Cho vay lãi nặng thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 201 BLHS nếu thuộc trường hợp luật định, như đã bị xử phạt hành chính, chưa được xóa án tích, cộng gộp nhiều lần cho vay đạt ngưỡng hoặc phạm tội chưa đạt do nguyên nhân ngoài ý muốn.

✅Mở đầu

Thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng có đồng nghĩa với việc người cho vay không bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Câu trả lời là không phải trong mọi trường hợp. Theo khoản 1 Điều 201 Bộ luật Hình sự, ngưỡng thu lợi bất chính thông thường để xem xét trách nhiệm hình sự là từ 30 triệu đồng trở lên, nhưng pháp luật còn quy định những trường hợp ngoại lệ. Cụ thể, người cho vay vẫn có thể bị truy cứu khi thực hiện nhiều lần cho vay, mỗi lần thu lợi dưới 30 triệu đồng nhưng tổng số tiền đáp ứng ngưỡng luật định; có ý định thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên nhưng chưa thu được hoặc chỉ thu được dưới mức này do nguyên nhân ngoài ý muốn; hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính, đã bị kết án về tội cho vay lãi nặng mà chưa được xóa án tích nhưng tiếp tục vi phạm. Những trường hợp này được hướng dẫn tại Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP. Vì vậy, để xác định cho vay lãi nặng dưới 30 triệu có bị xử lý hình sự không, cần kiểm tra từng lần cho vay, tổng khoản thu, lịch sử xử lý và chứng cứ về ý định thu lợi, thay vì chỉ căn cứ vào số tiền thực tế đã nhận.

Mục Lục [Ẩn]


✅Phần 1. Cho vay lãi nặng dưới 30 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

1.1. Ngưỡng thu lợi bất chính 30 triệu đồng được quy định như thế nào?

Theo khoản 1 Điều 201 Bộ luật Hình sự, người cho vay trong giao dịch dân sự có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng. Ngoài trường hợp này, điều luật còn quy định người đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi cho vay lãi nặng hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, vẫn có thể bị truy cứu.

Cần phân biệt hai điều kiện: mức lãi suất xác định tính chất cho vay lãi nặng, còn khoản thu lợi bất chính là căn cứ định lượng trách nhiệm hình sự. Vì vậy, 30 triệu đồng không phải ngưỡng duy nhất cần xem xét. Trong một số trường hợp, dù số tiền thực tế thu được dưới mức này, người cho vay vẫn có thể bị truy cứu theo quy định pháp luật

1.2. Thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng có mặc nhiên không bị truy cứu không?

Thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng không đồng nghĩa người cho vay đương nhiên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo khoản 1 Điều 201 BLHS, cần xem xét thêm trường hợp người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội cho vay lãi nặng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Ngoài ra, nếu thực hiện nhiều lần cho vay, tổng số tiền thu lợi bất chính có thể được xem xét cộng gộp khi đáp ứng các điều kiện cụ thể tại Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP. Trường hợp người cho vay nhằm thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên nhưng chưa thu được hoặc chỉ thu được dưới mức này do nguyên nhân ngoài ý muốn, còn có thể bị xem xét về tội phạm chưa đạt. Vì vậy, phải đánh giá từng hành vi, lịch sử vi phạm và chứng cứ liên quan, không chỉ căn cứ vào số tiền thực tế đã nhận.

1.3. Cần đồng thời kiểm tra những điều kiện pháp lý nào?

Để xác định hành vi cho vay lãi nặng thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không, cần kiểm tra đồng thời các yếu tố pháp lý liên quan, thay vì chỉ căn cứ vào số tiền thực tế đã thu. Trước hết, phải xác định có hoạt động cho vay trong giao dịch dân sự và mức lãi suất có đạt từ 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự hay không. Tiếp đó, cần làm rõ khoản thu lợi bất chính đã phát sinh hoặc số tiền người cho vay nhằm đạt được trong trường hợp phạm tội chưa đạt. Cuối cùng, phải đối chiếu lịch sử xử phạt vi phạm hành chính, án tích và điều kiện cộng gộp nhiều lần cho vay theo Điều 201 BLHS và Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP.

Không phải mọi khoản vay có lãi suất vượt quá 20%/năm đều cấu thành tội cho vay lãi nặng. Cần phân biệt giới hạn lãi suất trong giao dịch dân sự với ngưỡng lãi suất và điều kiện thu lợi bất chính để truy cứu trách nhiệm hình sự. Nội dung này được phân tích riêng tại bài [Cho vay vượt quá 20%/năm có phạm tội không?].

✅Phần 2. Những trường hợp vẫn bị truy cứu hình sự khi thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng

2.1. Nhiều lần cho vay, mỗi lần thu lợi dưới 30 triệu nhưng tổng cộng từ 30 triệu đồng trở lên

Không phải cứ mỗi lần cho vay lãi nặng thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng thì người cho vay đương nhiên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, trường hợp một người thực hiện nhiều lần cho vay lãi nặng, mỗi lần đều thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng nhưng tổng số tiền thu lợi bất chính từ các lần cho vay đạt 30 triệu đồng trở lên, vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

Điều kiện cần lưu ý là các hành vi cho vay này chưa lần nào bị xử phạt vi phạm hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính. Khi đủ căn cứ, tổng số tiền thu lợi bất chính của các lần cho vay được sử dụng để xác định trách nhiệm hình sự và khung hình phạt tương ứng theo Điều 201 BLHS. Đáng chú ý, đối với trường hợp này, khoản 2 Điều 7 Nghị quyết không áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên”.

Ví dụ: Một người thực hiện ba lần cho vay lãi nặng, lần lượt thu lợi bất chính 8 triệu đồng, 10 triệu đồng và 14 triệu đồng. Mỗi lần riêng lẻ đều chưa đạt 30 triệu đồng, nhưng tổng cộng là 32 triệu đồng. Nếu cả ba hành vi đều đáp ứng dấu hiệu của tội cho vay lãi nặng và thỏa mãn các điều kiện về xử phạt vi phạm hành chính, thời hiệu nêu trên, tổng số tiền 32 triệu đồng có thể là căn cứ xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự.

Vì vậy, khi đánh giá trường hợp cho vay nhiều lần, không nên chỉ tách riêng từng khoản vay để kết luận có đủ ngưỡng truy cứu hay không. Cần rà soát toàn bộ giao dịch, xác định số tiền thu lợi bất chính của từng lần và kiểm tra tình trạng xử lý hành chính, thời hiệu đối với từng hành vi. Việc cộng gộp chỉ được thực hiện khi đáp ứng đúng điều kiện tại Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, không phải cứ có nhiều khoản vay là mặc nhiên cộng toàn bộ tiền lãi để xử lý hình sự.

2.2. Có một lần thu lợi từ 30 triệu đồng và các lần khác dưới 30 triệu đồng

Theo khoản 3 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, trường hợp người cho vay thực hiện nhiều lần cho vay lãi nặng, trong đó có ít nhất một lần thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên và các lần còn lại đều dưới 30 triệu đồng, thì có thể cộng tổng số tiền thu lợi bất chính của các lần cho vay để xác định khung hình phạt. Tuy nhiên, việc cộng gộp phải đáp ứng các điều kiện luật định: hành vi đã đạt ngưỡng 30 triệu đồng chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; những lần cho vay còn lại chưa bị xử phạt vi phạm hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính.

Ví dụ, một người cho vay ba lần, lần lượt thu lợi bất chính 35 triệu đồng, 8 triệu đồng và 12 triệu đồng. Nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên, tổng số tiền thu lợi bất chính được xem xét là 55 triệu đồng để xác định khung hình phạt tương ứng theo Điều 201 BLHS. Trong trường hợp này, không áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” theo hướng dẫn tại khoản 3 Điều 7.

Cần lưu ý: Không phải cứ có nhiều giao dịch cho vay thì toàn bộ tiền thu lợi trong quá khứ đều được cộng lại. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định riêng từng hành vi, thời điểm thực hiện, số tiền thu lợi, tình trạng xử lý vi phạm hành chính và thời hiệu tương ứng. Chỉ khi đáp ứng đúng các điều kiện của Nghị quyết, việc cộng gộp mới có căn cứ pháp lý.

2.3. Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi cho vay lãi nặng nhưng tiếp tục vi phạm

Theo khoản 1 Điều 201 Bộ luật Hình sự, người đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự mà còn vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, dù số tiền thu lợi bất chính của lần vi phạm sau chưa đạt 30 triệu đồng. Đây là trường hợp ngoại lệ cần lưu ý khi đánh giá trách nhiệm của người cho vay.

Tuy nhiên, không phải cứ từng bị cơ quan chức năng nhắc nhở, lập biên bản hoặc yêu cầu trả lại tiền là được xem như đã bị xử phạt vi phạm hành chính. Cần kiểm tra quyết định xử phạt, hành vi vi phạm được xác định trong quyết định và tình trạng pháp lý của quyết định đó. Đồng thời, phải làm rõ người cho vay có tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm sau khi đã bị xử phạt hay không.

Đặc biệt, quyết định xử phạt trước đó không tự động chứng minh lần cho vay tiếp theo cấu thành tội phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải xác định hành vi mới đáp ứng dấu hiệu cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự và các điều kiện liên quan tại Điều 201 BLHS. Vì vậy, việc đánh giá cần dựa trên cả hồ sơ xử phạt trước đây và chứng cứ về giao dịch cho vay sau đó.

2.4. Đã bị kết án về tội cho vay lãi nặng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm

Theo khoản 1 Điều 201 BLHS, người đã bị kết án về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, chưa được xóa án tích mà tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội này vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, dù số tiền thu lợi bất chính của lần vi phạm mới dưới 30 triệu đồng. Đây là trường hợp ngoại lệ cần phân biệt với điều kiện truy cứu thông thường về mức thu lợi bất chính.

Khi xem xét, cần kiểm tra bản án trước có kết tội đúng về tội danh quy định tại Điều 201 hay không; người đó đã được xóa án tích tại thời điểm thực hiện hành vi mới chưa; và hành vi mới có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm hay không. Các tài liệu cần đối chiếu gồm bản án đã có hiệu lực, giấy tờ xác nhận thời điểm chấp hành xong hình phạt và tài liệu liên quan đến việc xóa án tích.

Lưu ý: Không phải mọi trường hợp có tiền án đều thuộc ngoại lệ này. Tiền án về tội danh khác không tự động thay thế điều kiện đã bị kết án về chính tội cho vay lãi nặng theo khoản 1 Điều 201 BLHS.

2.5. Phân biệt các trường hợp ngoại lệ để tránh áp dụng sai

Không phải mọi trường hợp thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng đều được xử lý giống nhau. Nếu người cho vay thực hiện nhiều lần, cần kiểm tra điều kiện cộng gộp theo khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP. Trường hợp đã bị xử phạt hành chính hoặc kết án về chính tội danh này thì phải đối chiếu khoản 1 Điều 201 BLHS. Việc xác định đúng căn cứ pháp lý giúp tránh cộng gộp tùy tiện hoặc bỏ sót trường hợp có thể bị truy cứu.

Tình huống

Điều kiện cần kiểm tra

Căn cứ pháp lý

Nhiều lần cho vay, từng lần dưới 30 triệu đồng

Tổng thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên; đáp ứng điều kiện về xử phạt hành chính và thời hiệu

Khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP

Một lần thu lợi từ 30 triệu đồng, các lần khác dưới 30 triệu đồng

Lần đạt ngưỡng chưa hết thời hiệu truy cứu; các lần còn lại đáp ứng điều kiện luật định

Khoản 3 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP

Đã bị xử phạt hành chính

Đã có quyết định xử phạt về hành vi cho vay lãi nặng và tiếp tục vi phạm

Khoản 1 Điều 201 BLHS

Đã bị kết án

Đã bị kết án về tội cho vay lãi nặng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm

Khoản 1 Điều 201 BLHS

Lưu ý: Khi xem xét trường hợp cho vay lãi nặng nhiều lần dưới 30 triệu đồng, không được mặc nhiên cộng tất cả khoản thu chỉ vì cùng một người thực hiện. Cần xác minh từng hành vi và điều kiện cộng gộp tương ứng. Tương tự, việc từng bị xử phạt hoặc kết án phải đúng về hành vi, tội danh và tình trạng pháp lý theo Điều 201 BLHS; không thể chỉ dựa vào thông tin người cho vay từng bị lập biên bản hoặc có tiền án khác.

Các trường hợp trên là những căn cứ pháp lý khác nhau, không nên đánh đồng thành một dạng “tái phạm cho vay lãi nặng dưới 30 triệu”.

✅Phần 3. Cộng gộp tiền thu lợi bất chính qua nhiều lần cho vay như thế nào?

3.1. Khi nào được cộng gộp thu lợi bất chính của nhiều lần cho vay?

Pháp luật không cho phép cộng gộp mọi khoản thu từ các giao dịch cho vay chỉ vì cùng một người thực hiện. Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, việc cộng gộp thu lợi bất chính được áp dụng trong hai trường hợp cụ thể.

  • Thứ nhất, người cho vay thực hiện nhiều lần hành vi cho vay lãi nặng, mỗi lần thu lợi bất chính đều dưới 30 triệu đồng nhưng tổng số tiền từ 30 triệu đồng trở lên. Điều kiện là các hành vi này chưa lần nào bị xử phạt vi phạm hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính.
  • Thứ hai, trong nhiều lần cho vay, có một lần thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; những lần còn lại đều thu lợi dưới 30 triệu đồng, chưa bị xử phạt vi phạm hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính.

Nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng, người cho vay bị truy cứu theo khung hình phạt căn cứ vào tổng số tiền thu lợi bất chính của các lần cho vay. Trong cả hai trường hợp, không áp dụng tình tiết tăng nặng “phạm tội 02 lần trở lên”.

3.2. Cách xác định từng lần cho vay và khoản thu lợi bất chính

Để xác định đúng số tiền thu lợi bất chính, cần rà soát riêng từng giao dịch cho vay, bao gồm thời điểm giao tiền, số tiền gốc, thời hạn vay, mức lãi suất và các khoản người vay đã thực tế thanh toán. Trên cơ sở đó, đối chiếu tiền lãi đã thu với mức lãi suất cao nhất được phép theo Điều 468 BLDS và cách xác định tại Điều 6 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP. Cần phân biệt rõ tiền gốc, phần lãi trong giới hạn pháp luật, phần lãi vượt mức và các khoản thu trái pháp luật khác. Đối với khoản vay đã hết hạn hoặc chưa hết hạn, việc xác định thu lợi bất chính phải áp dụng đúng hướng dẫn tương ứng, không thể chỉ căn cứ vào tổng số tiền ghi trong hợp đồng. Đặc biệt, tổng doanh số cho vay hoặc tổng tiền gốc đã giao không đồng nghĩa với số tiền thu lợi bất chính và không được sử dụng thay thế cho khoản tiền này khi xem xét điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự.

3.3. Ví dụ tính tổng thu lợi bất chính trong nhiều lần cho vay

Ví dụ 1: Một người thực hiện ba lần cho vay lãi nặng, thu lợi bất chính lần lượt 7 triệu đồng, 9 triệu đồng và 16 triệu đồng. Mỗi lần đều dưới 30 triệu đồng nhưng tổng cộng là 32 triệu đồng. Nếu các hành vi chưa lần nào bị xử phạt vi phạm hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, người này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP.

Ví dụ 2: Một người có một lần cho vay thu lợi bất chính 31 triệu đồng và hai lần khác thu được 5 triệu đồng, 6 triệu đồng. Nếu lần cho vay thu lợi 31 triệu đồng chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời các lần còn lại chưa bị xử phạt hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt, tổng số tiền 42 triệu đồng có thể được dùng để xác định khung hình phạt theo khoản 3 Điều 7 Nghị quyết này.

Lưu ý: Không phải mọi khoản thu từ nhiều lần cho vay đều được cộng gộp. Cần xác định riêng từng hành vi, số tiền thu lợi bất chính và các điều kiện pháp lý tương ứng trước khi tính tổng.

3.4. Những trường hợp không được tự động cộng gộp

Không phải cứ một người thực hiện nhiều giao dịch cho vay thì toàn bộ khoản tiền thu được đều được cộng lại để xác định trách nhiệm hình sự. Tiền gốc cho vay không được đồng nhất với tiền thu lợi bất chính; những giao dịch chưa chứng minh được dấu hiệu cho vay lãi nặng cũng không thể mặc nhiên đưa vào tổng số tiền. Khi xem xét cộng gộp, cần kiểm tra riêng điều kiện về xử phạt vi phạm hành chính và thời hiệu đối với từng trường hợp theo khoản 2, khoản 3 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP. Vì vậy, việc cộng gộp phải dựa trên đúng căn cứ pháp luật và tài liệu chứng minh, không chỉ dựa vào số lượng hợp đồng vay hoặc tổng dòng tiền giao dịch.

Một trong những điều kiện quan trọng để xem xét trách nhiệm hình sự là mức lãi suất cho vay phải đạt ngưỡng luật định, tức gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, việc xác định mức lãi suất này cần được xem xét độc lập với số tiền thu lợi bất chính và các trường hợp ngoại lệ về ngưỡng truy cứu. Có thể tham khảo thêm bài viết [Mức lãi suất nào bị coi là cho vay lãi nặng và có thể bị truy cứu hình sự?] để làm rõ điều kiện về lãi suất.

✅Phần 4. Cho vay lãi nặng chưa thu đủ 30 triệu đồng có bị truy cứu không?

4.1. Thế nào là trường hợp phạm tội chưa đạt trong cho vay lãi nặng?

Không phải cứ người cho vay thực tế thu được dưới 30 triệu đồng thì đương nhiên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo khoản 5 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, trường hợp người cho vay nhằm thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên nhưng vì nguyên nhân ngoài ý muốn chưa thu được khoản tiền này hoặc chỉ thu được dưới 30 triệu đồng, vẫn có thể bị truy cứu về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Khi đó, căn cứ xác định ngưỡng truy cứu là tổng số tiền thu lợi bất chính mà người cho vay nhằm đạt được, không chỉ là số tiền thực tế đã nhận. Việc xác định khoản lợi dự kiến phải theo hướng dẫn tại Điều 6 Nghị quyết này. Khi quyết định hình phạt, Tòa án áp dụng Điều 15 và khoản 3 Điều 57 BLHS về phạm tội chưa đạt.

Lưu ý pháp lý: Cần chứng minh được cả mục đích thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên và nguyên nhân ngoài ý muốn khiến người cho vay chưa đạt được khoản lợi đó. Không thể chỉ căn cứ vào số tiền ghi trong hợp đồng hoặc suy đoán về khoản lãi có thể thu trong tương lai để mặc nhiên kết luận phạm tội chưa đạt.

4.2. Phải chứng minh ý định thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên bằng căn cứ nào?

Để xác định trường hợp phạm tội chưa đạt, cần làm rõ người cho vay có ý định thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên nhưng chưa đạt được mục đích do nguyên nhân ngoài ý muốn hay không. Việc đánh giá phải dựa trên thỏa thuận lãi suất, cách tính lãi, số tiền gốc, thời hạn vay và lịch trả nợ. Tin nhắn, ghi âm, dữ liệu điện tử, sổ ghi nợ, bảng theo dõi khoản vay và chứng từ giao dịch có thể giúp xác định khoản lợi bất chính dự kiến. Đồng thời, cần làm rõ nguyên nhân người cho vay chưa thu đủ tiền, chẳng hạn người vay trả trước hạn hoặc hành vi bị phát hiện, ngăn chặn. Không thể chỉ suy đoán từ số tiền có khả năng thu được; ý định thu lợi và nguyên nhân ngoài ý muốn phải có căn cứ chứng minh, phù hợp khoản 5 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP.

4.3. Phân biệt phạm tội chưa đạt với trường hợp chưa đủ căn cứ truy cứu

Không phải cứ cho vay lãi nặng nhưng chưa thu đủ 30 triệu đồng là đương nhiên được xem là phạm tội chưa đạt. Theo khoản 5 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, trường hợp người cho vay nhằm thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, nhưng vì nguyên nhân ngoài ý muốn chưa thu được hoặc chỉ thu dưới mức này, vẫn có thể bị truy cứu theo quy định về phạm tội chưa đạt. Ngược lại, nếu chưa có căn cứ chứng minh ý định thu lợi đạt ngưỡng luật định hoặc người cho vay tự nguyện dừng lại thì không thể mặc nhiên áp dụng quy định này.

✅Phần 5. Đã từng bị xử phạt hành chính hoặc kết án thì có bị truy cứu khi thu lợi dưới 30 triệu đồng?

5.1. Điều kiện áp dụng trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính

Theo khoản 1 Điều 201 BLHS, người cho vay vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng nếu trước đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi cho vay lãi nặng mà còn vi phạm. Vì vậy, cần kiểm tra quyết định xử phạt trước đó có xác định đúng hành vi vi phạm này hay không, căn cứ pháp lý áp dụng và thời điểm thực hiện hành vi mới. Không thể đồng nhất quyết định xử phạt với biên bản vi phạm, giấy mời làm việc, văn bản nhắc nhở hoặc bản cam kết, bởi những tài liệu này không mặc nhiên chứng minh người cho vay đã bị xử phạt hành chính. Đồng thời, hành vi mới vẫn phải được xác minh về mức lãi suất và các dấu hiệu pháp lý của tội cho vay lãi nặng. Không phải cứ từng bị xử phạt hành chính là đương nhiên phạm tội; phải chứng minh có hành vi vi phạm mới đáp ứng điều kiện truy cứu theo Điều 201 BLHS.

5.2. Điều kiện áp dụng trường hợp đã bị kết án nhưng chưa được xóa án tích

Theo khoản 1 Điều 201 BLHS, người đã bị kết án về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, chưa được xóa án tích mà tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, dù số tiền thu lợi bất chính lần này dưới 30 triệu đồng. Để áp dụng trường hợp này, cần xác định bản án trước đã có hiệu lực pháp luật và đúng về tội danh nêu trên; đồng thời kiểm tra tình trạng án tích tại thời điểm thực hiện hành vi mới. Việc xác định chưa được xóa án tích phải căn cứ vào thời điểm chấp hành xong hình phạt chính, hình phạt bổ sung và các điều kiện xóa án tích theo quy định của BLHS. Không thể chỉ dựa vào việc người đó từng có tiền án về một tội danh khác để áp dụng ngoại lệ này.

5.3. Hồ sơ cần kiểm tra để xác định tình trạng pháp lý trước đó

Để xác định người cho vay có thuộc trường hợp đã bị xử phạt hoặc kết án nhưng tiếp tục vi phạm hay không, cần đối chiếu quyết định xử phạt vi phạm hành chính, chứng từ nộp phạt và tài liệu thi hành quyết định; bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật; giấy chứng nhận xóa án tích hoặc tài liệu xác định tình trạng án tích. Đồng thời, cần làm rõ thời điểm thực hiện hành vi cho vay mới để xác định chính xác tình trạng pháp lý tại thời điểm vi phạm.

✅Phần 6. Cách xác định và chứng minh số tiền thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng

6.1. Thu lợi bất chính được xác định từ những khoản tiền nào?

Theo Điều 2 và Điều 6 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, thu lợi bất chính từ hành vi cho vay lãi nặng được xác định trên cơ sở phần lãi vượt quá mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự và các khoản thu trái pháp luật khác của người vay. Vì vậy, không được đồng nhất toàn bộ tiền lãi hoặc tiền gốc đã cho vay với khoản thu lợi bất chính. Cần phân biệt tiền gốc, phần lãi trong giới hạn pháp luật cho phép và phần lãi vượt mức. Đối với khoản vay đã hết hạn, việc xác định căn cứ vào số tiền lãi vượt mức và các khoản thu trái pháp luật thực tế đã thu. Với khoản vay chưa hết hạn, phải áp dụng cách xác định riêng theo Điều 6 Nghị quyết, căn cứ vào thời điểm phát hiện, ngăn chặn hành vi và các khoản tiền liên quan. Do đó, muốn xác định có đạt ngưỡng 30 triệu đồng hay không, phải đối chiếu từng khoản vay và chứng từ thực tế, không chỉ nhìn vào tổng số vốn đã giao.

Để xác định đúng số tiền thu lợi bất chính, trước hết cần phân biệt phần lãi vượt quá mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự với tiền gốc và các khoản thu khác. Trường hợp cần làm rõ phương pháp xác định phần lãi vượt trần trong hợp đồng vay, có thể xem thêm bài [Cách xác định tiền lãi vượt mức trong hợp đồng vay dân sự].

6.2. Chứng cứ nào cần đối chiếu để xác định số tiền thực tế?

Để xác định chính xác số tiền thu lợi bất chính, cần đối chiếu toàn bộ quá trình giao nhận tiền, thỏa thuận lãi suất và các khoản thực tế người cho vay đã thu. Không nên chỉ căn cứ vào giấy vay hoặc bảng tính tiền lãi do một bên lập. Đặc biệt, phải phân biệt tiền gốc, tiền lãi trong giới hạn pháp luật cho phép và phần lãi vượt mức hoặc khoản thu trái pháp luật khác. Đối với khoản vay chưa hết hạn, thời điểm phát hiện, ngăn chặn hành vi cũng có ý nghĩa khi xác định số tiền thu lợi bất chính theo Điều 6 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP.

Dữ kiện cần kiểm tra

Ý nghĩa pháp lý

Tài liệu cần đối chiếu

Số tiền gốc và thời điểm giao tiền

Xác định quy mô, thời điểm phát sinh từng khoản vay

Giấy vay tiền, chứng từ chuyển khoản, biên nhận

Lãi suất, kỳ hạn và cách trả lãi

Xác định mức lãi thỏa thuận và phần lãi vượt mức

Hợp đồng vay, tin nhắn, ghi âm

Tiền lãi đã trả và còn phải trả

Xác định khoản thu lợi bất chính theo Điều 6 Nghị quyết

Sao kê ngân hàng, biên nhận, sổ ghi nợ

Khoản phí, tiền phạt và khoản thu khác

Làm rõ có khoản thu trái pháp luật ngoài tiền lãi hay không

Thỏa thuận, chứng từ thu tiền

Thời điểm phát hiện, ngăn chặn

Xác định căn cứ tính tiền thu lợi bất chính đối với khoản vay chưa hết hạn

Biên bản, quyết định và tài liệu tố tụng

Lưu ý: Các tài liệu cần được kiểm tra, đối chiếu thống nhất; không mặc nhiên coi toàn bộ tiền gốc, khoản tiền ghi trong giấy vay hoặc số tiền người vay khai đã trả là tiền thu lợi bất chính. Việc xác định phải tuân thủ phương pháp tại Điều 6 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP.

Việc xác định số tiền thu lợi bất chính để xem xét trách nhiệm hình sự là vấn đề khác với việc xác định tiền gốc, tiền lãi và tài sản nào có thể bị xử lý trong vụ án. Hai nội dung này cần được phân biệt khi đánh giá hồ sơ. Xem thêm bài [Vật, tiền liên quan trong vụ án cho vay lãi nặng có bị tịch thu toàn bộ?] để hiểu rõ căn cứ xử lý từng khoản tiền và tài sản.

6.3. Vì sao không thể chỉ căn cứ vào lời khai hoặc một bảng tính tiền lãi?

Lời khai của người cho vay hoặc người vay cần được đối chiếu với các tài liệu khách quan để xác định chính xác số tiền thu lợi bất chính. Một bảng tính tiền lãi do một bên tự lập không đương nhiên chứng minh khoản tiền đã thực tế giao nhận hoặc nghĩa vụ thanh toán giữa các bên. Vì vậy, cần kiểm tra tính thống nhất giữa hợp đồng vay, sao kê ngân hàng, tin nhắn, biên nhận và lịch trả nợ. Chỉ khi đánh giá đầy đủ, khách quan và đối chiếu tổng thể chứng cứ hợp pháp mới có cơ sở xác định số tiền thu lợi bất chính, từ đó xem xét có đáp ứng điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 201 BLHS hay không.

Việc xác định số tiền thu lợi bất chính chỉ là một phần của quá trình chứng minh tội phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải làm rõ hành vi cho vay, mức lãi suất, chủ thể thực hiện và các dấu hiệu pháp lý liên quan. Những vấn đề này được phân tích cụ thể tại bài [Cần chứng minh những dấu hiệu nào để xử lý hình sự hành vi cho vay lãi nặng?].

✅Phần 7. Những nhầm lẫn thường gặp khi xác định mức thu lợi dưới 30 triệu đồng

7.1. Nhầm ngưỡng 30 triệu đồng với tổng tiền gốc cho vay

Tiền gốc là khoản tiền người cho vay giao cho người vay, không phải khoản thu lợi bất chính để xác định ngưỡng truy cứu theo Điều 201 BLHS. Khi rà soát hồ sơ, cần tách bạch tiền gốc, phần lãi vượt quá mức lãi suất cao nhất theo Bộ luật Dân sự và các khoản thu trái pháp luật khác. Việc lấy toàn bộ số tiền đã cho vay làm căn cứ xác định thu lợi bất chính có thể dẫn đến đánh giá sai bản chất giao dịch và áp dụng không đúng quy định hình sự.

7.2. Cho rằng cứ nhiều lần cho vay là được cộng toàn bộ tiền lãi

Không phải mọi khoản thu từ nhiều lần cho vay đều đương nhiên được cộng gộp để xác định trách nhiệm hình sự. Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, việc cộng gộp phải đáp ứng những điều kiện cụ thể về mức thu lợi bất chính của từng lần, tình trạng xử phạt vi phạm hành chính và thời hiệu tương ứng. Vì vậy, cần kiểm tra riêng từng giao dịch trước khi xác định tổng số tiền làm căn cứ truy cứu.

7.3. Cho rằng chưa thu đủ 30 triệu đồng thì chắc chắn không phạm tội

Số tiền thực tế đã thu chưa đạt 30 triệu đồng không phải lúc nào cũng loại trừ trách nhiệm hình sự. Theo khoản 5 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, nếu người cho vay nhằm thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên nhưng do nguyên nhân ngoài ý muốn chỉ thu được dưới mức này hoặc chưa thu được, hành vi vẫn có thể bị xem xét về tội phạm chưa đạt. Cần chứng minh ý định thu lợi và nguyên nhân chưa đạt được mục đích, không thể chỉ căn cứ vào số tiền đã nhận.

Trong giao dịch vay tiền, người vay không mặc nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự chỉ vì đã nhận khoản vay có lãi suất cao. Việc xác định trách nhiệm của người vay phải căn cứ vào hành vi thực tế, vai trò tham gia và các dấu hiệu cấu thành tội phạm tương ứng. Xem thêm bài [Người vay tiền có phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi cho vay lãi nặng không?].

✅Câu hỏi thường gặp về cho vay lãi nặng dưới 30 triệu đồng

❓Cho vay lãi nặng thu lợi 10 triệu đồng có bị đi tù không?

Người cho vay lãi nặng chỉ thu lợi bất chính 10 triệu đồng thường chưa đủ điều kiện truy cứu theo ngưỡng định lượng tại khoản 1 Điều 201 BLHS. Tuy nhiên, vẫn có thể bị truy cứu nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội cho vay lãi nặng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Cần kiểm tra thêm lịch sử xử lý và các lần cho vay khác.

❓Cho nhiều người vay, mỗi người thu lợi dưới 30 triệu đồng có bị cộng gộp không?

Có thể được cộng gộp nếu các khoản cho vay đáp ứng điều kiện tại khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP. Cụ thể, mỗi lần cho vay thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng nhưng tổng số tiền thu lợi từ 30 triệu đồng trở lên; các hành vi chưa lần nào bị xử phạt vi phạm hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính. Không phải mọi khoản vay của cùng một người đều mặc nhiên được cộng gộp.

❓Người cho vay chưa nhận đủ tiền lãi có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Có thể. Theo khoản 5 Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, người cho vay nhằm thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên nhưng do nguyên nhân ngoài ý muốn chỉ thu được dưới mức này hoặc chưa thu được vẫn có thể bị truy cứu về tội phạm chưa đạt. Khi đó, cần chứng minh ý định thu lợi bất chính, mức tiền dự định thu và nguyên nhân khiến việc thu lợi không đạt được.

❓Đã bị phạt hành chính về cho vay lãi nặng, tiếp tục cho vay dưới 30 triệu đồng có bị khởi tố không?

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Khoản 1 Điều 201 BLHS quy định trường hợp người đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi cho vay lãi nặng mà còn vi phạm vẫn có thể bị xử lý, dù lần vi phạm sau thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng. Tuy nhiên, phải xác minh quyết định xử phạt trước đó có đúng về hành vi này hay không và hành vi cho vay mới có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm hay không.

✅Phần 8. Hướng kiểm tra hồ sơ và kết luận

Trước khi kết luận có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không, cần kiểm tra mức lãi suất của từng khoản vay và xác định tiền thu lợi bất chính theo Điều 6 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP. Đồng thời, phải rà soát số lần cho vay, điều kiện cộng gộp, lịch sử xử phạt hành chính, án tích và căn cứ chứng minh ý định thu lợi bất chính. Nếu chưa thu đủ tiền, cần làm rõ nguyên nhân và đối chiếu chứng cứ khách quan.

Thu lợi bất chính dưới 30 triệu đồng không đồng nghĩa người cho vay đương nhiên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 201 BLHS và Điều 7 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, người cho vay vẫn có thể bị xử lý trong trường hợp nhiều lần cho vay đáp ứng điều kiện cộng gộp, phạm tội chưa đạt hoặc đã bị xử phạt hành chính, kết án về hành vi này mà còn vi phạm. Vì vậy, cần đánh giá từng khoản vay, tổng tiền thu lợi, thời hiệu, lịch sử xử lý và chứng cứ về ý định phạm tội trước khi đưa ra kết luận.

☎️ Liên hệ luật sư Hotline/Telegram/Zalo: 0338 919 686 | 0969 566 766

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|

  • Tags
  • ★★★★★ ★★★★★

Tin liên quan

Tội cưỡng bức lao động là gì? Quy định pháp luật và mức phạt mới nhất
Cưỡng bức lao động là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác để ép buộc người lao động phải làm việc trái với ý muốn của họ, xâm phạm nghiêm trọng quyền tự do lao động được pháp luật bảo vệ.
Vi phạm an toàn lao động dẫn đến chết người?
Vi phạm an toàn lao động gây chết người có thể bị phạt tù đến 12 năm và buộc bồi thường thiệt hại lớn. Phân tích chi tiết mức bồi thường, căn cứ pháp luật và quyền lợi thân nhân.
Mua bán tài khoản ngân hàng bị phạt bao nhiêu năm tù?
Mua bán, cho thuê tài khoản ngân hàng thường bị lợi dụng để lừa đảo, rửa tiền. Phân tích nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự, khung hình phạt và cách nhận diện rủi ro pháp lý.
Cho vay lãi suất bao nhiêu thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Cho vay lãi suất bao nhiêu thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự, hành vi cho vay trong giao dịch dân sự có thể bị xem xét về tội cho vay lãi nặng khi mức lãi suất gấp 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại Bộ luật Dân sự. Với mức trần thông thường là 20%/năm theo khoản 1 Điều 468 BLDS, ngưỡng tương ứng là 100%/năm.
Cho vay lãi suất vượt quá 20%/năm có phạm tội cho vay lãi nặng không?
Cho vay với lãi suất vượt quá 20%/năm không đương nhiên cấu thành tội cho vay lãi nặng. Theo Điều 468 BLDS 2015, phần lãi vượt giới hạn không có hiệu lực. Người cho vay chỉ bị truy cứu hình sự khi hành vi đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 201 BLHS, không chỉ căn cứ vào việc vượt trần lãi suất.
Hành vi nào bị coi là in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn theo Điều 203 BLHS?
Điều 203 Bộ luật Hình sự quy định ba nhóm hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự: in, phát hành và mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước. Việc xác định một người thực hiện hành vi nào phải căn cứ vào công đoạn tham gia, nội dung thỏa thuận, phương thức thực hiện và tài liệu chứng minh trong hồ sơ.
Hình fanpage
tvpl
Thông tin luật sư
Đoàn luật sư
Thành phố Hà Nội

Luật sư: TRỊNH VĂN DŨNG

Điện thoại: 0969566766

Zalo: 0338919686

Liên hệ Luật sư qua: youtube
Liên hệ Luật sư qua: tiktok
Liên hệ Luật sư qua: email
Khách hàng đặt câu hỏi tư vấn