Các yêu cầu hôn nhân và gia đình được Tòa án thụ lý giải quyết theo BLTTDS 2015

Các yêu cầu về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo Điều 28 BLTTDS 2015

Trong thực tiễn hành nghề, không ít cá nhân nhầm lẫn giữa tranh chấp hôn nhân và gia đình và yêu cầu về hôn nhân và gia đình. Sự nhầm lẫn này dẫn đến hệ quả phổ biến là nộp sai loại đơn, xác định sai thủ tục tố tụng, thậm chí bị Tòa án trả lại đơn yêu cầu.

Bài viết này được triển khai trên cơ sở Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nhằm giúp người đọc:

• Nhận diện đúng các yêu cầu hôn nhân và gia đình được Tòa án thụ lý giải quyết;

• Hiểu bản chất pháp lý của từng nhóm yêu cầu;

• Tránh các rủi ro tố tụng thường gặp khi thực hiện thủ tục tại Tòa án.

• Tòa án thụ lý những yêu cầu hôn nhân – gia đình nào? (BLTTDS 2015)

✅1. Các yêu cầu hôn nhân và gia đình được Tòa án thụ lý giải quyết theo BLTTDS

Theo Điều 28 BLTTDS 2015, Tòa án có thẩm quyền giải quyết các yêu cầu về hôn nhân và gia đình theo thủ tục việc dân sự. Đây là những trường hợp không phát sinh tranh chấp đối kháng, các bên chủ yếu đề nghị Tòa án công nhận, xác lập hoặc thay đổi một tình trạng pháp lý.

Việc xác định đúng đây là “yêu cầu” hay “tranh chấp” có ý nghĩa quyết định đến:

• Loại đơn phải nộp (đơn yêu cầu hay đơn khởi kiện);

• Thủ tục giải quyết;

• Thời gian, chi phí và chiến lược pháp lý.

Dưới đây là từng nhóm yêu cầu cụ thể theo đúng cấu trúc Điều 28 BLTTDS 2015.

1.1. Yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, thỏa thuận nuôi con, chia tài sản khi ly hôn?

Đây là yêu cầu phổ biến nhất trong thực tiễn. Điều kiện cốt lõi để được giải quyết theo thủ tục việc dân sự là:

• Hai bên vợ chồng tự nguyện ly hôn;

• Đã thỏa thuận được về con chung, tài sản chung và nghĩa vụ chung;

• Không có tranh chấp cần Tòa án phân xử.

Trong quá trình tư vấn, luật sư thường gặp trường hợp các bên đã đồng thuận nhưng thỏa thuận lập sơ sài, thiếu căn cứ pháp lý, dẫn đến việc Tòa án yêu cầu sửa đổi, bổ sung hoặc chuyển sang giải quyết theo thủ tục tranh chấp.

Thực tiễn xét xử: Nhiều quyết định công nhận thuận tình ly hôn cho thấy, Tòa án chỉ chấp nhận khi các thỏa thuận bảo đảm quyền lợi của con chưa thành niên. Nếu thỏa thuận cấp dưỡng hoặc nuôi con không rõ ràng, Tòa án có quyền không công nhận.

Ví dụ: Quyết định công nhận thuận tình ly hôn của TAND quận Hoàng Mai (Hà Nội) năm 2022 đã yêu cầu các bên sửa đổi thỏa thuận nuôi con do mức cấp dưỡng không phù hợp với điều kiện thực tế, trước khi ban hành quyết định công nhận.

Nhận định của luật sư: Trong các hồ sơ thuận tình ly hôn, Tòa án không chỉ xem xét sự tự nguyện của vợ chồng mà còn đánh giá nội dung thỏa thuận có bảo đảm quyền lợi của con hay không. Việc thỏa thuận cấp dưỡng quá thấp hoặc không rõ phương thức thực hiện rất dễ dẫn đến việc Tòa án không công nhận ngay, làm kéo dài thời gian giải quyết.

1.2. Yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con, thay đổi mức cấp dưỡng sau ly hôn?

Sau khi bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực, hoàn cảnh thực tế có thể thay đổi. Khi đó, cha hoặc mẹ có quyền yêu cầu Tòa án:

• Thay đổi người trực tiếp nuôi con;

• Thay đổi mức cấp dưỡng cho con chưa thành niên.

Lưu ý thực tiễn: mặc dù không phải tranh chấp theo nghĩa truyền thống, nhưng chứng cứ về sự thay đổi hoàn cảnh (thu nhập, chỗ ở, điều kiện chăm sóc con) đóng vai trò then chốt. Đây là điểm mà nhiều người dân thường đánh giá thấp khi tự nộp đơn.

Thực tiễn xét xử: Các quyết định giám đốc thẩm của TAND Tối cao đều khẳng định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con chỉ được chấp nhận khi chứng minh rõ việc thay đổi đó phù hợp hơn với lợi ích mọi mặt của trẻ.

Ví dụ: Trong một quyết định giải quyết việc dân sự của TAND TP.HCM năm 2021, yêu cầu thay đổi người nuôi con bị bác do người yêu cầu không chứng minh được điều kiện chăm sóc con tốt hơn so với người đang trực tiếp nuôi dưỡng.

Nhận định của luật sư: Thực tiễn cho thấy, nhiều người hiểu nhầm rằng chỉ cần có thu nhập cao hơn là đủ điều kiện thay đổi người nuôi con. Trên thực tế, Tòa án đặt trọng tâm vào sự ổn định tâm lý, môi trường sống và quá trình chăm sóc thực tế của trẻ, không chỉ so sánh thu nhập đơn thuần.

1.3. Yêu cầu hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên?

Đây là nhóm yêu cầu mang tính bảo vệ đặc biệt quyền và lợi ích của trẻ em. Tòa án xem xét hạn chế quyền của cha, mẹ trong các trường hợp như:

• Lạm dụng quyền làm cha, mẹ;

• Ngược đãi, bạo hành con;

• Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng.

Trên thực tế, Tòa án rất thận trọng khi giải quyết loại việc này. Hồ sơ yêu cầu cần được chuẩn bị chặt chẽ, có xác nhận của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền hoặc tài liệu chứng minh rõ ràng hành vi vi phạm.

Thực tiễn xét xử: Một số bản án sơ thẩm và phúc thẩm cho thấy, Tòa án chỉ chấp nhận hạn chế quyền của cha, mẹ khi có tài liệu từ cơ quan bảo vệ trẻ em, công an hoặc chính quyền địa phương xác nhận hành vi xâm hại.

Ví dụ: Bản án của TAND tỉnh Bình Dương năm 2020 đã quyết định hạn chế quyền thăm nom của người cha do có hành vi bạo lực gia đình được chứng minh bằng biên bản xử phạt hành chính.

Nhận định của luật sư: Với loại yêu cầu này, Tòa án đánh giá rất nghiêm ngặt về chứng cứ. Việc có biên bản xử phạt, xác nhận của chính quyền địa phương hoặc cơ quan bảo vệ trẻ em là yếu tố mang tính quyết định, thay vì chỉ dựa trên lời trình bày một phía.

1.4. Yêu cầu xác định cha, mẹ, con?

Yêu cầu xác định quan hệ cha, mẹ, con có thể phát sinh trong nhiều bối cảnh khác nhau, kể cả khi:

• Không có tranh chấp giữa các bên;

• Các bên cùng thống nhất đề nghị Tòa án công nhận quan hệ huyết thống.

Trong quá trình giải quyết, Tòa án có thể trưng cầu giám định ADN. Luật sư thường khuyến nghị người yêu cầu chuẩn bị sẵn phương án chứng cứ để tránh kéo dài thời gian tố tụng.

Thực tiễn xét xử: Nhiều quyết định của Tòa án cho thấy, nếu một bên không hợp tác giám định ADN mà không có lý do chính đáng, Tòa án có thể đánh giá đây là tình tiết bất lợi cho bên đó.

Ví dụ: Quyết định giải quyết việc dân sự của TAND tỉnh Đồng Nai năm 2019 đã công nhận quan hệ cha – con dựa trên kết luận giám định ADN do Tòa án trưng cầu.

Nhận định của luật sư: Trong các vụ việc xác định cha, mẹ, con, việc chủ động phối hợp giám định giúp rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết. Ngược lại, việc né tránh giám định thường bị Tòa án đánh giá là không thiện chí và có thể gây bất lợi cho chính đương sự.

1.5. Yêu cầu công nhận việc kết hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật?

Đây là nhóm yêu cầu mang tính kỹ thuật pháp lý cao, thường gặp trong các trường hợp:

• Kết hôn không đăng ký theo đúng quy định;

• Kết hôn vi phạm điều kiện kết hôn theo Luật Hôn nhân và Gia đình.

Việc xác định đúng đây là yêu cầu hay tranh chấp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi hệ quả pháp lý đối với con chung, tài sản chung là hoàn toàn khác nhau.

Thực tiễn xét xử: Tòa án thường xem xét yếu tố lỗi của các bên, thời gian chung sống và quyền lợi của con chung khi quyết định hủy hay công nhận quan hệ hôn nhân thực tế.

Ví dụ: Bản án phúc thẩm của TAND cấp cao tại Hà Nội năm 2018 đã không hủy việc kết hôn trái pháp luật do các bên đã chung sống ổn định, có con chung và không vi phạm nghiêm trọng điều cấm của luật.

Nhận định của luật sư: Khi xem xét hủy hay công nhận quan hệ hôn nhân thực tế, Tòa án không máy móc áp dụng điều luật mà cân nhắc tổng thể quyền lợi của con chung và sự ổn định của gia đình. Đây là điểm mà người dân thường không lường hết khi tự thực hiện thủ tục.

1.6.Các yêu cầu khác về hôn nhân và gia đình theo quy định của pháp luật?

Khoản mở của Điều 28 BLTTDS 2015 cho phép Tòa án giải quyết các yêu cầu khác phát sinh trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình theo luật chuyên ngành. Đây là cơ sở pháp lý để Tòa án linh hoạt xử lý các tình huống mới trong thực tiễn xã hội.

✅2. Cơ sở pháp lý và đặc điểm tố tụng của việc dân sự về hôn nhân và gia đình

Các yêu cầu nêu trên được giải quyết theo thủ tục việc dân sự, với đặc điểm:

• Không có nguyên đơn – bị đơn;

• Tòa án chủ yếu xem xét sự tự nguyện và tính hợp pháp của yêu cầu;

• Thời gian giải quyết thường ngắn hơn so với vụ án tranh chấp.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều hồ sơ bị kéo dài do xác định sai bản chất yêu cầu hoặc chuẩn bị hồ sơ không đầy đủ.

✅3. Những sai sót thường gặp khi nộp yêu cầu hôn nhân và gia đình

Từ kinh nghiệm thực tiễn, có thể điểm qua một số sai sót điển hình:

• Dùng đơn khởi kiện thay vì đơn yêu cầu;

• Không phân biệt thuận tình ly hôn và ly hôn có tranh chấp;

• Thiếu chứng cứ chứng minh điều kiện thay đổi nuôi con, cấp dưỡng;

• Nộp đơn sai thẩm quyền theo lãnh thổ.

Những sai sót này tưởng chừng nhỏ nhưng có thể khiến người yêu cầu mất nhiều tháng để làm lại thủ tục.

✅4.Khuyến nghị từ góc nhìn luật sư

Trong các vụ việc hôn nhân và gia đình, yếu tố cảm xúc thường chi phối mạnh quyết định của đương sự. Tuy nhiên, dưới góc độ tố tụng, việc xác định đúng loại việc và chuẩn bị hồ sơ ngay từ đầu là yếu tố quyết định hiệu quả giải quyết.

Trước khi nộp đơn yêu cầu, người dân nên:

• Tra cứu kỹ quy định tại Điều 28 BLTTDS 2015;

• Đánh giá lại xem giữa các bên có thực sự còn tranh chấp hay không;

• Trao đổi với luật sư để được định hướng thủ tục phù hợp, tránh rủi ro bị trả đơn hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

Trong nhiều trường hợp, việc tư vấn sớm giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí và hạn chế căng thẳng pháp lý không cần thiết.

Gợi ý từ thực tiễn hành nghề: Đối với các yêu cầu hôn nhân và gia đình, việc trao đổi với luật sư trước khi nộp đơn giúp xác định đúng loại việc, chuẩn bị hồ sơ phù hợp và hạn chế rủi ro bị Tòa án trả lại hoặc yêu cầu sửa đổi, bổ sung. Sự định hướng ban đầu đúng đắn thường quyết định đáng kể đến thời gian và hiệu quả giải quyết vụ việc tại Tòa án.

5. Câu hỏi thường gặp❓

Các yêu cầu hôn nhân và gia đình được Tòa án thụ lý gồm những trường hợp nào❓

Các yêu cầu hôn nhân và gia đình được Tòa án thụ lý theo Điều 28 BLTTDS 2015 bao gồm những trường hợp không có tranh chấp, như: công nhận thuận tình ly hôn; thay đổi người trực tiếp nuôi con theo thỏa thuận; xác định cha, mẹ, con; hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên; công nhận hoặc hủy việc kết hôn trái pháp luật. Nếu phát sinh mâu thuẫn về quyền, nghĩa vụ, Tòa án sẽ không thụ lý theo diện yêu cầu.

Vì sao Tòa án trả lại đơn yêu cầu hôn nhân gia đình❓

Nguyên nhân phổ biến nhất là xác định sai loại việc. Nhiều trường hợp nộp đơn yêu cầu nhưng nội dung lại thể hiện có tranh chấp về con chung, tài sản chung hoặc cấp dưỡng. Ngoài ra, hồ sơ thiếu tài liệu, thỏa thuận không rõ ràng hoặc không bảo đảm quyền lợi của con chưa thành niên cũng là lý do khiến Tòa án yêu cầu sửa đổi hoặc trả lại đơn.

Thời gian giải quyết yêu cầu hôn nhân và gia đình là bao lâu❓

Theo quy định của BLTTDS, việc dân sự được giải quyết trong thời hạn ngắn hơn vụ án. Tuy nhiên, trên thực tế, thời gian giải quyết yêu cầu hôn nhân và gia đình phụ thuộc nhiều vào việc hồ sơ có đầy đủ hay không và nội dung yêu cầu có rõ ràng hay không. Nếu phải bổ sung tài liệu hoặc chuyển sang thủ tục vụ án, thời gian sẽ kéo dài đáng kể.

Thuận tình ly hôn có phải ra Tòa án giải quyết không❓

Có. Dù vợ chồng đã tự nguyện ly hôn và thống nhất về con chung, tài sản chung, nhưng thuận tình ly hôn chỉ có giá trị pháp lý khi được Tòa án ra quyết định công nhận. Trường hợp thỏa thuận chưa rõ hoặc không bảo đảm quyền lợi của con, Tòa án có thể không công nhận theo thủ tục yêu cầu.

Làm sao phân biệt yêu cầu và tranh chấp hôn nhân gia đình❓

Có thể phân biệt dựa vào mức độ mâu thuẫn giữa các bên. Nếu vợ chồng hoặc các bên liên quan đã thống nhất nội dung và chỉ đề nghị Tòa án công nhận hoặc thay đổi một tình trạng pháp lý thì đó là yêu cầu. Ngược lại, nếu không thống nhất và cần Tòa án phân xử quyền, nghĩa vụ thì đó là tranh chấp và phải giải quyết theo thủ tục vụ án.

Tòa án có từ chối giải quyết yêu cầu hôn nhân gia đình không❓

Tòa án có thể không thụ lý hoặc yêu cầu sửa đổi nếu nội dung không thuộc phạm vi Điều 28 BLTTDS, hồ sơ không đầy đủ hoặc bản chất là tranh chấp. Trong nhiều trường hợp, người nộp đơn cần điều chỉnh lại loại đơn hoặc bổ sung tài liệu để được xem xét giải quyết.

Có cần luật sư tư vấn khi nộp yêu cầu hôn nhân gia đình không❓

Pháp luật không bắt buộc phải có luật sư. Tuy nhiên, trên thực tế, việc được tư vấn trước giúp xác định đúng loại việc, chuẩn bị hồ sơ phù hợp và tránh rủi ro bị kéo dài hoặc trả lại đơn. Đặc biệt với các yêu cầu liên quan đến con chung, sự chuẩn bị đúng ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định.

☎️ Hotline/Telegram/Zalo: 0969 566 766|0338 919 686|

Website: https://luatdungtrinh.vn|

Email:luatdungtrinh@gmail.com|