Thu giữ xác ve sầu khô: Góc nhìn pháp lý và thực tiễn áp dụng

Xác ve sầu khô không phải hàng cấm nhưng khi lưu thông với số lượng lớn để kinh doanh, cơ quan chức năng có thể yêu cầu chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Tuy nhiên, hiện chưa có cơ chế rõ ràng về xác nhận nguồn gốc đối với xác ve sầu thu gom tự nhiên, dẫn đến nhiều tranh luận trong quá trình xử lý.

Xác ve sầu khô là dược liệu Đông y còn gọi là “thiền thoái”, được thu gom từ tự nhiên và sử dụng làm thuốc. Đây không phải hàng cấm nhưng vẫn chịu sự quản lý về nguồn gốc hàng hóa khi lưu thông thương mại.

✅1. Tình huống pháp lý liên quan đến việc thu giữ xác ve sầu khô: Cần nhìn nhận hài hòa giữa quy định pháp luật và thực tiễn

Những ngày gần đây, dư luận đặc biệt quan tâm đến vụ việc lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn kiểm tra và thu giữ một lượng lớn xác ve sầu khô đang được vận chuyển đi tiêu thụ do chủ hàng không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng hóa.

Sự việc nhanh chóng tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều trên mạng xã hội. Một số ý kiến cho rằng xác ve sầu không phải hàng cấm nên việc thu giữ là chưa hợp lý. Trong khi đó, nhiều quan điểm khác cho rằng hàng hóa lưu thông với số lượng lớn bắt buộc phải chứng minh được nguồn gốc xuất xứ theo quy định pháp luật.

Dưới góc độ thực tiễn hành nghề, Luật sư Trịnh Văn Dũng cho rằng cần nhìn nhận vụ việc trên cả hai khía cạnh: quy định pháp luật và tính khả thi khi áp dụng vào thực tế.

• Xác ve sầu khô không thuộc danh mục hàng cấm.
• Được pháp luật ghi nhận là dược liệu Đông y.
• Lưu thông số lượng lớn có thể bị kiểm tra nguồn gốc hàng hóa.
• Không chứng minh được nguồn gốc có thể bị xử phạt hành chính.
• Hiện chưa có cơ chế riêng xác nhận nguồn gốc đối với xác ve sầu tự nhiên.
• Vụ việc đang gây tranh luận về tính khả thi khi áp dụng pháp luật thực tiễn.

✅2. Xác ve sầu không phải hàng cấm

Trước hết cần khẳng định, xác ve sầu khô không thuộc danh mục hàng hóa cấm kinh doanh hoặc cấm lưu thông trên thị trường theo quy định pháp luật hiện hành.

Trong Đông y, xác ve sầu còn gọi là “thiền thoái”, được sử dụng làm dược liệu hỗ trợ điều trị một số bệnh lý theo y học cổ truyền. Đây là loại nguyên liệu đã được pháp luật ghi nhận trong danh mục dược liệu xuất khẩu, nhập khẩu.

Cụ thể, Thông tư số 09/2024/TT-BYT ngày 11/6/2024 của Bộ Y tế ban hành Danh mục thuốc, nguyên liệu làm thuốc dùng cho người và mỹ phẩm xuất khẩu, nhập khẩu đã được xác định mã số hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam có quy định:

• Tại Danh mục 11;
• Số thứ tự 338;
• Mã hàng hóa 0510.00.00.

Theo đó, xác ve sầu được xác định là dược liệu làm thuốc và được phép lưu thông, kinh doanh theo quy định pháp luật.

Điều này đồng nghĩa với việc đây không phải hàng cấm. Tuy nhiên, khi lưu thông trên thị trường với mục đích thương mại thì vẫn chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quản lý hàng hóa.

✅3. Hàng hóa lưu thông trên thị trường phải bảo đảm yếu tố nguồn gốc

Theo quy định hiện hành, đối với hàng hóa được vận chuyển, kinh doanh với số lượng lớn nhằm mục đích thương mại, cơ quan chức năng có quyền kiểm tra và yêu cầu chủ hàng xuất trình tài liệu liên quan đến nguồn gốc hình thành hàng hóa.

Đối với mặt hàng xác ve sầu khô, các tài liệu này có thể bao gồm:

• Bảng kê thu mua;
• Thông tin người giao bán;
• Cam kết về địa điểm thu gom;
• Chứng từ vận chuyển;
• Hoặc các tài liệu khác có liên quan.

Trong trường hợp chủ hàng không xuất trình được các căn cứ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa, cơ quan chức năng có thể xem xét xử lý theo Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP về hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Theo quy định này, mức xử phạt hành chính có thể lên tới 50 triệu đồng tùy giá trị hàng hóa và tính chất vụ việc. Ngoài ra, tang vật vi phạm cũng có thể bị tạm giữ hoặc tịch thu theo quy định pháp luật.

✅4. Khoảng trống pháp lý và khó khăn trong thực tiễn áp dụng

Tuy nhiên, vấn đề gây nhiều tranh luận hiện nay nằm ở chỗ: xác ve sầu là loại hàng hóa có tính chất rất đặc thù.

Trên thực tế:

• Ve sầu không phải loài nguy cấp, quý hiếm bị cấm khai thác;
• Không thuộc danh mục động vật hoang dã cấm săn bắt;
• Không phải mặt hàng có cơ chế quản lý khai thác riêng;
• Cũng không phải loại vật nuôi được cấp phép chăn nuôi, nuôi trồng.

Phần lớn xác ve sầu hiện nay được người dân tự thu gom ngoài tự nhiên rồi bán lại cho thương lái nhỏ lẻ.

Trong khi đó, pháp luật hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về:

• cơ quan nào xác nhận nguồn gốc đối với xác ve sầu;
• thủ tục cấp giấy xác nhận nguồn gốc;
• hay mẫu chứng từ đặc thù áp dụng đối với loại hàng hóa này.

Đây chính là khoảng trống pháp lý dẫn đến nhiều tranh luận trong quá trình xử lý thực tế.

Bởi lẽ, về nguyên tắc quản lý nhà nước, hàng hóa lưu thông phải chứng minh được nguồn gốc. Nhưng đối với loại hàng hóa hình thành từ hoạt động thu gom tự nhiên như xác ve sầu thì việc đáp ứng đầy đủ yêu cầu chứng minh nguồn gốc trên thực tế là rất khó thực hiện.

✅5. Cần có sự linh hoạt trong quá trình áp dụng pháp luật

Theo quan điểm của Luật sư Trịnh Văn Dũng, việc lực lượng quản lý thị trường kiểm tra hàng hóa là hoạt động đúng chức năng quản lý nhà nước và có căn cứ pháp lý.

Tuy nhiên, khi xử lý các vụ việc có tính chất đặc thù như xác ve sầu khô, cơ quan chức năng cũng cần xem xét đầy đủ các yếu tố thực tiễn để bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý và quyền lợi hợp pháp của người dân.

Trong nhiều trường hợp, có thể ưu tiên:

• nhắc nhở;
• hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ;
• tuyên truyền quy định pháp luật;
• yêu cầu cam kết nguồn gốc hàng hóa;

thay vì áp dụng ngay biện pháp tịch thu đối với mọi trường hợp vi phạm.

Bởi mục tiêu cuối cùng của pháp luật không chỉ là xử phạt mà còn hướng tới việc điều chỉnh các quan hệ xã hội theo hướng hợp lý, khả thi và phù hợp với thực tiễn đời sống.

✅6. Góc nhìn thực tiễn từ hoạt động hành nghề luật sư

Trong thực tiễn tư vấn và tham gia giải quyết các vụ việc liên quan đến xử lý hàng hóa, có thể thấy nhiều trường hợp người dân vi phạm không xuất phát từ mục đích buôn lậu hay gian lận thương mại mà do chưa nhận thức đầy đủ về yêu cầu chứng minh nguồn gốc hàng hóa khi đưa vào lưu thông với quy mô lớn.

Đối với các loại hàng hóa được thu gom tự nhiên như xác ve sầu, việc áp dụng pháp luật cũng cần tính đến:

• tập quán mua bán thực tế;
• điều kiện quản lý tại địa phương;
• khả năng thực hiện của người dân;
• và tính đặc thù của loại hàng hóa.

Nếu áp dụng quy định một cách cứng nhắc trong khi chưa có hướng dẫn chuyên ngành cụ thể, rất dễ phát sinh tranh cãi, tạo tâm lý bức xúc trong dư luận xã hội và dẫn tới những xung đột không cần thiết giữa người dân với cơ quan quản lý.

Do đó, bên cạnh việc bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, cũng cần có hướng dẫn cụ thể hơn đối với các loại hàng hóa thu gom tự nhiên để thống nhất cách hiểu và cách áp dụng trên thực tế.

☎️ Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|