Tiếp đó, cần cá thể hóa trách nhiệm hình sự theo vai trò, mức độ tham gia, tính chất hành vi và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ của từng bị cáo; không thể chỉ căn cứ vào số tiền giao dịch để suy ra mức án. Đồng thời, phải phân biệt rõ hình phạt chính, hình phạt bổ sung và biện pháp tư pháp như việc nộp lại khoản thu lợi bất chính khi có căn cứ.

Việc chưa có kết quả mang thai hoặc chưa sinh con không tự động loại trừ trách nhiệm hình sự. Cần xác định thời điểm thực hiện hành vi và dấu hiệu pháp lý của tội phạm. Vấn đề này được phân tích riêng tại bài [tổ chức mang thai hộ nhưng chưa mang thai thành công có phạm tội không].

✅Phần 7. Người bị điều tra về tội tổ chức mang thai hộ cần chuẩn bị gì?

7.1. Rà soát tài liệu và chứng cứ liên quan

Khi bị điều tra về tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại, người liên quan cần tập hợp và bảo quản đầy đủ tin nhắn, email, thỏa thuận, chứng từ chuyển nhận và hoàn trả tiền. Hồ sơ y tế, tài liệu hỗ trợ sinh sản cũng cần được đối chiếu để xác định quá trình thực hiện. Nên lập dòng thời gian các sự kiện, đồng thời làm rõ vai trò, hành vi và mức độ tham gia của từng người. Không tự ý chỉnh sửa, xóa hoặc tạo lập tài liệu để đối phó.

7.2. Xác định hướng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

Hướng bảo vệ cần bắt đầu từ việc đối chiếu từng nội dung buộc tội với chứng cứ cụ thể; làm rõ mục đích, bản chất giao dịch và hành vi thực tế của người bị điều tra. Đồng thời, cần kiểm tra căn cứ áp dụng tình tiết định khung, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và thu thập tài liệu có lợi một cách hợp pháp. Việc nhờ luật sư nghiên cứu hồ sơ, tham gia các buổi làm việc và bảo vệ quyền lợi ngay từ giai đoạn điều tra giúp hạn chế bỏ sót vấn đề pháp lý quan trọng.

Khi nhận được giấy triệu tập hoặc quyết định tố tụng liên quan đến Điều 187 BLHS, người có liên quan cần rà soát chứng cứ và xác định chính xác tư cách tố tụng của mình. Có thể tham khảo thêm hướng dẫn [bị tố giác về tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại cần làm gì].

✅Phần 8. Kết luận: Xác định đúng khung hình phạt và căn cứ áp dụng

Điều 187 BLHS quy định tại khoản 1 ba hình phạt chính theo hướng lựa chọn, gồm phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù. Khoản 2 quy định mức tù từ 01–05 năm khi có một trong bốn tình tiết định khung luật định. Bên cạnh đó, khoản 3 cho phép áp dụng hình phạt bổ sung tùy trường hợp. Việc xác định mức hình phạt cụ thể phải căn cứ vào tính chất hành vi, vai trò của người phạm tội, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và quy định chung của BLHS. Nếu liên quan đến vụ việc theo Điều 187, cần rà soát hồ sơ, chứng cứ và tình tiết định khung trước khi đánh giá trách nhiệm hình sự.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|