Nhân viên an ninh trung tâm thương mại có được giữ người, khám xét đồ khi nghi ngờ khách hàng trộm cắp tài sản?

Khi nghi ngờ khách hàng trộm cắp tài sản, nhân viên an ninh trung tâm thương mại không có quyền tự ý khám xét người, lục soát tư trang hoặc giữ người trái quy định pháp luật. Việc kiểm tra, xác minh chỉ được thực hiện trong phạm vi luật cho phép và phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân theo quy định hiện hành.

Nhân viên an ninh trung tâm thương mại là lực lượng được doanh nghiệp giao nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự và bảo vệ tài sản trong phạm vi quản lý. Tuy nhiên, lực lượng này không có đầy đủ thẩm quyền tố tụng như cơ quan công an hoặc người có thẩm quyền theo luật định.

Nhân viên an ninh trung tâm thương mại có được giữ người, khám xét đồ khi nghi ngờ khách hàng trộm cắp tài sản không?

• Không có quyền tự ý khám xét người hoặc lục soát tư trang của khách hàng nếu không thuộc trường hợp luật cho phép.
• Không có quyền giữ người trái ý muốn của khách hàng chỉ dựa trên nghi ngờ trộm cắp.
• Không có quyền lấy lời khai, thẩm vấn hoặc giam giữ khách hàng tại phòng làm việc của doanh nghiệp.
• Có thể ghi nhận sự việc, bảo vệ hiện trường và thông báo cho cơ quan công an khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
• Trong trường hợp bắt người phạm tội quả tang, công dân có quyền bắt giữ theo quy định của pháp luật nhưng phải nhanh chóng giao người bị bắt cho cơ quan có thẩm quyền.
• Khách hàng có quyền từ chối các yêu cầu vượt quá thẩm quyền và yêu cầu cơ quan công an giải quyết khi cho rằng quyền lợi của mình bị xâm phạm.
• Hành vi tự ý khám xét, xúc phạm danh dự hoặc giữ người trái pháp luật có thể làm phát sinh trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy từng trường hợp cụ thể.

1. Mở đầu:

Trong thực tế, các trung tâm thương mại, siêu thị và cửa hàng bán lẻ thường xuyên phải đối mặt với nguy cơ thất thoát tài sản do hành vi trộm cắp. Để bảo vệ tài sản của doanh nghiệp, nhiều đơn vị bố trí lực lượng bảo vệ hoặc nhân viên an ninh trung tâm thương mại thực hiện nhiệm vụ giám sát, kiểm tra và xử lý các tình huống phát sinh.

Tuy nhiên, một vấn đề pháp lý thường gây tranh cãi là khi xuất hiện nghi ngờ khách hàng có hành vi chiếm đoạt tài sản, liệu nhân viên an ninh trung tâm thương mại có được giữ người, khám xét đồ hoặc yêu cầu khách hàng về phòng làm việc để xác minh hay không?

Trên thực tế, không ít trường hợp phát sinh mâu thuẫn giữa khách hàng và lực lượng an ninh do nhận thức chưa đầy đủ về phạm vi quyền hạn của mỗi bên. Một số khách hàng cho rằng việc bị yêu cầu mở túi xách, kiểm tra tư trang hoặc giữ lại để làm việc đã ảnh hưởng đến quyền tự do cá nhân, danh dự và nhân phẩm của mình. Trong khi đó, phía đơn vị quản lý lại cho rằng đây là biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ tài sản và duy trì trật tự tại khu vực kinh doanh.

Dưới góc độ pháp lý, quyền khám xét người, kiểm tra tư trang hoặc áp dụng các biện pháp hạn chế quyền tự do thân thể là những quyền được pháp luật quy định rất chặt chẽ. Không phải bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào cũng có quyền thực hiện các biện pháp này chỉ dựa trên sự nghi ngờ chủ quan.

Việc hiểu đúng quy định pháp luật về quyền khám xét người theo quy định pháp luật, thẩm quyền kiểm tra tư trang của công dân, cũng như trách nhiệm pháp lý khi có hành vi giữ người trái pháp luật là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả khách hàng lẫn đơn vị kinh doanh.

Dưới đây, Luật sư Trịnh Văn Dũng – Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội sẽ phân tích các quy định pháp luật liên quan để làm rõ vấn đề này.

2.Quyền khám xét người có thuộc thẩm quyền của nhân viên an ninh hay không?

Quyền bất khả xâm phạm về thân thể là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ. Vì vậy, việc khám xét người hoặc kiểm tra tư trang không thể được thực hiện một cách tùy tiện chỉ dựa trên nghi ngờ chủ quan.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, khám xét người là một biện pháp tố tụng được áp dụng trong những trường hợp luật định và phải do cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định.

Việc khám xét chỉ được tiến hành khi có căn cứ cho rằng người đó đang cất giấu công cụ, phương tiện phạm tội, tài sản do phạm tội mà có hoặc tài liệu, đồ vật liên quan đến vụ án.

Ngoài ra, quá trình khám xét phải bảo đảm các điều kiện pháp lý nghiêm ngặt như công bố lệnh khám xét, giải thích quyền và nghĩa vụ của người bị khám xét, bảo đảm nguyên tắc tôn trọng danh dự, nhân phẩm và quyền con người.

Từ các quy định nêu trên có thể thấy, nhân viên bảo vệ hoặc nhân viên an ninh của trung tâm thương mại không phải là chủ thể có thẩm quyền tiến hành khám xét người theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.

Do đó, nếu chỉ xuất phát từ sự nghi ngờ mà yêu cầu khách hàng mở túi xách, kiểm tra người hoặc lục soát tư trang trái với ý chí của họ thì hành vi này có thể bị xem xét là vượt quá phạm vi quyền hạn được pháp luật cho phép.

Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu nghi ngờ về hành vi chiếm đoạt tài sản, giải pháp phù hợp là thông báo cho cơ quan công an hoặc phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để tiến hành xác minh theo đúng trình tự luật định.

3.Nhân viên an ninh có được giữ người hoặc yêu cầu khách hàng về phòng làm việc để kiểm tra không?

Đây là vấn đề thường phát sinh tranh luận trong thực tế.

Pháp luật hiện hành không trao cho nhân viên bảo vệ hoặc nhân viên an ninh doanh nghiệp quyền bắt giữ người trong các trường hợp thông thường.

Khi chưa có căn cứ xác định hành vi phạm tội hoặc chưa thuộc trường hợp bắt người phạm tội quả tang theo quy định của pháp luật, nhân viên an ninh không được sử dụng vũ lực, đe dọa hoặc các biện pháp cưỡng ép nhằm buộc khách hàng phải đi theo về phòng làm việc để kiểm tra.

Đối với trường hợp phát hiện người đang thực hiện hành vi phạm tội quả tang, Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép bất kỳ công dân nào cũng có quyền bắt giữ người phạm tội quả tang và phải nhanh chóng đưa người đó đến cơ quan công an hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền gần nhất.

Tuy nhiên, quyền bắt người phạm tội quả tang không đồng nghĩa với quyền tự ý thẩm vấn, lấy lời khai, khám xét người, giam giữ hoặc giữ người trong thời gian dài tại địa điểm làm việc của doanh nghiệp.

Vì vậy, trong từng trường hợp cụ thể, nếu việc ngăn cản khách hàng rời đi, yêu cầu khách hàng đi theo hoặc giữ khách hàng ở lại vượt quá phạm vi pháp luật cho phép thì hành vi đó có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý tương ứng.

Ngoài ra, nếu việc giữ người hoặc xử lý không phù hợp gây ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc gây thiệt hại về vật chất, tinh thần thì cá nhân thực hiện hành vi và tổ chức quản lý có liên quan còn có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự.

4.Tự ý khám xét hoặc giữ người trái quy định có thể phát sinh trách nhiệm hình sự hay không?

Tùy thuộc vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, việc tự ý khám xét người hoặc giữ người trái quy định không chỉ dừng lại ở trách nhiệm dân sự mà còn có thể bị xem xét dưới góc độ trách nhiệm hình sự.

Trường hợp hành vi kiểm tra, cáo buộc hoặc đối xử với người bị nghi ngờ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm của họ, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét dấu hiệu của Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Bên cạnh đó, nếu có hành vi bắt, giữ hoặc hạn chế quyền tự do thân thể của người khác trái quy định pháp luật thì tùy từng trường hợp có thể bị xem xét theo Điều 157 Bộ luật Hình sự về Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật.

Đối với trường hợp cố ý bịa đặt hoặc lan truyền những thông tin biết rõ là không đúng sự thật nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác thì còn có thể bị xem xét về hành vi vu khống theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, việc xác định có hay không trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hồ sơ vụ việc, tài liệu chứng cứ, hậu quả thực tế xảy ra và kết quả xác minh của cơ quan tiến hành tố tụng trong từng trường hợp cụ thể.

5.Người dân cần làm gì khi bị nghi ngờ hoặc bị cáo buộc trộm cắp tài sản?

Khi phát sinh tình huống bị nghi ngờ hoặc bị cáo buộc có hành vi chiếm đoạt tài sản, người dân nên bình tĩnh để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Trước hết, cần giữ thái độ hợp tác và tránh xảy ra xung đột hoặc sử dụng vũ lực, bởi những phản ứng thiếu kiểm soát có thể khiến vụ việc trở nên phức tạp hơn.

Người bị nghi ngờ có quyền yêu cầu cá nhân hoặc tổ chức đang đưa ra nghi vấn giải thích rõ căn cứ của việc kiểm tra, đồng thời đề nghị xuất trình giấy tờ hoặc tài liệu thể hiện tư cách làm việc nếu cần thiết.

Trong phạm vi pháp luật cho phép, người dân cũng nên chủ động ghi nhận diễn biến sự việc thông qua ghi âm, ghi hình hoặc nhờ người chứng kiến xác nhận nội dung xảy ra nhằm bảo vệ quyền lợi của mình khi cần thiết.

Bên cạnh đó, việc lưu giữ hóa đơn mua hàng, chứng từ thanh toán hoặc các giấy tờ chứng minh nguồn gốc tài sản có thể giúp quá trình xác minh được thực hiện nhanh chóng và khách quan hơn.

Nếu có căn cứ cho rằng mình bị giữ người trái pháp luật, bị xúc phạm danh dự hoặc bị vu khống, người dân có thể yêu cầu cơ quan công an can thiệp hoặc trực tiếp trình báo với cơ quan có thẩm quyền để được xem xét, giải quyết theo quy định.

Trong trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, người bị ảnh hưởng còn có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, cải chính thông tin sai sự thật, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

6.Kết luận

Từ góc độ pháp lý, quyền khám xét người, kiểm tra tư trang hoặc áp dụng các biện pháp hạn chế quyền tự do thân thể của công dân là những thẩm quyền được pháp luật quy định chặt chẽ và chỉ được thực hiện trong các trường hợp luật định.

Đối với các tình huống phát sinh tại trung tâm thương mại, siêu thị hoặc các địa điểm kinh doanh khác, việc bảo vệ tài sản của doanh nghiệp là cần thiết, tuy nhiên mọi hoạt động kiểm tra, xác minh cũng phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Người dân khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị ảnh hưởng cần chủ động thu thập chứng cứ, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết và sử dụng các biện pháp pháp lý phù hợp để bảo vệ danh dự, nhân phẩm cũng như các quyền dân sự được pháp luật bảo hộ.

Luật sư Trịnh Văn Dũng – Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng việc hiểu đúng giới hạn quyền hạn của lực lượng bảo vệ, nhân viên an ninh cũng như quyền của khách hàng là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tranh chấp và bảo đảm mọi tình huống phát sinh được xử lý đúng quy định pháp luật.

☎️ Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|