Khi nào được lấy lời khai của đương sự?

Trịnh Văn Dũng
05/11/2025
482

Bị triệu tập lấy lời khai: Khi nào phải đi và có quyền từ chối không?

Quy định pháp luật – Trình tự – Hậu quả pháp lý khi khai báo không trung thực

Trong tố tụng dân sự, việc thu thập, đánh giá chứng cứ đóng vai trò quyết định đến kết quả giải quyết vụ án. Trong đó, lấy lời khai của đương sự là một hoạt động tố tụng quan trọng, nhằm làm rõ các tình tiết có liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ hợp pháp của các bên tranh chấp.

Tuy nhiên, không phải trong mọi trường hợp Tòa án đều tiến hành lấy lời khai. Pháp luật tố tụng dân sự quy định rất chặt chẽ về điều kiện, thời điểm, thẩm quyền và trình tự thực hiện thủ tục này, nhằm bảo đảm tính khách quan, tránh lạm quyền và bảo vệ quyền con người trong tố tụng.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện – có hệ thống – đúng quy định pháp luật hiện hành về vấn đề: Khi nào được lấy lời khai của đương sự trong vụ án dân sự, đồng thời làm rõ các rủi ro pháp lý khi khai báo không trung thực và những lưu ý quan trọng mà đương sự cần biết.

✅ 1. Lấy lời khai của đương sự trong tố tụng dân sự là gì?

Lấy lời khai của đương sự là hoạt động tố tụng do Thẩm phán thực hiện nhằm ghi nhận trực tiếp ý kiến, trình bày, quan điểm và thông tin của đương sự về các tình tiết liên quan đến vụ án dân sự đang được Tòa án thụ lý giải quyết.

Lời khai của đương sự có thể liên quan đến:

Nguồn gốc tranh chấp
Diễn biến sự việc
Quyền, nghĩa vụ phát sinh
Chứng cứ, tài liệu mà đương sự cung cấp
Quan điểm yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án

Trong thực tiễn xét xử, lời khai không phải là chứng cứ duy nhất, nhưng lại là căn cứ quan trọng để Tòa án:

Định hướng việc thu thập chứng cứ
Xác minh các tình tiết còn mâu thuẫn
Quyết định có cần đối chất hay không
Đánh giá mức độ trung thực, thiện chí của đương sự

✅ 2. Khi nào Tòa án được lấy lời khai của đương sự?

2.1. Nguyên tắc chung theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015

Theo Điều 98 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Thẩm phán chỉ tiến hành lấy lời khai của đương sự khi thực sự cần thiết, cụ thể trong những trường hợp pháp luật quy định.

Nguyên tắc này nhằm:

Tránh việc lấy lời khai tràn lan, hình thức
Bảo đảm quyền tự khai, tự định đoạt của đương sự
Hạn chế việc gây áp lực tâm lý không cần thiết

2.2. Các trường hợp cụ thể được lấy lời khai của đương sự

2.2.1. Đương sự chưa có bản tự khai

Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án thường yêu cầu các bên nộp bản tự khai bằng văn bản. Trường hợp:

Đương sự không nộp bản khai
Hoặc quá thời hạn nhưng không có lý do chính đáng

Thì Thẩm phán có quyền trực tiếp lấy lời khai để ghi nhận ý kiến của đương sự, bảo đảm tiến độ giải quyết vụ án.

2.2.2. Bản khai chưa đầy đủ, chưa rõ ràng hoặc mâu thuẫn

Thực tiễn cho thấy nhiều bản tự khai:

Trình bày sơ sài
Né tránh tình tiết bất lợi
Mâu thuẫn với tài liệu, chứng cứ khác

Trong trường hợp này, Thẩm phán được quyền tiếp tục lấy lời khai để:

Làm rõ các tình tiết chưa thống nhất
Xác định bản chất thật sự của vụ việc
Đánh giá mức độ trung thực của đương sự

2.2.3. Đương sự không thể tự viết bản khai

Áp dụng đối với các trường hợp:

Người cao tuổi
Người hạn chế khả năng nhận thức
Người không biết chữ
Người có tình trạng sức khỏe không cho phép

Khi đó, Thẩm phán sẽ trực tiếp ghi lời khai theo đúng nội dung trình bày của đương sự và đọc lại để xác nhận trước khi ký hoặc điểm chỉ.

2.2.4. Phục vụ việc đối chất

Khi lời khai giữa các bên mâu thuẫn nghiêm trọng, Tòa án có thể tiến hành lấy lời khai riêng lẻ để:

Chuẩn bị cho thủ tục đối chất
Xác định rõ nội dung cần đối chất
Tránh việc đối chất lan man, không trọng tâm

✅ 3. Hình thức và trình tự lấy lời khai của đương sự

3.1. Về hình thức

Việc lấy lời khai bắt buộc phải lập thành biên bản, trong đó ghi rõ:

Thời gian, địa điểm lấy lời khai
Họ tên người khai, người ghi biên bản
Nội dung lời khai cụ thể
Chữ ký hoặc điểm chỉ của người khai

Biên bản lấy lời khai là tài liệu tố tụng hợp pháp, được lưu trong hồ sơ vụ án.

3.2. Về địa điểm

Thông thường, việc lấy lời khai được thực hiện:

Tại trụ sở Tòa án

Trong trường hợp đặc biệt (ốm đau, bất khả kháng…), có thể thực hiện:

Tại nơi cư trú
Tại cơ sở y tế
Tại nơi tạm giam (nếu có căn cứ pháp luật)

3.3. Về người có thẩm quyền

Thẩm phán là người có thẩm quyền lấy lời khai
Thư ký Tòa án có thể hỗ trợ ghi biên bản theo sự chỉ đạo

✅ 4. Căn cứ pháp lý về việc lấy lời khai

Điều 98 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định rõ:

“Thẩm phán chỉ tiến hành lấy lời khai của đương sự khi đương sự chưa có bản khai hoặc bản khai chưa đầy đủ, rõ ràng. Việc lấy lời khai phải được lập thành biên bản, có chữ ký của người khai, người ghi biên bản và được lưu vào hồ sơ vụ án.”

Đối với các trường hợp đặc biệt như:

Người chưa thành niên
Người mất năng lực hành vi dân sự

Việc lấy lời khai bắt buộc phải có người đại diện hợp pháp tham gia.

✅ 5. Đương sự khai báo không đúng sự thật bị xử lý thế nào?

5.1. Hậu quả trong quá trình giải quyết vụ án

Việc khai báo gian dối có thể dẫn đến:

Lời khai không được Tòa án chấp nhận
Bất lợi nghiêm trọng khi đánh giá chứng cứ
Mất uy tín, giảm độ tin cậy trước Hội đồng xét xử

Trong nhiều vụ án, chỉ cần một lần khai báo không trung thực cũng có thể làm đảo chiều toàn bộ kết quả xét xử.

5.2. Xử phạt hành chính

Hành vi cung cấp thông tin sai sự thật nhằm cản trở hoạt động tố tụng có thể bị xử phạt hành chính theo quy định pháp luật về xử lý vi phạm trong lĩnh vực tư pháp.

5.3. Truy cứu trách nhiệm hình sự (trường hợp nghiêm trọng)

a) Tội vu khống – Điều 156 Bộ luật Hình sự

Áp dụng khi đương sự cố ý bịa đặt, vu khống người khác gây thiệt hại nghiêm trọng.

Hình phạt có thể lên đến 07 năm tù.

b) Tội cung cấp tài liệu sai sự thật – Điều 382 Bộ luật Hình sự

Áp dụng cho các trường hợp làm giả tài liệu, chứng cứ nhằm làm sai lệch bản chất vụ án.

✅ 6. Đối chất trong vụ án dân sự là gì?

Đối chất là thủ tục tố tụng được thực hiện khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa các đương sự hoặc giữa đương sự với người làm chứng.

6.1. Căn cứ pháp lý

Điều 100 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

6.2. Mục đích của đối chất

Làm rõ mâu thuẫn
Xác định sự thật khách quan
Hỗ trợ Tòa án ra phán quyết đúng pháp luật

6.3. Đặc điểm quan trọng

Do Thẩm phán chủ trì
Lập biên bản hợp pháp
Không mang tính buộc tội như tố tụng hình sự

✅ 7. Khi nào vụ án dân sự phải tiến hành đối chất?

Đối chất được thực hiện khi:

Có yêu cầu của đương sự
Hoặc theo quyết định của Thẩm phán khi thấy cần thiết

✅ 8. CÂU HỎI THƯỜNG GẶP❓

Khi nào được lấy lời khai của đương sự trong vụ án dân sự❓

Tòa án có bắt buộc phải lấy lời khai của đương sự trong mọi vụ án dân sự không❓

Không. Theo Điều 98 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Thẩm phán chỉ tiến hành lấy lời khai khi thật sự cần thiết, cụ thể khi đương sự chưa có bản tự khai hoặc bản khai chưa đầy đủ, chưa rõ ràng. Trong trường hợp hồ sơ đã thể hiện rõ các tình tiết vụ án, Tòa án có thể không cần lấy lời khai trực tiếp.

Lấy lời khai của đương sự có được xem là chứng cứ không❓

Lời khai của đương sự là một nguồn chứng cứ, nhưng không có giá trị tuyệt đối. Tòa án sẽ đánh giá lời khai trên cơ sở đối chiếu với các tài liệu, chứng cứ khác trong hồ sơ vụ án. Nếu lời khai mâu thuẫn hoặc không phù hợp với chứng cứ khách quan, Tòa án có quyền không chấp nhận.

Đương sự có bắt buộc phải ký vào biên bản lấy lời khai không❓

Nguyên tắc chung, biên bản lấy lời khai phải có chữ ký hoặc điểm chỉ của người khai. Trường hợp đương sự không ký, Thẩm phán phải ghi rõ lý do vào biên bản. Việc không ký không đương nhiên làm biên bản vô hiệu, nhưng sẽ ảnh hưởng đến giá trị chứng minh của lời khai.

Đương sự khai báo không đúng sự thật có bị xử lý không❓

Có. Đương sự khai báo không trung thực có thể bị bất lợi trong quá trình giải quyết vụ án, bị xử phạt hành chính hoặc trong trường hợp nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Khi nào Tòa án tiến hành đối chất trong vụ án dân sự❓

Đối chất được thực hiện khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa các đương sự hoặc giữa đương sự với người làm chứng, và Thẩm phán xét thấy cần thiết hoặc theo yêu cầu hợp pháp của đương sự nhằm làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

ĐÁNH GIÁ CỦA KHÁCH HÀNG ĐÃ SỬ DỤNG DỊCH VỤ TƯ VẤN

⭐⭐⭐⭐⭐“Tôi được luật sư tư vấn rất kỹ trước khi làm việc với Tòa án. Nhờ đó, việc lấy lời khai diễn ra suôn sẻ, tránh được những sai sót có thể gây bất lợi.”
– Anh N.H.T (Hà Nội)

⭐⭐⭐⭐⭐“Luật sư phân tích rõ từng rủi ro khi khai báo và hướng dẫn tôi chuẩn bị bản tự khai đúng trọng tâm. Cách làm việc chuyên nghiệp, đúng pháp luật.”
– Chị P.T.M (Bắc Ninh)

⭐⭐⭐⭐⭐“Tôi rất yên tâm khi được hỗ trợ trong quá trình đối chất tại Tòa. Luật sư nắm chắc quy định pháp luật và thực tiễn xét xử.”
– Anh L.V.Q (Hải Phòng)

✅ 9. LƯU Ý CHO ĐƯƠNG SỰ KHI LÀM VIỆC VỚI TÒA ÁN

Việc lấy lời khai và đối chất trong vụ án dân sự tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu đương sự không nắm rõ quy định hoặc khai báo thiếu nhất quán. Do đó, đương sự nên:

Chuẩn bị kỹ nội dung bản tự khai trước khi làm việc với Tòa án
Khai báo trung thực, rõ ràng, tránh mâu thuẫn
Tham vấn luật sư khi vụ việc có yếu tố phức tạp hoặc giá trị tranh chấp lớn

✅ 10. Luật sư tư vấn tố tụng dân sự

Nếu Quý khách cần tư vấn về lấy lời khai, đối chất, nghĩa vụ chứng minh hoặc xử lý hậu quả pháp lý khi khai báo không đúng sự thật, vui lòng liên hệ:

✅ Luật sư Trịnh Văn Dũng: Luật sư tư vấn – Tranh tụng dân sự chuyên sâu. Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng theo đúng quy định pháp luật

☎️ Hotline/Telegram/Zalo: 0969 566 766|0338 919 686|