Thứ tự các hàng thừa kế theo pháp luật?

Trịnh Văn Dũng
21/10/2025
434

THỨ TỰ CÁC HÀNG THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT – BỘ LUẬT DÂN SỰ 2015

(Tư vấn – Giải quyết tranh chấp thừa kế, chia di sản không có di chúc)

✅ I. Giới thiệu tổng quan – Vì sao tranh chấp thừa kế ngày càng phổ biến?

Trong thực tiễn hành nghề luật sư, tranh chấp thừa kế là một trong những dạng tranh chấp dân sự phức tạp, kéo dài và gây mâu thuẫn gia đình sâu sắc nhất. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc không có di chúc, di chúc không hợp pháp, hoặc các bên không hiểu đúng thứ tự các hàng thừa kế theo pháp luật.

Rất nhiều trường hợp:

Người thân cho rằng mình “đương nhiên được hưởng” nhưng không thuộc hàng thừa kế.
Người ở hàng thừa kế sau đòi chia ngang với hàng thừa kế trước.
Phát sinh tranh chấp giữa con riêng – con nuôi – cha mẹ kế – anh em ruột.
Không thống nhất về thừa kế thế vị, thời điểm mở thừa kế, di sản chung – riêng.

➡️ Việc hiểu đúng và áp dụng chính xác Bộ luật Dân sự 2015 là yếu tố then chốt để:

Bảo vệ quyền lợi hợp pháp;
Tránh mất tài sản đáng lẽ được hưởng;
Giải quyết tranh chấp đúng luật, tiết kiệm thời gian và chi phí.

✅ II. Thừa kế là gì? Các hình thức thừa kế theo pháp luật Việt Nam

1. Khái niệm thừa kế

Thừa kế là quan hệ pháp luật dân sự về việc chuyển giao tài sản, quyền và nghĩa vụ tài sản của người đã chết (di sản) cho người còn sống (người thừa kế).

Theo quy định pháp luật, việc thừa kế được thực hiện theo:

Di chúc (thừa kế theo ý chí người để lại di sản);
Pháp luật (khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp).

2. Khi nào áp dụng thừa kế theo pháp luật?

Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp:

Người chết không để lại di chúc;
Di chúc vô hiệu toàn bộ hoặc một phần;
Người được chỉ định trong di chúc chết trước, chết cùng thời điểm, hoặc từ chối nhận di sản;
Phần di sản không được định đoạt trong di chúc.

✅ III. Người thừa kế theo pháp luật là ai? (Điều 613 BLDS 2015)

Theo Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015:

Người thừa kế là cá nhân phải còn sống tại thời điểm mở thừa kế; hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.

➡️ Đối với người thừa kế theo di chúc không phải cá nhân, thì phải tồn tại tại thời điểm mở thừa kế.

Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để:

Xác định ai có quyền hưởng di sản;
Loại trừ các trường hợp không đủ điều kiện thừa kế.

✅ IV. Thứ tự các hàng thừa kế theo pháp luật (CỐT LÕI CẦN NẮM RÕ)

✔️ Nguyên tắc chia theo hàng thừa kế

Chỉ khi không còn ai ở hàng trước thì hàng sau mới được hưởng.
Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

1. Hàng thừa kế thứ nhất

Bao gồm:

Vợ hoặc chồng của người chết;
Cha đẻ, mẹ đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi;
Con đẻ, con nuôi.

➡️ Đây là hàng thừa kế ưu tiên cao nhất, chiếm phần lớn tranh chấp trên thực tế.

2. Hàng thừa kế thứ hai

Chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng thứ nhất, gồm:

Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
Anh ruột, chị ruột, em ruột;
Cháu ruột (trong trường hợp người chết là ông/bà).

3. Hàng thừa kế thứ ba

Bao gồm:

Cụ nội, cụ ngoại;
Bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột;
Chắt ruột (nếu người chết là cụ).

⚠️ Sai lầm phổ biến: Nhiều người nghĩ “anh em họ, họ hàng xa” được chia thừa kế – điều này là không đúng luật.

✅ V. Thừa kế thế vị – Trường hợp đặc biệt nhưng rất thường gặp

Thừa kế thế vị xảy ra khi:

Con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm;
Cháu được hưởng phần di sản mà cha/mẹ của mình đáng lẽ được hưởng.

Nếu cháu cũng chết trước → chắt được thế vị.

➡️ Thừa kế thế vị chỉ áp dụng theo pháp luật, không áp dụng cho thừa kế theo di chúc.

✅ VI. Quyền thừa kế giữa con nuôi – cha mẹ nuôi – con riêng

1. Con nuôi và cha mẹ nuôi

Có quyền thừa kế di sản của nhau như con ruột;
Đồng thời vẫn có quyền thừa kế đối với cha mẹ ruột (nếu pháp luật không hạn chế).

2. Con riêng với bố dượng, mẹ kế

Chỉ phát sinh quyền thừa kế nếu:

Có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha mẹ – con;
Được chứng minh bằng thực tế sinh sống, chăm sóc lâu dài.

✅ VII. Thời điểm – địa điểm mở thừa kế (Điều 611 BLDS 2015)

1. Thời điểm mở thừa kế

Là thời điểm người có tài sản chết;
Hoặc ngày Tòa án tuyên bố người đó đã chết.

➡️ Đây là mốc thời gian cực kỳ quan trọng để xác định:

Ai còn sống để hưởng thừa kế;
Áp dụng đúng quy định pháp luật tại thời điểm đó.

2. Địa điểm mở thừa kế

Nơi cư trú cuối cùng của người chết;
Nếu không xác định được → nơi có toàn bộ hoặc phần lớn di sản.

✅ VIII. Di sản thừa kế là gì? Gồm những tài sản nào?

Theo Điều 612 BLDS 2015, di sản bao gồm:

Tài sản riêng của người chết;
Phần tài sản của người chết trong tài sản chung.

Các loại di sản thường gặp:

Nhà đất, quyền sử dụng đất;
Tiền, vàng, sổ tiết kiệm;
Quyền tài sản (đòi nợ, cổ phần, quyền tác giả…);
Nghĩa vụ tài sản (nợ, bồi thường…).

⚠️ Nghĩa vụ tài sản cũng được để lại và phải thực hiện trong phạm vi di sản.

✅ IX. Khi nào nên nhờ luật sư thừa kế tư vấn?

Bạn nên liên hệ luật sư ngay khi:

Gia đình có nguy cơ tranh chấp di sản;
Không rõ mình có thuộc hàng thừa kế hay không;
Có yếu tố con riêng – con nuôi – tài sản chung – riêng;
Cần khởi kiện chia thừa kế, hoặc bảo vệ quyền lợi khi bị xâm phạm.

✅ X. Vai trò của Luật sư Trịnh Văn Dũng trong giải quyết thừa kế

Luật sư Trịnh Văn Dũng – Đoàn Luật sư TP Hà Nội, nhiều năm kinh nghiệm trong:

Tư vấn chia thừa kế theo pháp luật;
Soạn thảo hồ sơ khởi kiện tranh chấp thừa kế;
Đại diện làm việc với Tòa án, cơ quan công chứng;
Đàm phán, hòa giải, bảo vệ quyền lợi tối đa cho thân chủ.

❤️ XI. Đánh giá của khách hàng

⭐⭐⭐⭐⭐ Nguyễn Văn H. (Hà Nội)
“Gia đình tôi tranh chấp thừa kế nhà đất hơn 5 năm. Nhờ Luật sư Dũng tư vấn đúng hàng thừa kế, vụ việc được giải quyết dứt điểm.”