Theo Điều 203 BLHS, người thực hiện hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng theo khoản 1. Trường hợp thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên thuộc tình tiết định khung tại điểm đ khoản 2. Nếu khoản thu lợi dưới 30 triệu đồng, không thể mặc nhiên kết luận không phạm tội, vì cần kiểm tra thêm các căn cứ truy cứu khác được quy định tại Điều 203.

  • Từ 30 triệu đến dưới 100 triệu đồng: Đạt ngưỡng thu lợi bất chính quy định tại khoản 1 Điều 203 BLHS.

  • Từ 100 triệu đồng trở lên: Thuộc tình tiết định khung tại điểm đ khoản 2 Điều 203.

  • Dưới 30 triệu đồng: Vẫn có thể bị truy cứu nếu đáp ứng căn cứ khác theo Điều 203, đặc biệt là căn cứ về số lượng hóa đơn hoặc tình tiết luật định.

✅Mở bài

Trong các vụ án mua bán trái phép hóa đơn, việc xác định khoản thu lợi bất chính không thể chỉ căn cứ vào tổng số tiền chuyển qua tài khoản hoặc giá trị ghi trên hóa đơn. Theo Điều 203 Bộ luật Hình sự, thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng là một trong những căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự tại khoản 1; trường hợp từ 100 triệu đồng trở lên thuộc tình tiết định khung tại điểm đ khoản 2. Tuy nhiên, khoản tiền thực nhận, tiền hoa hồng môi giới, tiền chuyển cho người khác hoặc khoản đã hoàn trả cần được đánh giá trên cơ sở bản chất giao dịch và chứng cứ cụ thể. Vì vậy, cần làm rõ không chỉ số tiền phát sinh mà còn nguồn gốc, người thực tế hưởng lợi và mối liên hệ với hành vi phạm tội. Đây là cơ sở quan trọng để xác định đúng ngưỡng thu lợi bất chính theo Điều 203 BLHS.

✅Phần 1. Thu lợi bất chính từ mua bán hóa đơn bao nhiêu thì bị truy cứu hình sự?

1.1. Ngưỡng thu lợi bất chính từ 30 triệu đến dưới 100 triệu đồng theo khoản 1 Điều 203

Theo khoản 1 Điều 203 Bộ luật Hình sự, người thực hiện hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng. Đây là một trong các căn cứ định tội được quy định tại khoản này, bên cạnh căn cứ về số lượng hóa đơn, chứng từ. Vì vậy, khi xem xét ngưỡng thu lợi bất chính Điều 203, cần phân biệt khoản tiền thực tế phát sinh từ hành vi trái phép với tổng giá trị ghi trên hóa đơn hoặc doanh số giao dịch. Việc xác định không thể chỉ dựa vào số tiền chuyển vào tài khoản mà phải làm rõ nguồn gốc, mục đích, người thực tế hưởng lợi và mối liên hệ giữa khoản tiền với hành vi vi phạm.

1.2. Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên áp dụng điểm đ khoản 2 Điều 203

Theo điểm đ khoản 2 Điều 203 BLHS, người thực hiện hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước mà thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên thì thuộc trường hợp định khung hình phạt tại khoản 2, với mức phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Như vậy, mốc 100 triệu đồng là ranh giới chuyển từ ngưỡng thu lợi quy định tại khoản 1 sang tình tiết định khung tại khoản 2. Khi xác định mức thu lợi bất chính bị truy cứu hình sự, cần phân biệt rõ khoản tiền này với thiệt hại ngân sách nhà nước từ 100 triệu đồng trở lên tại điểm e cùng khoản. Đây là hai căn cứ độc lập, có bản chất và chứng cứ chứng minh khác nhau; không thể lấy số tiền ngân sách thất thu để mặc nhiên xác định khoản thu lợi bất chính của người thực hiện hành vi.

1.3. Dưới 30 triệu đồng có đương nhiên không bị truy cứu không?

Không. Thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng không đồng nghĩa đương nhiên được loại trừ trách nhiệm hình sự về tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn theo Điều 203 BLHS. Bởi ngoài căn cứ về thu lợi bất chính, khoản 1 còn quy định ngưỡng số lượng hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi từ 50 đến dưới 100 số hoặc hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 đến dưới 30 số. Trường hợp có dấu hiệu thuộc khoản 2, cần tiếp tục kiểm tra các tình tiết định khung tương ứng, như có tổ chức, chuyên nghiệp hoặc số lượng hóa đơn đạt ngưỡng luật định. Vì vậy, việc đánh giá phải căn cứ vào toàn bộ hành vi, số lượng hóa đơn, khoản thu lợi và chứng cứ liên quan, không chỉ dựa vào số tiền thực nhận.

Trường hợp cần phân tích riêng các tình huống chưa đạt ngưỡng thu lợi, có thể xem thêm bài [Mua bán hóa đơn dưới 30 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?].

✅Phần 2. Thu lợi bất chính trong tội mua bán trái phép hóa đơn được hiểu như thế nào?

2.1. Bản chất của khoản thu lợi bất chính từ hành vi mua bán hóa đơn

Thu lợi bất chính trong hành vi mua bán trái phép hóa đơn là khoản lợi ích kinh tế có được từ việc thực hiện hành vi vi phạm, cần được xác định trên cơ sở bản chất giao dịch và chứng cứ thực tế. Khi xem xét, không thể mặc nhiên coi toàn bộ tiền chuyển vào tài khoản là khoản thu lợi của người đứng tên nhận tiền. Cần làm rõ khoản tiền đó phát sinh từ thỏa thuận nào, liên quan đến hóa đơn nào, ai trực tiếp nhận, ai thực tế hưởng lợi và người nhận tham gia với vai trò gì. Chẳng hạn, tiền bán hóa đơn, tiền hoa hồng môi giới, khoản nhận hộ hoặc tiền chuyển tiếp cho người khác có bản chất khác nhau. Vì vậy, việc xác định thu lợi bất chính phải gắn với hành vi cụ thể và lợi ích kinh tế thực tế của từng người, không chỉ dựa vào tổng dòng tiền phát sinh.

2.2. Phân biệt tiền thu được, doanh thu bán hóa đơn và thu lợi bất chính

Tiền thu được từ bán hóa đơn có phải thu lợi bất chính? Không thể mặc nhiên đồng nhất hai khoản này. Tiền thu được là số tiền thực tế nhận từ giao dịch; doanh thu được xác định theo bản chất hoạt động và quy định kế toán, thuế có liên quan; còn thu lợi bất chính là khoản lợi ích có được từ hành vi trái pháp luật, phải được chứng minh bằng chứng cứ cụ thể. Vì vậy, cần đối chiếu dòng tiền, thỏa thuận thanh toán, tiền hoa hồng và khoản chuyển cho người khác để xác định đúng lợi ích của từng chủ thể. Không nên mặc định toàn bộ tiền nhận được đều là thu lợi bất chính, cũng không tự ý khấu trừ chi phí hoặc khoản hoàn trả khi chưa có căn cứ pháp lý và chứng cứ phù hợp.

2.3. Phân biệt thu lợi bất chính với thiệt hại ngân sách nhà nước

Trong tội mua bán trái phép hóa đơn, thu lợi bất chính và thiệt hại ngân sách nhà nước là hai căn cứ định lượng độc lập, dù có thể cùng phát sinh từ một hành vi. Thu lợi bất chính phản ánh khoản lợi ích bất hợp pháp mà người thực hiện có được từ hoạt động phạm tội; trong khi đó, điểm e khoản 2 Điều 203 BLHS quy định tình tiết định khung khi hành vi gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước từ 100 triệu đồng trở lên. Vì vậy, không thể lấy số tiền trốn thuế hoặc khoản ngân sách thất thu để mặc nhiên xác định là tiền thu lợi bất chính. Việc đánh giá phải căn cứ vào bản chất từng khoản tiền, quan hệ nhân quả và tài liệu chứng minh tương ứng. Cách xác định ngưỡng thiệt hại ngân sách được phân tích riêng tại bài [Gây thiệt hại ngân sách bao nhiêu thì phạm tội theo Điều 203 BLHS?].

✅Phần 3. Cách tính tiền thu lợi bất chính từ bán hóa đơn theo Điều 203 BLHS

3.1. Xác định tổng số tiền thực tế nhận từ việc bán hóa đơn

Khi xác định thu lợi bất chính từ việc bán hóa đơn, cần rà soát toàn bộ khoản tiền người thực hiện đã thực tế nhận, bao gồm tiền mặt, tiền chuyển khoản hoặc các hình thức thanh toán khác. Việc xác định không chỉ dựa vào tổng số tiền phát sinh trên tài khoản mà phải đối chiếu từng giao dịch với hóa đơn đã bán, thỏa thuận thanh toán, thời điểm giao nhận và người trực tiếp chi trả. Đặc biệt, cần phân biệt khoản tiền đã nhận với khoản mới thỏa thuận nhưng chưa được thanh toán; đồng thời làm rõ người đứng tên tài khoản có thực sự hưởng lợi hay chỉ nhận tiền hộ, chuyển tiếp cho người khác. Một giao dịch chuyển khoản riêng lẻ chưa đủ để kết luận toàn bộ số tiền đó là khoản thu lợi bất chính của chủ tài khoản. Việc đánh giá phải dựa trên bản chất giao dịch, vai trò thực tế của từng người và các chứng cứ liên quan trong hồ sơ.

Ví dụ minh họa:

A thỏa thuận bán hóa đơn trái phép cho B với tổng số tiền 80 triệu đồng. Trong đó, B đã chuyển khoản 50 triệu đồng vào tài khoản của A, giao trực tiếp 10 triệu đồng tiền mặt; 20 triệu đồng còn lại mới được thỏa thuận thanh toán nhưng chưa thực hiện. Khi xác minh, cơ quan tiến hành tố tụng còn phát hiện A đã chuyển 15 triệu đồng cho người môi giới C theo thỏa thuận trước đó.

Trong trường hợp này, không thể mặc nhiên lấy 80 triệu đồng làm khoản tiền A đã thực tế nhận, bởi 20 triệu đồng chưa được thanh toán. Đồng thời, cần làm rõ 15 triệu đồng chuyển cho C là khoản phân chia lợi ích, tiền môi giới hay khoản thanh toán có bản chất khác; xác định C thực tế nhận và hưởng khoản tiền này như thế nào. Việc xác định thu lợi bất chính phải căn cứ vào toàn bộ thỏa thuận, dòng tiền và vai trò của từng người, tránh tính trùng hoặc quy toàn bộ khoản tiền giao dịch cho một chủ thể khi chưa đủ chứng cứ.

3.2. Xác định tiền hoa hồng, tiền môi giới và khoản chênh lệch

Khi xác định thu lợi bất chính từ mua bán hóa đơn, cần làm rõ khoản lợi ích mà từng người thực tế được hưởng, thay vì lấy toàn bộ số tiền giao dịch làm căn cứ quy kết. Người môi giới có thể chỉ nhận tiền hoa hồng theo từng hóa đơn hoặc theo tỷ lệ thỏa thuận; người tổ chức và người trực tiếp bán hóa đơn có thể nhận những khoản tiền khác nhau. Vì vậy, cần đối chiếu thỏa thuận về giá, số tiền đã thanh toán, khoản hoa hồng được hưởng và dòng tiền phân chia giữa các bên. Trường hợp một người nhận tiền rồi chuyển lại cho người khác, phải xác minh họ nhận hộ, hưởng phần chênh lệch hay thực sự có quyền định đoạt khoản tiền đó. Không cộng cơ học toàn bộ doanh thu của nhóm vào khoản thu lợi của từng người; việc xác định phải dựa trên vai trò, hành vi và chứng cứ cụ thể trong hồ sơ.

Ví dụ minh họa: A tổ chức bán hóa đơn trái phép cho doanh nghiệp B với tổng số tiền thanh toán là 200 triệu đồng. Trong đó, A giữ lại 150 triệu đồng, chuyển cho người trực tiếp cung cấp hóa đơn 40 triệu đồng và trả cho C (người môi giới) 10 triệu đồng tiền hoa hồng. Nếu C chỉ thực hiện việc kết nối giao dịch và thực tế nhận 10 triệu đồng, không thể mặc nhiên xác định C thu lợi 200 triệu đồng hoặc 150 triệu đồng như A. Cần làm rõ thỏa thuận, vai trò, khoản tiền thực nhận và quyền hưởng lợi của từng người. Ví dụ này cho thấy doanh thu của toàn bộ giao dịch không đương nhiên là khoản thu lợi bất chính của từng cá nhân; việc xác định trách nhiệm phải căn cứ vào chứng cứ và hành vi cụ thể của mỗi người.

3.3. Xử lý khoản tiền đã chuyển cho người khác hoặc nhận hộ

Khi xác định thu lợi bất chính từ việc bán hóa đơn, cần làm rõ ai thực tế nhận tiền, ai kiểm soát dòng tiền và ai quyết định việc phân chia lợi ích. Khoản tiền chuyển qua tài khoản trung gian không đương nhiên là khoản thu lợi của người đứng tên tài khoản; cần phân biệt việc nhận hộ, chuyển hộ với trường hợp trực tiếp hưởng lợi hoặc được chia tiền từ giao dịch. Việc đánh giá phải đối chiếu sao kê ngân hàng, nội dung chuyển khoản, tin nhắn thỏa thuận, chứng từ giao nhận và lời khai của những người liên quan. Nếu một người chỉ thực hiện việc chuyển tiền theo yêu cầu mà không được hưởng lợi, cần kiểm tra vai trò và chứng cứ cụ thể trước khi xác định trách nhiệm. Không thể chỉ căn cứ vào tên chủ tài khoản để quy kết người đó hưởng toàn bộ số tiền giao dịch.

3.4. Đánh giá khoản tiền hoàn trả, tiền chưa thu và giao dịch bị hủy

Khi xác định cách tính tiền thu lợi bất chính từ bán hóa đơn, cần phân biệt rõ khoản tiền đã thực nhận, khoản mới thỏa thuận nhưng chưa thanh toán và khoản đã được hoàn trả. Đây là những dữ kiện có ý nghĩa khác nhau, không thể cộng gộp hoặc loại trừ một cách máy móc. Đối với tiền hoàn trả, cần kiểm tra thời điểm, lý do, người thực hiện và mối liên hệ với giao dịch mua bán hóa đơn. Việc hoàn tiền sau khi giao dịch bị phát hiện không đương nhiên làm khoản thu lợi trước đó bằng không; ngược lại, cũng không thể mặc nhiên tính toàn bộ số tiền đã nhận ban đầu mà bỏ qua chứng cứ về việc hoàn trả thực tế. Với giao dịch bị hủy, cần xác minh việc hủy có thực chất hay chỉ là thỏa thuận trên giấy tờ. Kết luận phải dựa trên bản chất giao dịch, dòng tiền và vai trò hưởng lợi của từng người.

Bảng rà soát dữ kiện và chứng cứ

Dữ kiện cần kiểm tra

Ý nghĩa pháp lý

Tài liệu cần đối chiếu

Số tiền đã nhận

Xác định khoản tiền thực tế phát sinh từ giao dịch

Sao kê ngân hàng, phiếu thu, chứng từ giao nhận tiền

Tiền chuyển cho người khác

Làm rõ mục đích chuyển tiền, vai trò và người thực tế hưởng lợi

Sao kê tài khoản, tin nhắn, tài liệu phân chia tiền

Tiền hoa hồng

Xác định khoản lợi ích mà người môi giới thực tế nhận được

Thỏa thuận môi giới, tin nhắn, chứng từ thanh toán

Tiền hoàn trả

Kiểm tra số tiền, thời điểm, lý do và tính thực tế của việc hoàn trả

Chứng từ chuyển tiền, biên nhận, thỏa thuận hủy giao dịch

Khoản chưa thanh toán

Phân biệt nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận với khoản tiền đã thực nhận

Hợp đồng, đối chiếu công nợ, tin nhắn xác nhận thanh toán

Lưu ý khi đánh giá hồ sơ: Không nên chỉ căn cứ vào số dư tài khoản hoặc tổng số tiền ghi trong thỏa thuận để xác định thu lợi bất chính. Cần đối chiếu từng khoản tiền với giao dịch cụ thể, xác định người thực tế nhận và hưởng lợi, đồng thời kiểm tra chứng cứ về việc hoàn trả hoặc hủy giao dịch. Việc xác định khoản thu lợi cuối cùng phải có căn cứ từ tài liệu khách quan và được đánh giá trong tổng thể vụ án.

✅Phần 4. Những tình huống thường gặp khi xác định thu lợi bất chính từ mua bán hóa đơn

4.1. Bán hóa đơn và nhận tiền theo từng lần giao dịch

Trường hợp một người nhiều lần bán hóa đơn cho cùng một khách hàng, mỗi lần giao dịch có thể phát sinh khoản thanh toán khác nhau. Khi xác định thu lợi bất chính từ mua bán hóa đơn, cần đối chiếu từng khoản tiền với hóa đơn đã giao, thời điểm thanh toán và người thực tế nhận tiền. Việc cộng gộp phải dựa trên mối liên hệ giữa các giao dịch với hành vi bị xem xét, tránh tính trùng khoản tiền được chuyển qua nhiều tài khoản hoặc đồng nhất toàn bộ doanh thu của nhóm với khoản thu lợi của một cá nhân. Sao kê ngân hàng, tin nhắn thỏa thuận giá, dữ liệu hóa đơn điện tử và chứng từ giao nhận là những tài liệu cần được kiểm tra đối chiếu. Số tiền chuyển khoản tự nó chưa đủ để kết luận người đứng tên tài khoản đã hưởng toàn bộ khoản thu lợi bất chính.

4.2. Người môi giới chỉ nhận tiền hoa hồng

Người môi giới không trực tiếp lập hoặc phát hành hóa đơn nhưng tham gia kết nối người mua với người bán vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi thực tế đáp ứng dấu hiệu của Điều 203 BLHS. Khi xác định khoản thu lợi bất chính, cần làm rõ số tiền hoa hồng đã thỏa thuận, khoản thực tế đã nhận và mối liên hệ giữa khoản tiền đó với giao dịch mua bán hóa đơn trái phép. Không thể mặc nhiên lấy toàn bộ số tiền người bán thu được để xác định khoản thu lợi của người môi giới, cũng không thể chỉ căn cứ vào số tiền chuyển vào tài khoản để kết luận người đó hưởng lợi. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đối chiếu tin nhắn, thỏa thuận môi giới, chứng từ thanh toán và lời khai để xác định vai trò, nhận thức và lỗi của từng người. Việc đánh giá phải dựa trên chứng cứ cụ thể, không chỉ dựa vào tên gọi công việc là môi giới.

4.3. Người mua chuyển tiền qua tài khoản trung gian

Khi người mua thanh toán qua tài khoản trung gian, cần xác minh chủ tài khoản, người thực tế quản lý và sử dụng tài khoản, cũng như người quyết định việc nhận, chuyển hoặc phân chia tiền. Nếu dòng tiền tiếp tục được luân chuyển qua nhiều tài khoản, phải đối chiếu từng giao dịch với nội dung thỏa thuận, thời điểm giao hóa đơn và người hưởng lợi thực tế. Đặc biệt, cần tránh cộng trùng một khoản tiền chỉ vì khoản tiền đó xuất hiện nhiều lần trong các giao dịch chuyển tiếp. Sao kê ngân hàng cần được đặt trong mối liên hệ với tin nhắn, lời khai và tài liệu giao dịch khác. Việc đứng tên tài khoản hoặc nhận tiền hộ, nếu chỉ xét riêng lẻ, chưa đủ để kết luận một người được hưởng toàn bộ khoản thu lợi bất chính.

4.4. Có tiền nhận nhưng không chứng minh được khoản tiền liên quan đến bán hóa đơn

Việc tài khoản cá nhân phát sinh khoản tiền chuyển đến không đồng nghĩa toàn bộ số tiền đó là thu lợi bất chính từ mua bán hóa đơn. Cần xác minh nguồn tiền, nội dung chuyển khoản, thời điểm giao dịch, người chuyển và người thực tế nhận hoặc hưởng lợi. Nếu khoản tiền phát sinh từ hoạt động kinh doanh hợp pháp, vay mượn, hoàn trả hoặc giao dịch khác thì phải đối chiếu tài liệu chứng minh tương ứng. Ngược lại, nếu có dấu hiệu liên quan đến việc bán hóa đơn, cần làm rõ mối liên hệ giữa khoản tiền với từng giao dịch, thỏa thuận và vai trò của người nhận. Không thể chỉ căn cứ vào số dư tài khoản hoặc một giao dịch chuyển khoản riêng lẻ để kết luận nguồn tiền là bất chính; việc xác định phải dựa trên hệ thống chứng cứ khách quan và sự đối chiếu toàn diện.

✅Phần 5. Chứng cứ nào dùng để xác định thu lợi bất chính trong vụ án mua bán hóa đơn?

5.1. Sao kê ngân hàng và dữ liệu giao dịch thanh toán

Sao kê ngân hàng là nguồn tài liệu quan trọng để xác minh dòng tiền phát sinh từ hoạt động mua bán hóa đơn. Khi rà soát, cần đối chiếu tài khoản của người bán, người môi giới và những người liên quan về thời điểm chuyển tiền, số tiền, nội dung giao dịch và người thụ hưởng. Đặc biệt, phải làm rõ khoản tiền nào là tiền thanh toán mua hóa đơn, khoản nào được nhận hộ, chuyển hộ hoặc hoàn trả. Trường hợp tiền đi qua nhiều tài khoản, cần truy vết toàn bộ quá trình luân chuyển để tránh cộng trùng một khoản tiền thành nhiều lần thu lợi. Không thể chỉ căn cứ vào số tiền ghi Có trên tài khoản để kết luận chủ tài khoản đã thu lợi bất chính tương ứng; bản chất giao dịch, người thực tế hưởng lợi và mối liên hệ với hành vi phạm tội phải được kiểm chứng bằng các tài liệu liên quan.

5.2. Tin nhắn, cuộc gọi và thỏa thuận về giá bán hóa đơn

Tin nhắn, dữ liệu cuộc gọi và các thỏa thuận điện tử có thể giúp làm rõ giá bán hóa đơn, tỷ lệ hoa hồng, phương thức thanh toán và cách phân chia tiền giữa những người tham gia. Khi rà soát hồ sơ, cần đối chiếu nội dung trao đổi về số lượng, giá trị hóa đơn với sao kê ngân hàng, chứng từ giao nhận và các khoản tiền thực tế đã thanh toán. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào một đoạn tin nhắn hoặc nội dung cuộc gọi để kết luận một người đã thu lợi bất chính. Cần kiểm tra nguồn gốc, tính xác thực, thời điểm hình thành dữ liệu và mối liên hệ giữa nội dung trao đổi với giao dịch cụ thể, đồng thời làm rõ vai trò thực tế của từng người liên quan.

5.3. Dữ liệu hóa đơn điện tử và chứng từ kế toán

Dữ liệu hóa đơn điện tử cần được đối chiếu với chứng từ thanh toán, sổ sách kế toán và tài liệu giao nhận để xác định bản chất từng giao dịch. Việc tra cứu thời điểm lập, phát hành, sử dụng hóa đơn giúp làm rõ mối liên hệ giữa hóa đơn với hoạt động mua bán thực tế. Tuy nhiên, giá trị ghi trên hóa đơn không đồng nghĩa với khoản thu lợi bất chính. Cần tiếp tục xác minh số tiền thực tế đã nhận, người nhận tiền, phương thức thanh toán và việc phân chia lợi ích giữa các bên. Chỉ khi đối chiếu đồng bộ các tài liệu này mới có cơ sở đánh giá khoản thu lợi gắn với hành vi phạm tội, tránh suy luận từ doanh số hoặc giá trị hóa đơn đơn thuầ

5.4. Lời khai, đối chất và tài liệu xác định người hưởng lợi

Lời khai của người bán, người mua và người môi giới cần được đối chiếu để làm rõ ai thỏa thuận giá, ai trực tiếp nhận tiền và ai quyết định việc phân chia lợi ích từ giao dịch hóa đơn. Trường hợp tiền được chuyển qua tài khoản trung gian, cần xác minh người thực tế quản lý, sử dụng khoản tiền và mục đích của từng lần chuyển. Việc xác định người hưởng lợi không thể chỉ dựa vào tên chủ tài khoản hoặc lời khai của một người. Cơ quan tiến hành tố tụng cần kiểm tra tính thống nhất giữa lời khai, dữ liệu ngân hàng, tin nhắn trao đổi, chứng từ thanh toán và tài liệu liên quan. Nếu các nguồn chứng cứ mâu thuẫn, phải tiếp tục xác minh, đối chất và làm rõ nguyên nhân trước khi xác định khoản thu lợi bất chính của từng người.

✅Phần 6. Phân biệt thu lợi bất chính với các căn cứ truy cứu khác theo Điều 203 BLHS

6.1. Phân biệt căn cứ thu lợi bất chính và căn cứ số lượng hóa đơn

Theo Điều 203 BLHS, thu lợi bất chính và số lượng hóa đơn là hai căn cứ định lượng độc lập để xem xét trách nhiệm hình sự. Khoản 1 quy định ngưỡng thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng; đồng thời, điều luật cũng quy định căn cứ về số lượng hóa đơn ở dạng phôi từ 50 đến dưới 100 số hoặc hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 đến dưới 30 số. Tại khoản 2, thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên và số lượng hóa đơn đạt ngưỡng luật định là những căn cứ định khung riêng biệt. Vì vậy, có trường hợp số lượng hóa đơn đã đạt ngưỡng nhưng khoản thu lợi chưa tương ứng, hoặc ngược lại. Không thể lấy số lượng hóa đơn để suy ra số tiền thu lợi bất chính; mỗi căn cứ phải được xác định bằng chứng cứ phù hợp.

Cách xác định số lượng hóa đơn, phân biệt hóa đơn dạng phôi với hóa đơn đã ghi nội dung và các ngưỡng định lượng tương ứng được phân tích tại bài [Mua bán bao nhiêu hóa đơn thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?].

6.2. Phân biệt thu lợi bất chính và thiệt hại ngân sách

Trong tội mua bán trái phép hóa đơn, thu lợi bất chính và thiệt hại ngân sách nhà nước là hai căn cứ định lượng độc lập tại điểm đ và điểm e khoản 2 Điều 203 BLHS. Thu lợi bất chính phản ánh khoản lợi ích bất hợp pháp thu được từ hành vi phạm tội; còn thiệt hại ngân sách phản ánh tổn thất thực tế đối với ngân sách nhà nước. Vì vậy, không thể lấy số tiền bán hóa đơn hoặc khoản thu lợi của người thực hiện để mặc nhiên xác định thiệt hại ngân sách. Ngược lại, số thuế bị thất thu cũng không đương nhiên là khoản thu lợi bất chính. Mỗi căn cứ phải được chứng minh bằng tài liệu phù hợp, như chứng từ thanh toán, sao kê ngân hàng, hồ sơ kế toán và tài liệu xác định nghĩa vụ thuế. Việc đánh giá riêng từng khoản giúp tránh đánh đồng các số liệu có bản chất pháp lý khác nhau.

Để làm rõ cách xác định ngưỡng và chứng minh thiệt hại ngân sách, xem thêm bài [Gây thiệt hại ngân sách bao nhiêu thì phạm tội theo Điều 203 BLHS?].

6.3. Khi nào hành vi mua bán hóa đơn còn có dấu hiệu của tội trốn thuế?

Không phải cứ có hành vi mua bán trái phép hóa đơn là đương nhiên bị truy cứu thêm về tội trốn thuế. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hành vi cụ thể, mục đích thực hiện và dấu hiệu cấu thành của từng tội danh. Người bán hóa đơn có thể bị xem xét theo Điều 203 BLHS; trong khi người sử dụng hóa đơn để kê khai chi phí, khấu trừ thuế hoặc làm giảm số thuế phải nộp cần được đánh giá riêng về hành vi và hậu quả trốn thuế theo Điều 200. Trường hợp một người tham gia nhiều công đoạn, cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ từng hành vi và căn cứ pháp lý tương ứng, không suy luận chỉ từ việc hóa đơn được mua bán hoặc sử dụng trái phép. Có thể tham khảo bài [phân biệt tội mua bán trái phép hóa đơn và tội trốn thuế theo Điều 200, Điều 203 BLHS] để làm rõ ranh giới giữa hai tội danh.

✅Phần 7. Cần làm gì khi bị xác minh khoản thu lợi bất chính từ mua bán hóa đơn?

7.1. Rà soát toàn bộ giao dịch và lập bảng đối chiếu dòng tiền

Khi bị xác minh khoản thu lợi bất chính từ mua bán hóa đơn, cần rà soát toàn bộ giao dịch phát sinh, bao gồm tiền chuyển khoản, tiền mặt và các chứng từ thanh toán liên quan. Mỗi khoản tiền nên được đối chiếu theo người chuyển, người nhận, thời điểm, nội dung giao dịch và hóa đơn tương ứng. Đặc biệt, cần phân loại rõ tiền thực nhận, tiền nhận hoặc chuyển hộ, hoa hồng môi giới và khoản đã hoàn trả. Việc lập bảng đối chiếu dòng tiền giúp nhận diện khoản tiền có liên quan trực tiếp đến hành vi bị xác minh, tránh cộng gộp hoặc tính trùng những giao dịch chưa được làm rõ. Đây cũng là cơ sở để kiểm tra tính chính xác của số tiền được xác định là thu lợi bất chính trong hồ sơ.

7.2. Làm rõ vai trò của từng người trong giao dịch hóa đơn

Khi xác minh khoản thu lợi bất chính, cần phân định cụ thể vai trò của từng người trong quá trình giao dịch, từ người tổ chức, người trực tiếp bán hóa đơn đến người môi giới hoặc nhận tiền hộ. Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ ai là người quyết định giá bán, số lượng hóa đơn, phương thức thanh toán và việc phân chia tiền. Không thể đồng nhất trách nhiệm của các cá nhân chỉ vì họ cùng tham gia một giao dịch hoặc có tên trong dòng tiền. Việc đánh giá phải đối chiếu hành vi thực tế, mức độ nhận thức, sự tham gia và chứng cứ liên quan của từng người, phù hợp với quy định về đồng phạm tại Điều 17 BLHS.

7.3. Đối chiếu căn cứ định lượng và tài liệu buộc tội

Việc xác định thu lợi bất chính cần được đối chiếu với từng giao dịch và tài liệu chứng minh, không chỉ căn cứ vào tổng số tiền xuất hiện trong sao kê. Cần kiểm tra khoản tiền nào thực tế phát sinh từ hành vi mua bán hóa đơn, khoản nào đã chuyển cho người khác, được hoàn trả hoặc bị tính trùng khi cộng gộp. Đồng thời, phải phân biệt căn cứ thu lợi bất chính với số lượng hóa đơn và thiệt hại ngân sách nhà nước, bởi đây là những căn cứ định lượng độc lập theo Điều 203 BLHS. Các tài liệu buộc tội cũng cần được đánh giá về tính hợp pháp, khách quan và mối liên hệ với hành vi bị xem xét. Khi có tranh chấp về cách xác định khoản thu lợi, luật sư nên rà soát hồ sơ, đối chiếu chứng cứ và kiểm tra căn cứ áp dụng để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người liên quan.

✅Phần 8. Câu hỏi thường gặp về thu lợi bất chính từ mua bán hóa đơn

❓Bán hóa đơn thu lợi 30 triệu đồng có bị truy cứu hình sự không?

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 203 BLHS nếu khoản thu lợi bất chính được xác định từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng và có đủ căn cứ chứng minh hành vi phạm tội. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào số tiền nhận được để kết luận. Cần xác minh nguồn tiền, giao dịch thực tế, vai trò của người nhận và mối liên hệ giữa khoản tiền với hành vi mua bán trái phép hóa đơn.

❓Thu lợi bất chính 100 triệu đồng từ bán hóa đơn bị xử lý theo khoản nào?

Trường hợp thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên, người thực hiện có thể bị áp dụng điểm đ khoản 2 Điều 203 BLHS. Đây là tình tiết định khung được quy định riêng, khác với ngưỡng từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng tại khoản 1. Việc áp dụng khoản 2 còn phải căn cứ vào chứng cứ chứng minh khoản thu lợi và các yếu tố pháp lý liên quan đến hành vi phạm tội.

❓Tiền hoa hồng môi giới hóa đơn có được tính là thu lợi bất chính không?

Có thể được xem xét là khoản thu lợi bất chính nếu tiền hoa hồng phát sinh từ hoạt động môi giới mua bán trái phép hóa đơn và có đủ chứng cứ chứng minh mối liên hệ đó. Cần xác định số tiền thực tế người môi giới được hưởng, thỏa thuận giữa các bên và vai trò của họ trong giao dịch. Không mặc nhiên lấy toàn bộ số tiền người bán nhận được làm khoản thu lợi của người môi giới.

❓Đã nhận tiền nhưng hoàn trả lại thì có còn bị xác định thu lợi bất chính không?

Việc hoàn trả tiền không đương nhiên làm mất căn cứ xác định thu lợi bất chính. Cơ quan tiến hành tố tụng cần xem xét thời điểm nhận tiền, thời điểm hoàn trả, lý do hoàn trả và bản chất giao dịch. Cũng cần phân biệt hoàn trả thực tế với việc chỉ thỏa thuận hủy giao dịch trên giấy tờ. Vì vậy, phải đối chiếu chứng từ thanh toán và tài liệu liên quan trước khi xác định khoản thu lợi.

❓Người nhận tiền hộ có phải chịu trách nhiệm về toàn bộ khoản thu lợi không?

Không đương nhiên. Cần làm rõ người nhận tiền hộ có biết và tham gia vào hoạt động mua bán trái phép hóa đơn hay không, có được hưởng lợi hay chỉ thực hiện việc chuyển tiền theo yêu cầu của người khác. Các yếu tố cần đối chiếu gồm thỏa thuận giữa các bên, sao kê ngân hàng, tin nhắn và việc phân chia tiền. Trách nhiệm của từng người phải được xác định theo hành vi, vai trò và chứng cứ cụ thể, không chỉ dựa vào việc đứng tên tài khoản.

✅Phần 9. Kết luận: Xác định đúng khoản thu lợi bất chính để đánh giá trách nhiệm hình sự

Theo khoản 1 Điều 203 BLHS, thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng là căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự; từ 100 triệu đồng trở lên thuộc điểm đ khoản 2 Điều này. Tuy nhiên, không thể đồng nhất tổng tiền bán hóa đơn, doanh thu, tiền hoa hồng với khoản thu lợi bất chính hoặc thiệt hại ngân sách. Việc xác định phải dựa trên giao dịch thực tế, dòng tiền, vai trò của từng người và chứng cứ trong hồ sơ. Chỉ khi làm rõ đúng bản chất khoản tiền mới có cơ sở đánh giá chính xác trách nhiệm hình sự.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|

  • Tags
  • ★★★★★ ★★★★★

Tin liên quan

Tội cưỡng bức lao động là gì? Quy định pháp luật và mức phạt mới nhất
Cưỡng bức lao động là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác để ép buộc người lao động phải làm việc trái với ý muốn của họ, xâm phạm nghiêm trọng quyền tự do lao động được pháp luật bảo vệ.
Vi phạm an toàn lao động dẫn đến chết người?
Vi phạm an toàn lao động gây chết người có thể bị phạt tù đến 12 năm và buộc bồi thường thiệt hại lớn. Phân tích chi tiết mức bồi thường, căn cứ pháp luật và quyền lợi thân nhân.
Mua bán tài khoản ngân hàng bị phạt bao nhiêu năm tù?
Mua bán, cho thuê tài khoản ngân hàng thường bị lợi dụng để lừa đảo, rửa tiền. Phân tích nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự, khung hình phạt và cách nhận diện rủi ro pháp lý.
Cho vay lãi suất bao nhiêu thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Cho vay lãi suất bao nhiêu thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự, hành vi cho vay trong giao dịch dân sự có thể bị xem xét về tội cho vay lãi nặng khi mức lãi suất gấp 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại Bộ luật Dân sự. Với mức trần thông thường là 20%/năm theo khoản 1 Điều 468 BLDS, ngưỡng tương ứng là 100%/năm.
Cho vay lãi nặng dưới 30 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Cho vay lãi nặng thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 201 BLHS nếu thuộc trường hợp luật định, như đã bị xử phạt hành chính, chưa được xóa án tích, cộng gộp nhiều lần cho vay đạt ngưỡng hoặc phạm tội chưa đạt do nguyên nhân ngoài ý muốn
Cho vay lãi suất vượt quá 20%/năm có phạm tội cho vay lãi nặng không?
Cho vay với lãi suất vượt quá 20%/năm không đương nhiên cấu thành tội cho vay lãi nặng. Theo Điều 468 BLDS 2015, phần lãi vượt giới hạn không có hiệu lực. Người cho vay chỉ bị truy cứu hình sự khi hành vi đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 201 BLHS, không chỉ căn cứ vào việc vượt trần lãi suất.
Hình fanpage
tvpl
Thông tin luật sư
Đoàn luật sư
Thành phố Hà Nội

Luật sư: TRỊNH VĂN DŨNG

Điện thoại: 0969566766

Zalo: 0338919686

Liên hệ Luật sư qua: youtube
Liên hệ Luật sư qua: tiktok
Liên hệ Luật sư qua: email
Khách hàng đặt câu hỏi tư vấn