Có được thỏa thuận mức bồi thường trong vụ án hình sự không?

Trịnh Văn Dũng
03/07/2026
0

Các bên được quyền thỏa thuận mức bồi thường trong vụ án hình sự nếu việc thỏa thuận hoàn toàn tự nguyện, không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Trong nhiều trường hợp, việc tự nguyện bồi thường còn được Tòa án xem xét khi giải quyết phần dân sự và đánh giá trách nhiệm hình sự.

Thỏa thuận bồi thường dân sự trong vụ án hình sự là sự thống nhất giữa bị cáo, bị hại hoặc các chủ thể liên quan về mức bồi thường, phương thức và thời hạn thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Các bên có quyền tự thỏa thuận mức bồi thường trong vụ án hình sự.
Thỏa thuận bồi thường có được Tòa án công nhận không phụ thuộc vào việc nội dung có hợp pháp, tự nguyện và không vi phạm điều cấm của pháp luật.
Việc tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả có thể được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Nên lập thỏa thuận bằng văn bản, ghi rõ số tiền, phương thức thanh toán và có tài liệu chứng minh việc thực hiện để hạn chế tranh chấp về sau.
Trong vụ việc phức tạp, các bên nên tham khảo luật sư nhằm bảo đảm điều kiện để thỏa thuận bồi thường có hiệu lực và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

✅ Phần 1: Mở đầu

Trong thực tiễn giải quyết các vụ án hình sự, không ít bị cáo chủ động bồi thường cho bị hại trước khi xét xử với mong muốn khắc phục hậu quả, trong khi người bị hại cũng mong muốn vụ việc được giải quyết nhanh chóng và hạn chế phát sinh tranh chấp dân sự. Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn liệu các bên có được tự quyết định mức bồi thường hay phải chờ Tòa án xác định theo bản án.

Thực tế, pháp luật Việt Nam tôn trọng quyền tự định đoạt của các bên đối với phần trách nhiệm dân sự trong vụ án hình sự, nhưng quyền này không phải là tuyệt đối. Để được cơ quan tiến hành tố tụng ghi nhận, thỏa thuận phải đáp ứng các điều kiện về chủ thể, nội dung và tính tự nguyện, đồng thời không được xâm phạm lợi ích công cộng hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Giá trị pháp lý của thỏa thuận bồi thường ngoài tòa cũng sẽ được xem xét dựa trên các căn cứ này.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích quy định về thỏa thuận bồi thường trong vụ án hình sự, điều kiện để thỏa thuận có hiệu lực, thời điểm các bên được thỏa thuận, những rủi ro cần tránh và kinh nghiệm thực tiễn giúp bảo vệ quyền lợi của cả bị cáo và bị hại. Đồng thời, bài viết làm rõ quyền thỏa thuận bồi thường giữa bị cáo và bị hại trong từng giai đoạn của quá trình tố tụng để người đọc có cơ sở áp dụng đúng quy định pháp luật.

✅ Phần 2: Có được các bên tự thỏa thuận mức bồi thường trong vụ án hình sự không?

2.1. Nguyên tắc pháp luật cho phép các bên tự thỏa thuận

Trong vụ án hình sự, ngoài việc xem xét trách nhiệm hình sự của người phạm tội, Tòa án còn giải quyết phần trách nhiệm dân sự nếu hành vi phạm tội gây thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tính mạng hoặc danh dự của người khác. Theo quy định về thỏa thuận bồi thường trong vụ án hình sự, pháp luật tôn trọng sự tự nguyện của các bên trong việc xác định mức, phương thức và thời điểm bồi thường, miễn là thỏa thuận không làm ảnh hưởng đến việc xử lý tội phạm và phù hợp với các nguyên tắc của pháp luật dân sự.

Đây cũng là cơ sở hình thành quyền thỏa thuận bồi thường giữa bị cáo và bị hại. Hai bên có thể thống nhất bồi thường toàn bộ hoặc một phần thiệt hại, thanh toán một lần hoặc nhiều đợt, đồng thời thỏa thuận về thời hạn và phương thức thực hiện nghĩa vụ. Tuy nhiên, quyền tự định đoạt này không phải là tuyệt đối. Nội dung thỏa thuận phải không trái quy định của pháp luật, không vi phạm điều cấm, không nhằm che giấu hành vi phạm tội và không trái đạo đức xã hội. Nếu đáp ứng các điều kiện đó, Tòa án có thể ghi nhận sự thỏa thuận khi giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự, đồng thời xem xét việc tự nguyện bồi thường như một tình tiết có lợi cho bị cáo theo quy định của pháp luật.

2.2. Khi nào Tòa án công nhận thỏa thuận?

Thỏa thuận bồi thường có được Tòa án công nhận không? Câu trả lời là có, nếu nội dung và quá trình thỏa thuận đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Khi giải quyết vụ án hình sự, Tòa án sẽ xem xét trước hết tính tự nguyện của các bên, bảo đảm việc thỏa thuận được xác lập trên cơ sở tự do ý chí, không bị đe dọa, cưỡng ép hoặc lừa dối. Đồng thời, người tham gia thỏa thuận phải có năng lực hành vi dân sự phù hợp hoặc được đại diện hợp pháp theo quy định. Bên cạnh đó, nội dung thỏa thuận không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba hoặc lợi ích công cộng. Nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện này, Tòa án có thể ghi nhận thỏa thuận trong bản án hoặc quyết định giải quyết vụ án, tạo cơ sở pháp lý để các bên thực hiện quyền và nghĩa vụ đã thống nhất.

→ Xem thêm: Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường trong vụ án hình sự để hiểu căn cứ xác định nghĩa vụ bồi thường trước khi các bên tiến hành thỏa thuận.

✅ Phần 3: Điều kiện để thỏa thuận bồi thường có hiệu lực

3.1. Điều kiện về chủ thể

Một trong những điều kiện để thỏa thuận bồi thường có hiệu lực là các bên tham gia phải có đầy đủ tư cách và năng lực theo quy định của pháp luật. Trong vụ án hình sự, chủ thể của thỏa thuận thường bao gồm bị cáo (hoặc người có trách nhiệm bồi thường), bị hại và trong một số trường hợp là người đại diện hợp pháp hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Việc xác định đúng chủ thể giúp bảo đảm thỏa thuận có giá trị pháp lý và hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp về sau.

Đối với cá nhân chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, việc thỏa thuận phải được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật hoặc người đại diện hợp pháp theo quy định. Nếu người ký kết không có thẩm quyền hoặc vượt quá phạm vi đại diện, Tòa án có thể không công nhận nội dung thỏa thuận khi giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự.

Ngoài ra, các bên phải tham gia trên tinh thần tự nguyện, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Đây là yếu tố quan trọng để Tòa án đánh giá tính hợp pháp của thỏa thuận và xem xét ghi nhận trong bản án hoặc quyết định giải quyết vụ án.

3.2.Điều kiện về nội dung

Để điều kiện để thỏa thuận bồi thường có hiệu lực được đáp ứng, nội dung thỏa thuận phải bảo đảm không trái pháp luật, không trái đạo đức xã hội và không làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của bất kỳ chủ thể nào liên quan. Theo đó, các bên có quyền tự thống nhất về mức bồi thường, phương thức thanh toán, thời hạn thực hiện hoặc việc bồi thường một lần hay nhiều lần. Tuy nhiên, quyền tự thỏa thuận không phải là quyền tuyệt đối. Nếu nội dung thỏa thuận nhằm che giấu hành vi phạm tội, miễn trừ trách nhiệm hình sự trái quy định, ép buộc bị hại từ bỏ quyền yêu cầu bồi thường hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba thì Tòa án có thể không công nhận.

Ngoài ra, thỏa thuận cần xác định rõ phạm vi bồi thường dân sự trong vụ án hình sự, bao gồm các khoản thiệt hại được bồi thường, thời hạn thanh toán, trách nhiệm khi vi phạm cam kết và phương thức giải quyết nếu phát sinh tranh chấp. Nội dung càng cụ thể, minh bạch càng giúp hạn chế rủi ro trong quá trình giải quyết vụ án và tạo cơ sở để Tòa án ghi nhận trong bản án hoặc quyết định. Đây cũng là yếu tố quan trọng để chứng minh sự tự nguyện, thiện chí khắc phục hậu quả của bị cáo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bị hại

3.3. Điều kiện về hình thức

Pháp luật không bắt buộc mọi thỏa thuận bồi thường dân sự trong vụ án hình sự phải được lập theo một mẫu cố định. Tuy nhiên, để bảo đảm giá trị chứng minh và hạn chế tranh chấp về sau, các bên nên thể hiện nội dung thỏa thuận bằng văn bản có đầy đủ thông tin về chủ thể, mức bồi thường, phương thức thanh toán, thời hạn thực hiện và chữ ký của các bên. Trong thực tiễn, văn bản này có thể được lập riêng hoặc được ghi nhận trong biên bản hòa giải, biên bản làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng hoặc các tài liệu khác có xác nhận hợp lệ.

Đối với những vụ án có giá trị bồi thường lớn hoặc liên quan đến nhiều người, việc lập văn bản rõ ràng giúp Tòa án dễ dàng xem xét tính tự nguyện, nội dung thỏa thuận và quá trình thực hiện nghĩa vụ. Đồng thời, các bên nên lưu giữ chứng từ chuyển khoản, biên lai nhận tiền hoặc giấy xác nhận đã hoàn thành việc bồi thường để làm căn cứ khi phát sinh tranh chấp hoặc khi Tòa án đánh giá tình tiết tự nguyện khắc phục hậu quả.

→ Tham khảo bài: Hồ sơ yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự để biết các tài liệu nên chuẩn bị khi lập thỏa thuận, giúp hồ sơ đầy đủ và thuận lợi trong quá trình giải quyết vụ án.

✅ Phần 4: Thỏa thuận bồi thường ngoài Tòa có giá trị pháp lý không?

4.1. Thỏa thuận trước khi khởi tố

Trong nhiều vụ việc có dấu hiệu tội phạm, các bên thường chủ động thương lượng và bồi thường trước khi cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định khởi tố. Tuy nhiên, giá trị pháp lý của thỏa thuận bồi thường ngoài tòa không đồng nghĩa với việc vụ án sẽ không bị xử lý hình sự. Nếu thỏa thuận được lập trên cơ sở tự nguyện, các bên có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, nội dung không vi phạm điều cấm của pháp luật và không trái đạo đức xã hội thì đây là căn cứ chứng minh việc bị cáo đã tự nguyện khắc phục hậu quả. Tài liệu này có thể được Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án xem xét khi giải quyết phần dân sự, đồng thời là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật nếu đáp ứng các điều kiện luật định. Vì vậy, các bên nên lập thỏa thuận bằng văn bản, ghi rõ số tiền, thời điểm thanh toán và có chứng cứ xác nhận việc đã thực hiện nghĩa vụ.

4.2. Thỏa thuận trong giai đoạn điều tra

Trong giai đoạn điều tra, pháp luật không cấm bị cáo và bị hại chủ động thỏa thuận về việc bồi thường thiệt hại. Trên thực tế, nhiều vụ án được các bên thống nhất mức bồi thường ngay sau khi hành vi phạm tội xảy ra hoặc trong quá trình Cơ quan điều tra thu thập chứng cứ. Việc tự nguyện bồi thường và tích cực khắc phục hậu quả không làm chấm dứt trách nhiệm hình sự, nhưng là căn cứ quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá thái độ hợp tác của người phạm tội. Nếu nội dung thỏa thuận được lập rõ ràng, có chữ ký của các bên và chứng từ chứng minh việc thanh toán, Tòa án có thể xem xét ghi nhận khi giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự. Tuy nhiên, thỏa thuận chỉ có giá trị khi được xác lập trên cơ sở tự nguyện, không bị ép buộc, không nhằm che giấu hành vi phạm tội và không vi phạm điều cấm của pháp luật.

4.3. Thỏa thuận tại phiên tòa

Việc thỏa thuận bồi thường dân sự trong vụ án hình sự ngay tại phiên tòa là tình huống diễn ra khá phổ biến, đặc biệt khi bị cáo và bị hại mong muốn giải quyết nhanh phần trách nhiệm dân sự. Trong quá trình xét xử, Hội đồng xét xử sẽ tạo điều kiện để các bên trình bày ý kiến và xem xét nội dung thỏa thuận nếu việc thỏa thuận được thực hiện hoàn toàn tự nguyện, không bị ép buộc, không vi phạm điều cấm của pháp luật và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba. Nếu đáp ứng các điều kiện này, Tòa án có thể ghi nhận nội dung thỏa thuận trong bản án hoặc quyết định, qua đó tạo cơ sở pháp lý để các bên thực hiện nghĩa vụ sau khi bản án có hiệu lực. Tuy nhiên, Tòa án không chỉ căn cứ vào sự đồng ý của các bên mà còn xem xét tính hợp pháp, tính khả thi và sự phù hợp với quy định của pháp luật trước khi chấp nhận nội dung thỏa thuận.

→ Đọc thêm: Thủ tục yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự để hiểu trình tự Tòa án ghi nhận thỏa thuận của các bên.

✅ Phần 5: Thỏa thuận bồi thường có làm giảm trách nhiệm hình sự không?

5.1. Trường hợp được xem là tình tiết giảm nhẹ

Việc tự nguyện bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả cho người bị hại là một trong những yếu tố quan trọng mà cơ quan tiến hành tố tụng xem xét khi quyết định hình phạt. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng việc bồi thường không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự. Trong nhiều vụ án, nếu bị cáo chủ động bồi thường toàn bộ hoặc một phần thiệt hại, thể hiện thái độ thiện chí, ăn năn hối cải và tích cực khắc phục hậu quả, Tòa án có thể xem đây là căn cứ để giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Trên thực tế, Tòa án không chỉ đánh giá số tiền đã bồi thường mà còn xem xét thời điểm bồi thường, sự tự nguyện của các bên và mức độ khắc phục thiệt hại thực tế. Việc bồi thường trước khi khởi tố, trong giai đoạn điều tra hoặc trước phiên tòa thường được đánh giá tích cực hơn so với trường hợp chỉ thực hiện sau khi có bản án. Nếu người bị hại xác nhận đã nhận bồi thường và đề nghị xem xét giảm nhẹ cho bị cáo, đây cũng là tình tiết có thể được Hội đồng xét xử cân nhắc cùng với các chứng cứ khác để quyết định mức hình phạt phù hợp. Tuy nhiên, việc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự vẫn thuộc thẩm quyền quyết định của Tòa án trên cơ sở đánh giá toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và các tình tiết của vụ án.

5.2 Có được miễn trách nhiệm hình sự không?

Nhiều người cho rằng chỉ cần bị cáo tự nguyện bồi thường đầy đủ thiệt hại thì sẽ không bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, đây là một quan niệm chưa chính xác. Tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả chủ yếu là căn cứ để Tòa án xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, chứ không mặc nhiên làm chấm dứt việc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cần phân biệt rõ hai khái niệm này. Giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là việc Tòa án cân nhắc các tình tiết có lợi để quyết định mức hình phạt nhẹ hơn trong khung hình phạt mà pháp luật quy định. Trong khi đó, miễn trách nhiệm hình sự là việc người thực hiện hành vi phạm tội không bị truy cứu hoặc không phải chịu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các điều kiện đặc biệt do Bộ luật Hình sự quy định. Việc miễn trách nhiệm hình sự chỉ được áp dụng trong những trường hợp luật định và không phụ thuộc duy nhất vào việc các bên đã thỏa thuận bồi thường.

Trên thực tế, nếu bị cáo chủ động bồi thường, thành khẩn khắc phục hậu quả và được bị hại đề nghị xem xét giảm nhẹ, đây sẽ là những yếu tố có giá trị khi Tòa án lượng hình. Tuy nhiên, đối với các tội phạm nghiêm trọng hoặc các trường hợp ảnh hưởng đến lợi ích công cộng, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn có thể tiếp tục xử lý theo quy định pháp luật dù bị hại đã nhận bồi thường hoặc đồng ý hòa giải. Vì vậy, thỏa thuận bồi thường nên được hiểu là một yếu tố hỗ trợ giải quyết phần dân sự và là tình tiết có lợi khi quyết định hình phạt, chứ không phải căn cứ đương nhiên để được miễn trách nhiệm hình sự.

Tìm hiểu thêm: Cách áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự để giảm án (Theo Nghị quyết 04/2025)?

5.3. Thực tiễn xét xử đánh giá như thế nào?

Trong thực tiễn xét xử, Tòa án không mặc nhiên xem việc bồi thường là căn cứ để giảm trách nhiệm hình sự, mà sẽ đánh giá toàn diện nhiều yếu tố của vụ án. Nếu bị cáo bồi thường toàn bộ thiệt hại, chủ động khắc phục hậu quả ngay từ giai đoạn điều tra hoặc trước khi mở phiên tòa, có thái độ thành khẩn, thiện chí và được bị hại xác nhận đã nhận đủ tiền, đây thường là tình tiết có lợi khi quyết định hình phạt theo quy định của pháp luật.

Ngược lại, trường hợp bồi thường một phần vẫn có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ nếu việc bồi thường thể hiện sự tự nguyện, phù hợp với khả năng thực tế của bị cáo và không nhằm đối phó với quá trình tố tụng. Tuy nhiên, nếu chỉ hứa hẹn bồi thường nhưng không thực hiện, hoặc việc bồi thường diễn ra sau khi bản án đã tuyên mà không có căn cứ pháp lý liên quan, giá trị giảm nhẹ có thể không đáng kể.

Quan trọng hơn, Tòa án luôn xem xét tổng hợp các chứng cứ, mức độ thiệt hại, hậu quả của hành vi phạm tội, nhân thân bị cáo và thái độ khắc phục hậu quả để quyết định hình phạt phù hợp, thay vì chỉ dựa vào số tiền đã bồi thường.

→ Xem thêm: Thực tiễn xét xử bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự để tham khảo cách Tòa án đánh giá việc tự nguyện bồi thường trong từng loại vụ án và rút ra kinh nghiệm thực tiễn khi giải quyết phần dân sự.

✅ Phần 6: Những rủi ro khi các bên tự thỏa thuận bồi thường

6.1. Thỏa thuận không rõ nội dung

Trước khi các bên ký kết, nội dung thỏa thuận bồi thường dân sự trong vụ án hình sự cần được thể hiện rõ ràng, cụ thể và có thể thực hiện được. Trên thực tế, nhiều tranh chấp phát sinh không phải vì các bên không thống nhất được mức bồi thường, mà vì văn bản chỉ ghi nhận chung chung như "đã bồi thường xong", "hai bên tự thỏa thuận" hoặc "không còn khiếu nại" mà không nêu rõ số tiền, thời hạn thanh toán, phương thức chi trả, phạm vi bồi thường và quyền, nghĩa vụ của từng bên. Khi xảy ra tranh chấp, những nội dung thiếu rõ ràng này khiến cơ quan tiến hành tố tụng hoặc Tòa án gặp khó khăn trong việc xác định ý chí thực sự của các bên.

Để hạn chế rủi ro, thỏa thuận nên ghi đầy đủ các thông tin như: danh tính các bên, căn cứ phát sinh nghĩa vụ bồi thường, số tiền hoặc tài sản bồi thường, thời điểm và phương thức thanh toán, trách nhiệm khi vi phạm cam kết, cũng như xác nhận việc thỏa thuận được thực hiện hoàn toàn tự nguyện, không bị ép buộc hoặc lừa dối. Một văn bản được soạn thảo chặt chẽ không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của cả bị cáo và bị hại mà còn tạo cơ sở để Tòa án xem xét thỏa thuận bồi thường có được tòa án công nhận không và đánh giá việc khắc phục hậu quả như một tình tiết có lợi theo quy định của pháp luật.

6.2. Không có chứng cứ thanh toán

Một trong những rủi ro phổ biến khi các bên tự thỏa thuận bồi thường là không lưu giữ chứng cứ về việc đã thanh toán. Trên thực tế, nhiều trường hợp bị cáo giao tiền mặt cho bị hại nhưng không lập biên nhận, không có người làm chứng hoặc không thực hiện chuyển khoản qua ngân hàng. Khi phát sinh tranh chấp, bên đã thực hiện nghĩa vụ bồi thường sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh mình đã thanh toán đầy đủ hoặc đúng theo nội dung đã thỏa thuận.

Theo nguyên tắc về nghĩa vụ chứng minh, chứng cứ hợp pháp có ý nghĩa quan trọng để Tòa án đánh giá việc các bên đã thực hiện cam kết hay chưa. Do đó, khi thanh toán tiền bồi thường, các bên nên ưu tiên chuyển khoản với nội dung giao dịch thể hiện rõ mục đích bồi thường, đồng thời lập biên nhận ghi đầy đủ số tiền, thời điểm thanh toán, thông tin người giao, người nhận và chữ ký xác nhận của các bên. Nếu thanh toán nhiều đợt, cần lưu giữ đầy đủ tài liệu của từng lần thanh toán.

Việc chuẩn bị đầy đủ chứng cứ không chỉ giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên mà còn tạo cơ sở để Tòa án ghi nhận việc tự nguyện khắc phục hậu quả, tránh phát sinh tranh chấp về sau.

Nếu chưa biết những tài liệu nào được Tòa án chấp nhận, bạn có thể tham khảo bài viết "Chứng cứ chứng minh thiệt hại trong vụ án hình sự" để hiểu cách thu thập, lưu giữ và sử dụng chứng cứ đúng quy định

6.3. Thỏa thuận trái quy định pháp luật

Không phải mọi thỏa thuận bồi thường giữa bị cáo và bị hại đều được Tòa án công nhận. Nếu nội dung thỏa thuận vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội hoặc nhằm che giấu hành vi phạm tội thì có thể bị tuyên vô hiệu, không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ pháp lý. Đây là lý do các bên cần đặc biệt lưu ý điều kiện để thỏa thuận bồi thường có hiệu lực trước khi ký kết. Trên thực tế, một số trường hợp thỏa thuận ghi nhận việc bị hại cam kết "không tố giác", "rút đơn để chấm dứt vụ án" hoặc miễn hoàn toàn trách nhiệm hình sự cho bị cáo đều không có giá trị pháp lý nếu pháp luật không cho phép. Ngoài ra, thỏa thuận được lập do bị đe dọa, cưỡng ép hoặc người ký không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ cũng có nguy cơ bị vô hiệu. Vì vậy, để bảo vệ quyền lợi của mình, các bên nên lập văn bản rõ ràng, bảo đảm đúng quy định pháp luật và lưu giữ đầy đủ chứng cứ về quá trình thỏa thuận.

Trước khi ký kết, bạn nên tìm hiểu Điều kiện để thỏa thuận bồi thường có hiệu lực nhằm bảo đảm văn bản được Tòa án xem xét, công nhận và tránh nguy cơ bị tuyên vô hiệu.

✅ Phần 7: Kinh nghiệm của luật sư khi soạn thỏa thuận bồi thường

7.1 Nội dung cần có trong văn bản

Một văn bản thỏa thuận bồi thường chỉ phát huy giá trị khi được soạn thảo đầy đủ, rõ ràng và thể hiện đúng ý chí tự nguyện của các bên. Trên thực tế, luật sư thường khuyến nghị văn bản cần xác định chính xác thông tin của bị cáo, bị hại hoặc người có quyền, nghĩa vụ liên quan; mô tả căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường và phạm vi thiệt hại mà các bên thống nhất giải quyết.

Đặc biệt, cần quy định cụ thể nghĩa vụ thanh toán, bao gồm tổng số tiền hoặc tài sản phải bồi thường, từng khoản chi phí được thanh toán, cũng như trách nhiệm của mỗi bên nếu có nhiều người cùng tham gia bồi thường. Bên cạnh đó, thời hạn thực hiện cần được xác định bằng ngày, tháng hoặc theo từng đợt để tránh tranh chấp về việc chậm thực hiện nghĩa vụ. Đối với phương thức thanh toán, nên ghi rõ chuyển khoản hay tiền mặt, số tài khoản, thời điểm giao nhận và lập biên nhận hoặc lưu chứng từ chuyển tiền để làm chứng cứ.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, luật sư cũng thường bổ sung điều khoản xác nhận việc thỏa thuận được lập hoàn toàn tự nguyện, không bị ép buộc và các bên đã hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình. Những nội dung này giúp tăng khả năng được

7.2 Những điều khoản nên bổ sung

Để hạn chế rủi ro phát sinh tranh chấp sau này, văn bản thỏa thuận bồi thường dân sự trong vụ án hình sự không nên chỉ ghi nhận số tiền bồi thường mà cần quy định đầy đủ quyền và nghĩa vụ của các bên. Trước hết, cần có điều khoản xác nhận đã nhận tiền hoặc tài sản bồi thường, trong đó ghi rõ số tiền, thời điểm giao nhận, phương thức thanh toán (tiền mặt hoặc chuyển khoản), số tài khoản, người nhận và các chứng từ kèm theo. Nếu bồi thường nhiều đợt, cần xác định cụ thể lịch thanh toán và hậu quả pháp lý khi chậm thực hiện.

Bên cạnh đó, nên bổ sung cam kết không tranh chấp đối với phần nghĩa vụ đã được thực hiện đầy đủ. Nội dung này cần thể hiện rõ sau khi bên gây thiệt hại hoàn thành đúng thỏa thuận, bên bị hại xác nhận đã nhận đủ khoản bồi thường theo thỏa thuận và không tiếp tục yêu cầu bồi thường thêm đối với cùng một khoản thiệt hại, trừ trường hợp phát sinh thiệt hại mới hoặc pháp luật có quy định khác.

Ngoài ra, văn bản nên quy định về chi phí phát sinh, phương thức giải quyết khi có vi phạm, hiệu lực của thỏa thuận, số bản được lập, chữ ký của các bên và người làm chứng (nếu có). Một thỏa thuận được soạn thảo chặt chẽ sẽ giúp Tòa án dễ dàng xem xét, công nhận khi giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự, đồng thời giảm nguy cơ xảy ra tranh chấp hoặc phải khởi kiện bổ sung sau này.

Nếu cần xây dựng văn bản phù hợp với từng vụ việc và bảo đảm nội dung đáp ứng quy định pháp luật, bạn có thể tham khảo bài viết "Luật sư tư vấn bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự" để được hướng dẫn về cách soạn thảo, rà soát điều khoản và bảo vệ quyền lợi của mình trong quá trình giải quyết vụ án.

✅ Phần 8: Một số câu hỏi thường gặp

❓Có thể thỏa thuận sau khi bản án có hiệu lực không?

Có, các bên vẫn có thể thỏa thuận về việc thực hiện nghĩa vụ bồi thường sau khi bản án hình sự đã có hiệu lực, đặc biệt khi bản án mới xác định nghĩa vụ nhưng chưa hoàn thành việc thi hành. Tuy nhiên, thỏa thuận này không được làm thay đổi nội dung phán quyết của Tòa án mà chỉ điều chỉnh phương thức, thời hạn hoặc cách thức thanh toán theo quy định pháp luật.

Bài viết liên quan: Có được yêu cầu bồi thường sau khi bản án hình sự có hiệu lực không?

❓Thỏa thuận bằng miệng có giá trị không?

Pháp luật không bắt buộc mọi thỏa thuận bồi thường đều phải lập thành văn bản. Tuy nhiên, thỏa thuận bằng miệng rất khó chứng minh nếu phát sinh tranh chấp. Để bảo đảm quyền lợi, các bên nên lập văn bản, có chữ ký hoặc xác nhận việc giao nhận tiền, kèm theo chứng từ thanh toán để làm căn cứ khi Tòa án hoặc cơ quan thi hành án xem xét.

Bài viết liên quan: Giá trị pháp lý của thỏa thuận bồi thường ngoài tòa

❓Bị hại đổi ý sau khi đã ký thì sao?

Nếu thỏa thuận được xác lập tự nguyện, hợp pháp và đáp ứng đầy đủ điều kiện có hiệu lực, việc một bên đơn phương thay đổi ý kiến không đương nhiên làm vô hiệu thỏa thuận. Chỉ khi chứng minh được có sự lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc nội dung vi phạm điều cấm của pháp luật thì thỏa thuận mới có thể bị xem xét vô hiệu theo quy định.

Bài viết liên quan: Điều kiện để thỏa thuận bồi thường có hiệu lực

❓Có cần luật sư tham gia khi thỏa thuận không?

Pháp luật không bắt buộc phải có luật sư khi các bên thỏa thuận bồi thường. Tuy nhiên, đối với vụ án có giá trị bồi thường lớn, nhiều người liên quan hoặc nội dung pháp lý phức tạp, luật sư sẽ hỗ trợ đánh giá tính hợp pháp của thỏa thuận, soạn thảo điều khoản chặt chẽ và hạn chế rủi ro phát sinh tranh chấp trong quá trình giải quyết hoặc thi hành án.

Bài viết liên quan: Luật sư hỗ trợ yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự tại mục 7.2.

✅ Phần 9: Kết luận

Trước khi quyết định mức bồi thường hay ký bất kỳ văn bản nào, các bên cần hiểu rằng quyền thỏa thuận bồi thường giữa bị cáo và bị hại là quyền được pháp luật ghi nhận, nhưng không phải mọi thỏa thuận đều mặc nhiên có giá trị pháp lý. Trong vụ án hình sự, phần bồi thường thiệt hại được giải quyết theo quy định của pháp luật về dân sự kết hợp với các quy định của pháp luật tố tụng hình sự. Vì vậy, việc đạt được sự thống nhất về mức bồi thường là một bước quan trọng, nhưng nội dung thỏa thuận vẫn phải đáp ứng các điều kiện về chủ thể, ý chí tự nguyện, mục đích và nội dung hợp pháp.

Thực tế cho thấy, quy định về thỏa thuận bồi thường trong vụ án hình sự hướng đến việc khuyến khích các bên tự giải quyết phần dân sự trên cơ sở thiện chí, góp phần khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra và giảm bớt thời gian, chi phí giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, nếu thỏa thuận được xác lập do bị ép buộc, gian dối, có nội dung trái pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác thì Tòa án có thể không công nhận hoặc xem xét vô hiệu theo quy định của pháp luật.

Đối với thỏa thuận bồi thường dân sự trong vụ án hình sự, các bên nên lập thành văn bản, ghi nhận đầy đủ thông tin của người bồi thường và người được bồi thường, căn cứ phát sinh nghĩa vụ, số tiền hoặc tài sản bồi thường, phương thức thanh toán, thời hạn thực hiện cũng như quyền và nghĩa vụ của mỗi bên. Đồng thời, cần lưu giữ đầy đủ biên nhận, chứng từ chuyển khoản, giấy xác nhận đã nhận tiền hoặc các tài liệu khác chứng minh việc thực hiện nghĩa vụ. Đây là những chứng cứ quan trọng nếu sau này phát sinh tranh chấp hoặc cần chứng minh trước cơ quan tiến hành tố tụng.

Một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm là thỏa thuận bồi thường có được Tòa án công nhận không. Câu trả lời phụ thuộc vào từng vụ việc cụ thể. Tòa án sẽ xem xét toàn diện các yếu tố như tính tự nguyện của các bên, năng lực hành vi dân sự, nội dung thỏa thuận, chứng cứ về việc thực hiện nghĩa vụ và sự phù hợp với quy định pháp luật. Nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện này, thỏa thuận có thể được ghi nhận trong bản án hoặc quyết định của Tòa án và trở thành căn cứ để các bên thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình.

Để hạn chế rủi ro pháp lý, các bên nên kiểm tra kỹ nội dung văn bản trước khi ký kết, sử dụng hình thức thanh toán có thể chứng minh được, lưu giữ toàn bộ chứng cứ liên quan và tránh các điều khoản mơ hồ hoặc trái quy định của pháp luật. Đặc biệt, đối với các vụ án có giá trị bồi thường lớn, có nhiều người bị hại, nhiều người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc có tranh chấp phức tạp về phần dân sự, việc tham khảo ý kiến luật sư là cần thiết. Luật sư có thể hỗ trợ đánh giá tính hợp pháp của thỏa thuận, dự liệu các rủi ro phát sinh, xây dựng nội dung chặt chẽ và bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của các bên trong suốt quá trình giải quyết vụ án.

☎️ Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766