Trịnh Văn Dũng
- 04/11/2023
- 683
Một người có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản khi thực hiện hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác làm người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản. Việc xác định tội danh phải căn cứ Điều 168 Bộ luật Hình sự và chứng cứ cụ thể của vụ việc.
Một người có thể bị truy cứu về tội cướp tài sản khi cơ quan tiến hành tố tụng có căn cứ xác định:
-
Có hành vi thuộc một trong các phương thức được Điều 168 BLHS quy định.
-
Hành vi được thực hiện nhằm chiếm đoạt tài sản.
-
Người thực hiện đáp ứng các điều kiện về tuổi chịu trách nhiệm hình sự và năng lực trách nhiệm hình sự theo luật.
-
Có đủ căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm; việc chưa lấy được tài sản không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự.
-
Trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt hoặc có đồng phạm phải được đánh giá theo các quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.
✅Mở đầu
Việc xác định một hành vi có cấu thành tội cướp tài sản hay không không thể chỉ dựa vào việc người bị hại có mất tài sản hoặc bị thương tích hay không. Điểm mấu chốt là phải làm rõ phương thức thực hiện hành vi, mục đích chiếm đoạt, diễn biến tại thời điểm xảy ra vụ việc và các chứng cứ liên quan. Trong thực tiễn áp dụng pháp luật, những tình tiết như đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc, chưa lấy được tài sản hoặc có nhiều người tham gia có thể đặt ra các vấn đề pháp lý khác nhau. Bài viết phân tích Điều 168 Bộ luật Hình sự cùng những quy định liên quan để giúp người đọc nhận diện căn cứ truy cứu và hiểu đúng giới hạn của từng trường hợp.
Tội cướp tài sản là tội phạm được quy định tại Điều 168 Bộ luật Hình sự, gắn với hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác khiến người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản.
✅Phần 1. Căn cứ pháp lý xác định tội cướp tài sản
Căn cứ trực tiếp để xác định tội cướp tài sản là Điều 168 Bộ luật Hình sự. Theo quy định này, hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản có thể cấu thành tội cướp tài sản khi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu pháp lý luật định.
Bên cạnh đó, cần xem xét Điều 2 Bộ luật Hình sự về cơ sở của trách nhiệm hình sự và các quy định liên quan đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự, lỗi, giai đoạn thực hiện tội phạm và đồng phạm nếu có. Việc xác định dấu hiệu cấu thành tội cướp tài sản cần dựa trên hành vi cụ thể và chứng cứ thu thập được, không chỉ căn cứ vào lời tố cáo hoặc việc tài sản đã bị lấy đi hay chưa.
Cần phân biệt việc xác định một hành vi có dấu hiệu tội phạm với các quyết định tố tụng như khởi tố, truy tố và xét xử. Khi áp dụng pháp luật, phải đối chiếu văn bản có hiệu lực tại thời điểm xảy ra hành vi và các quy định về hiệu lực theo thời gian. Có thể tham khảo Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH năm 2025 về Bộ luật Hình sự, đồng thời kiểm tra các sửa đổi, bổ sung có hiệu lực sau đó.
Điều 168. Tội cướp tài sản
1. Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%;
d) Sử dụng vũ khí, phương tiện hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác;
đ) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
e) Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu hoặc người không có khả năng tự vệ;
g) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
h) Tái phạm nguy hiểm.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm:
a) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
c) Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.
4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 18 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:
a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 31% trở lên;
c) Làm chết người;
d) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.
5. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
6. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt quản chế, cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
✅Phần 2. Điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản
2.1. Có hành vi thuộc một trong các phương thức được Điều 168 quy định
Theo Điều 168 Bộ luật Hình sự, tội cướp tài sản có thể được xác định khi người thực hiện dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản. Việc xác định hành vi thuộc phương thức nào cần căn cứ vào diễn biến thực tế, tính chất tác động và các chứng cứ liên quan.
2.2. Hành vi được thực hiện nhằm chiếm đoạt tài sản
Mục đích chiếm đoạt tài sản là dấu hiệu quan trọng khi xác định trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đánh giá lời khai, diễn biến sự việc, hành vi trước và sau khi xảy ra vụ việc cùng các chứng cứ khác để làm rõ mục đích của người thực hiện. Việc chưa lấy được tài sản không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự; cần xem xét cụ thể giai đoạn thực hiện hành vi và các điều kiện luật định
2.3. Người thực hiện phải đáp ứng điều kiện chịu trách nhiệm hình sự
Để xác định trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản, cần xem xét độ tuổi và năng lực trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi theo Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này nếu đáp ứng các điều kiện luật định. Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, cần đối chiếu quy định riêng về phạm vi tội danh và điều kiện chịu trách nhiệm hình sự, không mặc nhiên áp dụng như người thành niên.
Ngoài ra, cần xác định người thực hiện có năng lực trách nhiệm hình sự hay không và áp dụng các quy định riêng đối với người chưa thành niên nếu có. Việc đánh giá phải căn cứ vào độ tuổi tại thời điểm thực hiện hành vi, tính chất tội phạm và quy định pháp luật có hiệu lực tương ứng.
✅Phần 3. Những dấu hiệu pháp lý quan trọng cần xác định
3.1. Dùng vũ lực để chiếm đoạt tài sản
Hành vi dùng vũ lực để chiếm đoạt tài sản là việc người phạm tội sử dụng sức mạnh vật chất tác động đến thân thể nạn nhân, như đánh, đấm, đá hoặc vật ngã, nhằm làm mất khả năng chống cự để chiếm đoạt tài sản. Khi xác định dấu hiệu này, cần làm rõ mối liên hệ giữa việc dùng vũ lực và mục đích chiếm đoạt tài sản. Nếu hành vi bạo lực được thực hiện để khống chế nạn nhân, tạo điều kiện lấy tài sản, đây có thể là dấu hiệu của tội cướp tài sản theo Điều 168 Bộ luật Hình sự. Ngược lại, xô xát do mâu thuẫn cá nhân, không nhằm chiếm đoạt tài sản, không mặc nhiên cấu thành tội này.
3.2. Đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc
Đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc trong tội cướp tài sản là hành vi khiến nạn nhân hiểu rằng người phạm tội sẽ lập tức sử dụng sức mạnh vật chất nếu họ chống cự hoặc không giao tài sản. Tính chất “ngay tức khắc” cần được đánh giá dựa trên lời nói, cử chỉ, hung khí, khoảng cách và diễn biến cụ thể của sự việc. Cần xem xét liệu người đe dọa có khả năng thực hiện hành vi bạo lực và khiến nạn nhân lâm vào tình trạng không thể hoặc khó có điều kiện chống cự hay không. Đây là căn cứ quan trọng để phân biệt tội cướp tài sản với các hành vi đe dọa khác.
Không phải mọi lời đe dọa đều đủ căn cứ xác định hành vi cướp tài sản. Việc đánh giá cần đặt trong bối cảnh cụ thể, xem xét tính chất đe dọa và khả năng làm người bị tấn công không thể chống cự. Để hiểu rõ hơn dấu hiệu này, bạn có thể xem bài Đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc trong tội cướp tài sản được hiểu thế nào?
3.3. Hành vi khác làm người bị tấn công không thể chống cự
Hành vi khác làm người bị tấn công không thể chống cự là dấu hiệu được quy định tại Điều 168 Bộ luật Hình sự về tội cướp tài sản. Khi xác định dấu hiệu này, cần làm rõ hành vi cụ thể của người phạm tội và khả năng chống cự thực tế của nạn nhân trong hoàn cảnh xảy ra vụ việc. Việc đánh giá phải căn cứ vào tính chất, cách thức thực hiện hành vi và tác động đối với người bị tấn công, đồng thời xem xét mối liên hệ với mục đích chiếm đoạt tài sản. Không nên tự đặt thêm điều kiện ngoài quy định pháp luật khi xác định dấu hiệu cấu thành tội phạm.
3.4. Mục đích chiếm đoạt tài sản
Mục đích chiếm đoạt tài sản trong tội cướp tài sản là yếu tố quan trọng để phân biệt hành vi cướp tài sản với hành vi bạo lực nhằm mục đích khác. Người phạm tội sử dụng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác làm người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản. Ngược lại, nếu việc gây thương tích, đe dọa hoặc khống chế xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân, không nhằm chiếm đoạt tài sản, thì không thể chỉ dựa vào hành vi bạo lực để kết luận phạm tội cướp tài sản. Việc xác định mục đích phải căn cứ vào các tình tiết thực tế của vụ việc.
3.5. Tổng hợp dấu hiệu để đánh giá một vụ việc
Khi đánh giá một vụ việc có dấu hiệu cướp tài sản, cần kiểm tra:
(1) Hành vi cụ thể;
(2) Thời điểm và hoàn cảnh xảy ra;
(3) Mục đích chiếm đoạt tài sản;
(4) Diễn biến chống cự của nạn nhân;
(5) Chứng cứ liên quan;
(6) Điều kiện chịu trách nhiệm hình sự.
Các dấu hiệu phải được xem xét tổng thể, đối chiếu với Điều 168 Bộ luật Hình sự, không kết luận chỉ từ một tình tiết riêng lẻ.
Để xác định một hành vi có đủ căn cứ xử lý về tội cướp tài sản hay không, cần xem xét khách thể bị xâm phạm, hành vi khách quan, mục đích chiếm đoạt và các yếu tố pháp lý liên quan. Bạn có thể tham khảo thêm bài viết về dấu hiệu cấu thành tội cướp tài sản để hiểu rõ các điều kiện cần đánh giá.
✅Phần 4. Chưa lấy được tài sản có bị truy cứu về tội cướp tài sản không?
4.1. Trường hợp đã thực hiện hành vi nhưng chưa chiếm đoạt được tài sản
Người thực hiện hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác thuộc dấu hiệu pháp lý của tội cướp tài sản nhằm chiếm đoạt tài sản vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù chưa lấy được tài sản. Nếu việc chiếm đoạt không thành do nguyên nhân ngoài ý muốn, hành vi có thể được xác định là phạm tội chưa đạt theo Điều 15 Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, cần đánh giá cụ thể hành vi đã thực hiện, mục đích chiếm đoạt tài sản và nguyên nhân khiến việc chiếm đoạt không thành; không phải mọi trường hợp chưa lấy được tài sản đều đủ căn cứ kết luận phạm tội cướp tài sản.
Việc người thực hiện chưa lấy được tài sản không tự động loại trừ trách nhiệm hình sự. Cần xác định diễn biến hành vi, ý thức chủ quan, nguyên nhân chưa chiếm đoạt được tài sản và giai đoạn thực hiện tội phạm. Trường hợp này cần được xem xét cụ thể theo quy định về phạm tội chưa đạt và các quy định liên quan. Bạn có thể tìm hiểu thêm tại bài cướp tài sản nhưng chưa lấy được tài sản.
4.2. Phân biệt phạm tội chưa đạt với chuẩn bị phạm tội
Chuẩn bị phạm tội cướp tài sản là trường hợp người phạm tội mới tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo điều kiện cần thiết để thực hiện hành vi phạm tội theo quy định tại Điều 14 Bộ luật Hình sự. Trong khi đó, phạm tội chưa đạt theo Điều 15 xảy ra khi người phạm tội đã cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì nguyên nhân ngoài ý muốn. Vì vậy, cần căn cứ vào mức độ thực hiện hành vi và diễn biến thực tế để phân biệt hai trường hợp, không sử dụng các khái niệm này thay thế cho nhau.
4.3. Ví dụ minh họa và cách đánh giá
Ví dụ, một người khống chế nạn nhân nhằm lấy tài sản nhưng bị người khác ngăn chặn trước khi lấy được. Đây có thể là trường hợp cướp tài sản nhưng chưa lấy được tài sản và phạm tội chưa đạt. Tuy nhiên, kết luận pháp lý phải dựa trên chứng cứ, mục đích chiếm đoạt, hành vi đã thực hiện và nguyên nhân khiến việc chiếm đoạt không thành.
✅Phần 5. Chuẩn bị phạm tội cướp tài sản có bị truy cứu không?
5.1. Hành vi nào có thể được xác định là chuẩn bị phạm tội?
Theo Điều 14 Bộ luật Hình sự, chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm. Đối với tội cướp tài sản, hành vi này có thể bao gồm việc chuẩn bị hung khí, phương tiện hoặc bố trí điều kiện phục vụ kế hoạch chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, cần xem xét mục đích và mối liên hệ giữa hành vi chuẩn bị với ý định phạm tội. Việc sở hữu công cụ thông thường không mặc nhiên đồng nghĩa với chuẩn bị cướp tài sản
5.2. Trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị cướp tài sản
Chuẩn bị phạm tội cướp tài sản có bị truy cứu không? Câu trả lời là có. Khoản 2 Điều 14 Bộ luật Hình sự quy định người chuẩn bị phạm tội cướp tài sản phải chịu trách nhiệm hình sự; khoản 5 Điều 168 quy định mức hình phạt từ 01 năm đến 05 năm tù. Tuy nhiên, để xác định trách nhiệm hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá mục đích phạm tội, hành vi chuẩn bị và các chứng cứ liên quan. Không thể chỉ dựa vào việc một người có dao, công cụ hoặc phương tiện mà mặc nhiên kết luận người đó chuẩn bị cướp tài sản. Việc định tội phải căn cứ vào các tình tiết cụ thể của vụ việc
✅Phần 6. Nhiều người cùng tham gia cướp tài sản: Ai phải chịu trách nhiệm?
6.1. Xác định vai trò của từng người trong vụ án
Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Trong vụ án cướp tài sản, người tổ chức giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu hoặc chỉ huy; người thực hành trực tiếp thực hiện hành vi cướp; người xúi giục kích động, thúc đẩy người khác phạm tội; người giúp sức tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc phạm tội. Tuy nhiên, không phải cứ có mặt tại hiện trường là mặc nhiên trở thành đồng phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ nhận thức, ý chí và hành vi cụ thể của từng người để xác định trách nhiệm hình sự tương ứng.
6.2. Đồng phạm và trường hợp phạm tội có tổ chức
Đồng phạm tội cướp tài sản không đồng nghĩa với phạm tội có tổ chức. Theo khoản 2 Điều 17 Bộ luật Hình sự, phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm. Vì vậy, cần xem xét cách thức phân công, phối hợp và mức độ liên kết giữa những người tham gia, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng người. Trách nhiệm hình sự của từng người phải được đánh giá dựa trên vai trò, mức độ tham gia, lỗi và các tình tiết liên quan của vụ án
✅Phần 7. Phân biệt tội cướp tài sản với các tội chiếm đoạt tài sản khác
Tội cướp tài sản theo Điều 168 Bộ luật Hình sự được phân biệt với các tội chiếm đoạt tài sản khác chủ yếu dựa vào phương thức thực hiện hành vi, cách thức tác động đến người bị hại và thời điểm sử dụng thủ đoạn chiếm đoạt. Cụ thể, có thể đối chiếu như sau:
|
Tiêu chí |
Tội cướp tài sản (Điều 168) |
Tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170) |
Tội cướp giật tài sản (Điều 171) |
Tội công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 172) |
Tội trộm cắp tài sản (Điều 173) |
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) |
Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Hành vi đặc trưng |
Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản. |
Đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc dùng thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần nhằm chiếm đoạt tài sản. |
Nhanh chóng, công khai giật lấy tài sản của người khác. |
Công khai chiếm đoạt tài sản trong hoàn cảnh người quản lý tài sản không thể hoặc khó ngăn cản. |
Lén lút chiếm đoạt tài sản của người khác. |
Dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản. |
Nhận tài sản hợp pháp thông qua quan hệ tín nhiệm, sau đó thực hiện hành vi chiếm đoạt thuộc trường hợp luật định. |
|
Cách thức tác động đến người bị hại |
Trực tiếp khống chế hoặc làm mất khả năng chống cự bằng phương thức được Điều 168 quy định. |
Tác động chủ yếu đến tâm lý, ý chí thông qua đe dọa hoặc thủ đoạn uy hiếp tinh thần. |
Lợi dụng yếu tố bất ngờ, nhanh chóng để giật tài sản. |
Lợi dụng hoàn cảnh thực tế khiến việc ngăn chặn chiếm đoạt gặp khó khăn. |
Lợi dụng sự sơ hở hoặc việc chủ tài sản không biết để lấy tài sản. |
Làm người bị hại tin vào thông tin gian dối, từ đó giao tài sản hoặc tạo điều kiện để chiếm đoạt. |
Lợi dụng sự tin tưởng trong việc giao nhận, quản lý hoặc sử dụng tài sản. |
|
Thời điểm và phương thức chiếm đoạt |
Hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc thủ đoạn làm nạn nhân không thể chống cự gắn với mục đích chiếm đoạt. |
Việc đe dọa hoặc uy hiếp tinh thần nhằm buộc người khác giao tài sản; không đồng nhất với việc khống chế tức khắc trong tội cướp. |
Chiếm đoạt bằng hành vi giật nhanh, công khai và bất ngờ. |
Chiếm đoạt công khai, không có tính chất lén lút như tội trộm cắp. |
Chiếm đoạt bằng thủ đoạn lén lút. |
Thủ đoạn gian dối có vai trò làm phát sinh việc giao tài sản hoặc tạo điều kiện chiếm đoạt. |
Tài sản ban đầu được giao hợp pháp; hành vi chiếm đoạt phát sinh sau đó theo phương thức luật định. |
|
Dấu hiệu phân biệt trọng tâm |
Phương thức tấn công hoặc khống chế người bị hại để chiếm đoạt tài sản. |
Tính chất đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc uy hiếp tinh thần, không nhất thiết có hành vi khống chế tức khắc. |
Tính chất nhanh chóng, bất ngờ của hành vi giật tài sản. |
Tính chất công khai và hoàn cảnh không thể hoặc khó ngăn cản việc chiếm đoạt. |
Tính chất lén lút trong quá trình chiếm đoạt. |
Thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản. |
Quan hệ tín nhiệm ban đầu và hành vi chiếm đoạt phát sinh sau khi nhận tài sản. |
|
Căn cứ pháp lý |
Điều 168 BLHS |
Điều 170 BLHS |
Điều 171 BLHS |
Điều 172 BLHS |
Điều 173 BLHS |
Điều 174 BLHS |
Điều 175 BLHS |
Căn cứ đối chiếu: Chương XVI Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung.
Lưu ý khi áp dụng: Không thể xác định tội danh chỉ dựa vào việc người phạm tội có sử dụng vũ lực hay không. Cần làm rõ mục đích sử dụng vũ lực, thời điểm thực hiện, mối liên hệ giữa hành vi tác động đến nạn nhân với ý định chiếm đoạt và toàn bộ diễn biến vụ việc. Chẳng hạn, hành vi hành hung sau khi giật tài sản để tẩu thoát không mặc nhiên cấu thành tội cướp tài sản; cần xem xét các dấu hiệu pháp lý cụ thể của từng tội danh.
Điểm cần chú ý khi phân biệt hai tội danh là phương thức uy hiếp người bị hại và tính chất tức khắc của việc đe dọa dùng vũ lực. Việc định tội phải dựa trên toàn bộ tình tiết và chứng cứ, không chỉ căn cứ vào tên gọi hành vi. Bạn có thể đọc thêm bài phân biệt tội cướp tài sản và tội cưỡng đoạt tài sản để làm rõ sự khác nhau giữa hai tội danh.
✅Phần 8. Tội cướp tài sản bị xử lý hình sự như thế nào?
Theo Điều 168 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung và đang áp dụng, người phạm tội cướp tài sản có thể phải chịu các khung hình phạt khác nhau tùy tính chất hành vi, giá trị tài sản chiếm đoạt, mức độ thương tích và những tình tiết định khung khác.
8.1. Khung hình phạt cơ bản theo khoản 1 Điều 168
Khoản 1 Điều 168 Bộ luật Hình sự quy định người thực hiện hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác khiến người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản, nếu thuộc trường hợp này, bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm. Đây là khung hình phạt cơ bản của tội cướp tài sản.
Mức hình phạt đối với tội cướp tài sản phụ thuộc vào khung hình phạt áp dụng và các tình tiết cụ thể của vụ án. Để tìm hiểu các mức hình phạt, tình tiết định khung và căn cứ xác định trách nhiệm hình sự, bạn có thể xem bài tội cướp tài sản phạt bao nhiêu năm tù.
8.2. Những tình tiết có thể làm thay đổi khung hình phạt
Theo các khoản 2, 3 và 4 Điều 168 Bộ luật Hình sự, tội cướp tài sản có thể bị áp dụng khung hình phạt tăng nặng khi có tình tiết định khung như phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, sử dụng vũ khí hoặc phương tiện nguy hiểm, chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn, gây thương tích nghiêm trọng hoặc làm chết người. Mức phạt tương ứng là 07–15 năm tù, 12–20 năm tù hoặc 18–20 năm tù, tù chung thân, tùy trường hợp cụ thể.
Cụ thể, khoản 2 Điều 168 áp dụng mức 07–15 năm tù, trong đó có trường hợp tài sản trị giá từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30% (điểm c, đ khoản 2). Khoản 3 Điều 168 quy định mức 12–20 năm tù khi tài sản trị giá từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% (điểm a, b khoản 3). Khoản 4 Điều 168 quy định mức 18–20 năm tù hoặc tù chung thân đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng như tài sản từ 500 triệu đồng trở lên, gây hậu quả chết người hoặc tổn thương cơ thể thuộc ngưỡng luật định (điểm a, b, c khoản 4).
8.3. Giá trị tài sản có phải điều kiện bắt buộc để cấu thành tội cướp?
Khác với một số tội xâm phạm sở hữu, tội cướp tài sản theo khoản 1 Điều 168 Bộ luật Hình sự không quy định ngưỡng giá trị tài sản tối thiểu để xác định tội danh. Vì vậy, tài sản có giá trị nhỏ vẫn có thể là đối tượng của tội phạm nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu pháp lý. Giá trị tài sản chủ yếu là căn cứ xác định khung hình phạt tăng nặng tại điểm đ khoản 2, điểm a khoản 3 và điểm a khoản 4 Điều 168.
8.4. Các yếu tố khác ảnh hưởng đến việc quyết định hình phạt
Khi quyết định hình phạt đối với tội cướp tài sản, Tòa án xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, vai trò của người phạm tội, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và những căn cứ quy định tại Điều 50 Bộ luật Hình sự. Mức án cụ thể phụ thuộc vào hồ sơ, chứng cứ và tình tiết của từng vụ án, không thể xác định chỉ từ một yếu tố riêng lẻ.
✅Phần 9. Chứng cứ nào có ý nghĩa khi xác định tội cướp tài sản?
9.1. Các nhóm chứng cứ cần được xem xét
Chứng cứ xác định tội cướp tài sản có thể gồm nhiều nhóm, mỗi nhóm làm rõ một khía cạnh của vụ án:
-
Lời khai: Làm rõ diễn biến sự việc, mục đích chiếm đoạt và cách thức khống chế nạn nhân.
-
Dữ liệu camera: Xác định hành vi, thời điểm, vị trí và diễn biến xảy ra.
-
Dữ liệu điện tử: Tin nhắn, cuộc gọi hoặc dữ liệu liên quan có thể phản ánh sự chuẩn bị, ý định và quá trình thực hiện hành vi.
-
Vật chứng, dấu vết hiện trường: Làm rõ công cụ, phương tiện, dấu vết va chạm hoặc sự liên quan của người bị buộc tội.
-
Kết luận giám định: Xác định thương tích hoặc đặc điểm chuyên môn cần thiết.
-
Tài liệu định giá tài sản: Làm rõ giá trị tài sản khi có ý nghĩa đối với việc định tội hoặc xác định khung hình phạt.
9.2. Đánh giá chứng cứ trong mối liên hệ tổng thể
Việc xác định tội cướp tài sản không nên chỉ dựa vào một lời khai, hình ảnh camera hoặc dấu vết riêng lẻ. Cơ quan tiến hành tố tụng cần đánh giá tổng thể chứng cứ về tính hợp pháp, tính xác thực, độ tin cậy và sự thống nhất giữa các nguồn tài liệu. Đặc biệt, cần làm rõ mối liên hệ giữa hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc thủ đoạn làm người bị tấn công không thể chống cự với mục đích chiếm đoạt tài sản. Đồng thời, phải xem xét cả chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội, không suy diễn bất lợi khi chưa đủ căn cứ pháp luật.
✅Phần 10. Quy trình xử lý vụ việc có dấu hiệu cướp tài sản
10.1. Tiếp nhận tin báo, xác minh và khởi tố
Khi tiếp nhận tin báo về vụ việc có dấu hiệu cướp tài sản, cơ quan có thẩm quyền lập biên bản, ghi nhận thông tin và tiến hành kiểm tra, xác minh theo quy định. Căn cứ kết quả xác minh, cơ quan có thẩm quyền quyết định khởi tố vụ án, không khởi tố hoặc tạm đình chỉ giải quyết tin báo khi đủ điều kiện luật định. Khởi tố vụ án không đồng nghĩa với khởi tố bị can; việc khởi tố bị can phải có căn cứ xác định người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi phạm tội theo quy định pháp luật.
10.2. Người liên quan cần lưu ý gì khi làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng?
Người liên quan cần cung cấp thông tin trung thực, bảo quản tin nhắn, hình ảnh, video, giấy tờ và các tài liệu có thể phục vụ xác minh vụ việc. Không tự ý tiêu hủy, sửa đổi chứng cứ, che giấu vật chứng hoặc tác động người làm chứng nhằm thay đổi lời khai. Khi được triệu tập, cần thực hiện đúng nghĩa vụ tố tụng tương ứng với tư cách tham gia tố tụng của mình. Nếu có nguy cơ bị buộc tội, nên tìm hiểu quyền có người bào chữa và nhờ luật sư hỗ trợ theo quy định pháp luật
✅Phần 11. Câu hỏi thường gặp về truy cứu tội cướp tài sản
❓ Cướp tài sản trị giá thấp có bị truy cứu không?
Có. Giá trị tài sản thấp không tự động loại trừ trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản. Theo Điều 168 Bộ luật Hình sự, dấu hiệu trọng tâm là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác làm người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản. Giá trị tài sản có thể ảnh hưởng đến việc xác định khung hình phạt trong trường hợp luật quy định.
❓ Chỉ đe dọa nhưng chưa dùng vũ lực có thể bị xử lý về tội cướp không?
Có thể. Khoản 1 Điều 168 Bộ luật Hình sự quy định hành vi đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt tài sản cũng có thể cấu thành tội cướp tài sản, dù người phạm tội chưa thực sự đánh hoặc gây thương tích cho nạn nhân. Việc xác định tội danh cần căn cứ vào nội dung đe dọa, hoàn cảnh xảy ra, khả năng khống chế nạn nhân và mục đích chiếm đoạt.
❓ Không lấy được tài sản có bị truy cứu không?
Có thể. Theo Điều 15 Bộ luật Hình sự, người phạm tội chưa đạt vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự nếu đã cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thể thực hiện đến cùng vì nguyên nhân ngoài ý muốn. Vì vậy, dù chưa lấy được tài sản, người có hành vi cướp vẫn có thể bị truy cứu nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Trường hợp mới dừng ở giai đoạn chuẩn bị cần được xem xét theo quy định riêng.
❓ Người chuẩn bị cướp tài sản có phải chịu trách nhiệm hình sự không?
Có. Theo Điều 14 và khoản 5 Điều 168 Bộ luật Hình sự, người chuẩn bị phạm tội cướp tài sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, với mức phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Hành vi chuẩn bị có thể bao gồm tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo điều kiện khác để thực hiện tội phạm. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi cũng phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi chuẩn bị tội cướp tài sản theo điều kiện luật định.
❓ Trả lại tài sản sau khi cướp có đương nhiên được miễn trách nhiệm không?
Không. Việc tự nguyện trả lại tài sản sau khi cướp không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự, bởi hành vi phạm tội có thể đã hoàn thành hoặc đạt đến giai đoạn phạm tội chưa đạt. Tuy nhiên, việc chủ động khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại hoặc tự nguyện trả lại tài sản có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 Bộ luật Hình sự nếu đáp ứng điều kiện luật định.
✅Phần 12. Kết luận: Cần đánh giá đầy đủ dấu hiệu của tội cướp tài sản
Tóm lại, theo Điều 168 Bộ luật Hình sự, tội cướp tài sản được xác định qua ba dạng hành vi: dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc thực hiện hành vi khác làm người bị tấn công không thể chống cự, với mục đích chiếm đoạt tài sản. Việc chưa lấy được tài sản không đồng nghĩa đương nhiên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc đánh giá cần căn cứ vào chứng cứ, giai đoạn phạm tội và vai trò của từng người. Nếu cần xác định trách nhiệm pháp lý trong tình huống cụ thể, bạn có thể liên hệ luật sư để được tư vấn phù hợp.
☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766
Website: https://luatdungtrinh.vn|
Email:luatdungtrinh@gmail.com|
- Tags